Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorHukuk Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1. maddesinin 2. fıkrası uyarınca hâkimin uyuşmazlığa uygulanacak ne yazılı bir hüküm ne de örf ve adet hukuku kuralı bulamaması durumunda başvurduğu 'hukuk yaratma' (hâkimin kanun koyucu gibi hareket etmesi) faaliyeti ile ilgili aşağıdakilerden hangisi hukuken yanlıştır?

  1. A
    Hâkimin hukuk yaratırken vazettiği kuralın, doktrindeki genel kabul uyarınca sadece o davanın taraflarını bağlayan münferit bir karar değil; yapısal olarak genel, soyut ve objektif bir 'norm' karakteri taşıması gerekir.
  2. Kanun koyucunun 'haklı sebepler', 'durumun gereği' veya 'önemli sebepler' gibi esnek kavramlarla hâkime çözüm alanı bıraktığı kural içi boşluk hallerinde hâkimin yaptığı işlem, MK m. 1/2 anlamında bir 'hukuk yaratma' faaliyeti olarak kabul edilir.Cevap
  3. C
    Hâkimin bir uyuşmazlıkta yarattığı kural, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu tarafından benimsenerek bir içtihadı birleştirme kararına dönüştürülmedikçe diğer mahkemeler için bağlayıcı bir hukuk kaynağı niteliği kazanmaz.
  4. D
    Kanun hükmünün lafzının uyuşmazlığı kapsamasına rağmen, uygulanmasının adaletsiz sonuç doğurduğu 'örtülü boşluk' hallerinde hâkim; hukuk yaratma yetkisini değil, teleolojik sınırlama (amaçsal daraltma) yöntemini kullanarak uyuşmazlığı çözer.
  5. E
    Hâkim, hukuk yaratırken 'kendisi kanun koyucu olsaydı nasıl bir kural koyacak idiyse' ilkesine göre hareket etse de; mevcut hukuk sisteminin genel ruhuna, anayasal ilkelere ve adalet duygusuna aykırı bir kural ihdas edemez.

Cevap

Kanun koyucunun takdir yetkisi tanıdığı kural içi boşlukların doldurulması, bir 'hukuk yaratma' faaliyeti değil, takdir yetkisi kullanımıdır.
Doğru seçenek, hâkimin takdir yetkisini kullanmasını bir hukuk yaratma faaliyeti olarak nitelendirerek kavramsal bir hata yapmaktadır. MK m. 1/2 kapsamındaki hukuk yaratma, ancak sistemde uyuşmazlığa uygulanacak ne yazılı ne de sözlü bir kuralın bulunmadığı 'hukuk boşluğu' hallerinde söz konusudur. Oysa kural içi boşluklarda kanun koyucu, uyuşmazlığın çözümünü bilinçli olarak hâkimin takdirine (MK m. 4) bırakmıştır; burada bir boşluktan ziyade hâkime tanınmış yasal bir serbestlik alanı mevcuttur.

Adım Adım Çözüm

1
Boşluk türünün tespiti
Yazılı hukukta ve örf-adet hukukunda hüküm bulunmaması durumu 'hukuk boşluğu' (gerçek boşluk) olarak tanımlanır.
Hâkimin hukuk yaratabilmesi için öncelikle sistemde hiçbir uygulanabilir kuralın bulunmadığının saptanması gerekir.
2
Hukuk yaratma yönteminin analizi
Hâkim MK m. 1/2 uyarınca 'kanun koyucu olsaydı koyacağı kuralı' belirler.
Bu süreçte hâkim bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından (MK m. 1/3) yararlanmakla yükümlüdür.
3
Kural içi boşluk ile hukuk boşluğu ayrımı
Kural içi boşlukta kanun koyucu çözümü hâkimin takdirine bırakmıştır (MK m. 4).
Burada sistemde bir boşluk değil, kanun koyucunun bilinçli bir atfı söz konusudur; bu nedenle hukuk yaratma değil takdir yetkisi söz konusudur.

Anahtar Kavram

Hukuk Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması
Bu soruyu puanla

Konular

Hukuk Boşluğu ve Hâkimin Hukuk Yaratması

Bu konudan daha fazla soru