Examkin

Açık Piyasa İşlemleri (APİ)

9 soru

Soru 1Soru →

Merkez Bankası'nın piyasadaki geçici likidite fazlasını sterilize etmek amacıyla açık piyasa işlemleri (APİ) çerçevesinde yürüttüğü "ters repo" operasyonları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez Bankası mülkiyetindeki menkul kıymetleri bankalara satarak piyasadan likidite çeker ve bu işlem sonucunda Merkez Bankası bilançosunun pasifinde yer alan rezerv para kaleminde bir daralma meydana gelir.

Cevap

Ters repo işlemi sonucunda Merkez Bankası menkul kıymet satarak piyasadan likidite çeker, bu da Merkez Bankası bilançosunun pasifindeki rezerv parayı azaltır.
Ters repo işleminde Merkez Bankası, piyasada oluşan geçici likidite fazlasını çekmek için elindeki Devlet İç Borçlanma Senetlerini (DİBS) bankalara satar. Bankalar bu senetler karşılığında Merkez Bankası'na ödeme yapar. Bu ödeme bankaların Merkez Bankası nezdindeki serbest rezervlerinden düşüldüğü için, Merkez Bankası bilançosunun pasif kısmında yer alan rezerv para (veya bankalar mevduatı) kalemi azalır. Bu durum parasal tabanın daralmasına ve likidite sterilizasyonuna yol açar.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin tanımını analiz etme
Ters repo, Merkez Bankası'nın (MB) portföyündeki menkul kıymetleri, belirli bir tarihte geri alma taahhüdüyle bankalara satmasıdır.
Likidite fazlasını sterilize etmek için MB'nin piyasadan nakit çekmesi gerekir.
2
Fon akışını belirleme
Menkul kıymet MB'den bankalara geçerken, likidite (nakit/rezerv) bankalardan MB'ye geçer.
Satış işlemi piyasadaki nakit miktarını doğrudan azaltır.
3
Bilanço etkisini inceleme
MB'nin pasifinde yer alan 'Bankaların Mevduatı' veya geniş anlamda 'Rezerv Para' (HH) kalemi azalır.
Bankalar ödemeyi MB nezdindeki rezerv hesaplarından yaparlar.
4
Makroekonomik sonucu saptama
Parasal taban daralır, para arzı (MM) azalma eğilimine girer ve kısa vadeli faizler üzerindeki aşağı yönlü baskı hafifler.
Likidite çekilmesi paranın miktarını azaltarak değerini (faizini) korur.

Anahtar Kavram

Ters repo, Merkez Bankası'nın geçici olarak likidite çektiği daraltıcı bir açık piyasa işlemidir.

İpuçları

1
Ters reponun temel amacı piyasadan para çekmektir (likidite sterilizasyonu).
2
MB bir şeyi sattığında piyasadan para çıkar. MB bilançosunda piyasadaki bu para 'pasif' kalemindedir.
3
Bankalar MB'den kağıt alıp nakit verirlerse, MB'deki mevduat hesapları (rezervleri) azalır. Bu da bilançonun pasif tarafının küçülmesine neden olur.

Daha Fazla Pratik

Doğrudan satış ile ters repo arasındaki farkı ve Merkez Bankası bilançosundaki 'Net İç Varlıklar' üzerindeki etkilerini inceleyin.

Alternatif Yöntem

Muhasebe mantığıyla düşünün: MB (Satıcı) menkul kıymet (-) Aktif, Nakit (+) Aktif gibi görünse de; bankaların parası MB için bir yükümlülüktür. Banka rezervleri azaldığında MB'nin pasifi azalmış olur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru →

Para arzının artırılmasının hedeflendiği bir genişletici para politikası sürecinde, Merkez Bankası'nın açık piyasa işlemleri (APİ) kapsamında yapması gereken işlem aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Piyasadan menkul kıymet satın almak

Cevap

Para arzını artırmak için Merkez Bankası piyasadan menkul kıymet (tahvil, bono) satın almalıdır.
Genişletici para politikası izleyen bir Merkez Bankası, piyasadaki para miktarını artırmak için 'açık piyasa alımı' yapar. Piyasadan (ticari bankalardan veya aracı kurumlardan) devlet tahvili veya hazine bonosu satın aldığında, bu kağıtların bedelini piyasaya nakit olarak öder. Bu durum bankaların rezervlerini ve dolayısıyla para arzını artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Politika amacını belirle
Genişletici para politikası (para arzını artırma)
Soruda para arzının artırılmasının hedeflendiği belirtilmiştir.
2
APİ mekanizmasını analiz et
Merkez Bankası alım yaptığında piyasaya para girer, satım yaptığında para çıkar.
Açık piyasa işlemleri, Merkez Bankası'nın menkul kıymet alım-satımı yoluyla likiditeyi doğrudan yönetmesini sağlar.
3
Uygun işlemi seç
Piyasadan menkul kıymet satın alınması likiditeyi artırır.
Alım işlemi sonucunda Merkez Bankası'nın kasasındaki para bankacılık sistemine (piyasaya) geçer.

Anahtar Kavram

Genişletici Açık Piyasa İşlemleri

İpuçları

1
Merkez Bankası bir şeyi satın aldığında, parasını kime öder?
2
Piyasaya nakit girişi sağlamak için Merkez Bankası'nın varlık portföyünün (tahvillerin) artması, nakit varlığının ise piyasaya çıkması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Ters repo işleminin Merkez Bankası bilançosunun pasif kalemlerini nasıl etkilediğini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 3Soru →

Merkez Bankası'nın piyasaya likidite sağlamak amacıyla açık piyasa işlemleri (APİ) kapsamında menkul kıymet satın alması durumunda, bankanın bilançosu ve parasal taban (HH) üzerinde meydana gelecek değişim aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Aktif kalemindeki menkul kıymetler artar ve parasal taban genişler.

Cevap

Aktif kalemindeki menkul kıymetler artar ve parasal taban genişler.
Doğru cevap, Merkez Bankası'nın piyasadan devlet iç borçlanma senedi (DİBS) gibi kıymetleri satın almasıyla bilançosunun aktifindeki menkul kıymetler kaleminin büyüyeceğini ve bu işlem karşılığında piyasaya nakit/rezerv enjekte edildiği için pasifteki parasal tabanın genişleyeceğini ifade etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin türünü ve yönünü belirleme
İşlem bir APİ alımıdır (genişletici para politikası).
Soruda Merkez Bankası'nın menkul kıymet satın aldığı belirtilmiştir.
2
Merkez Bankası bilançosundaki aktif değişimi inceleme
Aktif kalemindeki 'Menkul Kıymetler Cüzdanı' artar.
Bankanın sahip olduğu bono ve tahviller fiziksel olarak artış gösterir.
3
Parasal taban üzerindeki etkiyi belirleme
Pasif kalemindeki rezervler (parasal taban) artar.
Merkez Bankası satın aldığı kıymetlerin bedelini bankalara ödediğinde piyasadaki likidite (rezerv para) artmış olur.

Anahtar Kavram

Açık Piyasa İşlemlerinin Bilanço Etkisi

Daha Fazla Pratik

Merkez Bankası'nın aynı işlemi 'repo' (geri alım vaadiyle alım) yoluyla yapması durumunda geçici likidite etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru →

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), fiyat istikrarını sağlamak amacıyla piyasadaki likidite fazlasını kalıcı olarak çekmeye yönelik daraltıcı bir para politikası izlemeyi planlamaktadır.

Bu çerçevede uygulanacak olan açık piyasa işlemi (APİ) yöntemi ve bu işlemin piyasa üzerindeki etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: TCMB doğrudan satış işlemi gerçekleştirerek piyasadaki menkul kıymet arzını artırır ve bu durum faiz oranlarının yükselmesine neden olur.

Cevap

Merkez Bankası'nın doğrudan satış işlemi yaparak piyasaya menkul kıymet sunması, likiditeyi kalıcı olarak çeker ve faiz oranlarını artırır.
Doğrudan satış işlemi, Merkez Bankası'nın portföyündeki menkul kıymetleri (tahvil/bono) bankalara veya diğer finansal kuruluşlara bir daha geri almamak üzere satmasıdır. Bu işlem sonucunda piyasadaki likidite (nakit) Merkez Bankası'na döner ve likidite kalıcı olarak azalır. Aynı zamanda piyasadaki menkul kıymet arzı arttığı için bu varlıkların fiyatları düşer ve piyasa faiz oranları yükselir.

Adım Adım Çözüm

1
Politika amacının belirlenmesi
Daraltıcı para politikası (likiditenin kalıcı olarak çekilmesi)
Enflasyonla mücadele ve likidite fazlasının kalıcı olarak yok edilmesi hedeflenmektedir.
2
Uygun APİ aracının seçilmesi
Doğrudan Satış (Outright Sale)
Repo ve ters repo geçici işlemlerdir; doğrudan alım ise likidite artırır. Kalıcı daralma için doğrudan satış gereklidir.
3
Piyasa mekanizmasının analiz edilmesi
Menkul kıymet arzı ↑\uparrow, Fiyat ↓\downarrow, Faiz ↑\uparrow
Merkez Bankası tahvil sattığında piyasadaki tahvil arzı artar, bu da tahvil fiyatlarını düşürerek faiz oranlarını yukarı çeker.

Anahtar Kavram

Açık Piyasa İşlemlerinde Doğrudan Satış ve Faiz İlişkisi

İpuçları

1
Soruda 'kalıcı' ve 'daraltıcı' ifadelerine dikkat ediniz. Hangi APİ aracı parayı kalıcı olarak çeker?
2
Repo ve ters repo işlemleri belirli bir süre sonra geri döndürülür. Doğrudan alım ve satışlar ise vadesine kadar kesin sonuç doğurur.
3
Merkez Bankası tahvil sattığında piyasadaki tahvil miktarı artar. Bir varlığın arzı artarsa fiyatı ne olur ve faizle ilişkisi nasıldır?

Daha Fazla Pratik

TCMB'nin piyasadaki likidite fazlasını geçici olarak çekmek için kullandığı 'depo binaları' (deposit facilities) ile ters repo arasındaki farkları inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

Bilanço yaklaşımı: TCMB'nin doğrudan satış yapması, bilançosunun aktifindeki 'Dış Varlıklar' veya 'İç Varlıklar (Menkul Kıymetler)' kalemini azaltırken, pasifindeki 'Rezerv Para' (bankalar mevduatı) kalemini de aynı oranda azaltır. Bu da para arzını daraltır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Merkez Bankası'nın enflasyonla mücadele çerçevesinde piyasadaki likidite fazlasını kalıcı olarak çekmek amacıyla açık piyasa işlemleri (APİ) kapsamında 'doğrudan satış' gerçekleştirmesi durumunda, bu işlemin Merkez Bankası analitik bilançosuna ve parasal tabana yansımasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez Bankası bilançosunun aktif kalemindeki menkul kıymetler cüzdanı azalırken, parasal taban daralır.

Cevap

Doğrudan satış işlemi sonucunda Merkez Bankası bilançosunun aktifindeki menkul kıymetler azalır ve buna paralel olarak pasifteki parasal taban daralır.
Doğrudan satış işlemi, Merkez Bankası'nın elindeki devlet iç borçlanma senetlerini piyasaya verip karşılığında piyasadan nakit para çekmesi işlemidir. Bu işlem sonucunda bankanın sahip olduğu menkul kıymetler (Aktif) azalırken, piyasadaki likiditeyi temsil eden rezerv para ve emisyon hacminin toplamı olan parasal taban (Pasif) daralır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliğini belirleme
Doğrudan satış, piyasadaki likiditeyi kalıcı olarak azaltan daraltıcı bir para politikası aracıdır.
Merkez Bankası elindeki menkul kıymetleri (tahvil/bono) bankalara satarak karşılığında likidite toplar.
2
Bilanço aktif kalemlerini analiz etme
Merkez Bankası'nın portföyündeki 'Menkul Kıymetler' (İç Varlıklar) kalemi azalır.
Menkul kıymetler mülkiyeti piyasaya geçtiği için Merkez Bankası varlıklarından düşülür.
3
Bilanço pasif kalemlerini ve parasal tabanı analiz etme
Rezerv para veya parasal taban (HH) azalır.
Bankalar menkul kıymetler için ödeme yaptıklarında, Merkez Bankası nezdindeki rezervleri (veya piyasadaki emisyon) azalır; bilanço denge gereği pasif tarafı da daralır.

Anahtar Kavram

Açık Piyasa İşlemlerinin Bilanço Etkisi

Daha Fazla Pratik

Geçici likidite yönetimi için kullanılan 'repo' ve 'ters repo' işlemlerinin bilanço üzerindeki etkilerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 6Soru →

Merkez Bankası'nın fiyat istikrarını sağlama hedefi doğrultusunda, piyasadaki yapısal likidite fazlasını kalıcı olarak çekmek amacıyla yürüttüğü 'doğrudan satım' (outright sale) işleminin Merkez Bankası analitik bilançosu ve temel parasal büyüklükler üzerindeki yansımalarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bilançonun aktifindeki 'İç Varlıklar' (Menkul Kıymetler) kalemi azalırken, pasifindeki 'Rezerv Para' bileşeni olan banka rezervleri azalır ve bu durum Net İç Varlıkların daralmasına neden olur.

Cevap

Doğrudan satım işlemi sonucunda aktifteki İç Varlıklar ve pasifteki Rezerv Para eş anlı olarak azalır, bu da Net İç Varlıkların daralmasına yol açar.
Doğrudan satım (outright sale) operasyonu, Merkez Bankası'nın aktifinde yer alan menkul kıymetlerin piyasaya devredilmesi ve karşılığında bankacılık sisteminden likidite (rezerv) çekilmesi işlemidir. Bu işlem sonucunda bilançonun aktif büyüklüğü (İç Varlıklar) ve pasif büyüklüğü (Rezerv Para) aynı tutarda azalır. Net İç Varlıklar, parasal taban ile net dış varlıklar arasındaki fark olduğu için, parasal tabandaki bu azalış Net İç Varlıkların da daralması anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliğini belirle
Doğrudan satım (outright sale) kalıcı ve daraltıcı bir açık piyasa işlemidir.
Merkez Bankası piyasadaki likiditeyi çekmek için kendi portföyündeki kağıtları satmaktadır.
2
Aktif kalemlerdeki değişimi analiz et
Merkez Bankası bilançosunun aktifindeki 'Menkul Kıymetler' (ve dolayısıyla İç Varlıklar) kalemi azalır.
Varlık portföyünden menkul kıymet çıkışı gerçekleşmiştir.
3
Pasif kalemlerdeki değişimi analiz et
Bankalar kağıt alımı için ödeme yaptığında, Merkez Bankası nezdindeki rezervleri (pasif/Rezerv Para) azalır.
Piyasadan likidite (rezerv para) çekilmiştir.
4
Parasal büyüklüklere etkisini hesapla
Parasal Taban (H) azalır ve Net İç Varlıklar (NİV) daralır.
NI˙V=H−NDVNİV = H - NDV formülüne göre, Net Dış Varlıklar (NDVNDV) sabitken Parasal Taban (HH) azaldığı için NI˙VNİV de azalır.

Anahtar Kavram

Merkez Bankası Analitik Bilançosu ve APİ Etkileşimi

İpuçları

1
Açık piyasa işlemlerinde Merkez Bankası'nın neyi 'sattığını' ve karşılığında neyi 'aldığını' düşünün.
2
Aktif bir varlık olan menkul kıymet azalıyorsa, çift taraflı kayıt sistemine göre pasif taraftaki rezerv paranın da azalması gerekir.
3
Net İç Varlıklar formülünü (H=NDV+NI˙VH = NDV + NİV) hatırlayın; rezerv paranın (H) azaldığı bir durumda NİV nasıl etkilenir?

Daha Fazla Pratik

Ters repo işleminin doğrudan satımdan farkını ve bilançodaki geçici etkilerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru →

Bankalararası para piyasasında geçici bir likidite sıkışıklığının yaşandığı ve kısa vadeli piyasa faiz oranlarının Merkez Bankası tarafından belirlenen hedef düzeyin üzerine çıkma eğilimi gösterdiği bir durumda; Merkez Bankası'nın piyasaya geçici süreyle likidite enjekte etmek ve faiz oranlarını dengelemek amacıyla kullanması gereken Açık Piyasa İşlemi (APİ) aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Repo (Geri Alım Vaadiyle Alım)

Cevap

Piyasaya geçici süreyle likidite sağlamak amacıyla kullanılan araç Repo (Geri Alım Vaadiyle Alım) işlemidir.
Geri alım vaadiyle alım (Repo) işlemi, Merkez Bankası'nın portföyündeki likiditeyi geçici olarak piyasaya sunmasıdır. Bankalar ellerindeki menkul kıymetleri Merkez Bankası'na satarak karşılığında nakit alır ve vade sonunda bu kıymetleri geri almayı taahhüt ederler. Bu sayede piyasadaki likidite sıkışıklığı giderilir ve faizlerin yukarı yönlü baskılanması önlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Piyasadaki likidite durumunu analiz edin.
Soruda 'likidite sıkışıklığı' belirtilmiştir, bu da piyasada nakit ihtiyacı olduğu anlamına gelir.
Para politikası aracının yönünü (alım mı satım mı) belirlemek için mevcut likidite dengesi bilinmelidir.
2
İşlemin süresini (geçici/kalıcı) belirleyin.
Soruda 'geçici süreyle likidite enjekte etmek' ifadesi kullanılmıştır.
Açık piyasa işlemleri vadesine göre doğrudan işlemler (kalıcı) ve repo/ters repo (geçici) olarak ikiye ayrılır.
3
Uygun APİ aracını seçin.
Geçici ve likidite artırıcı işlem olan Repo (Geri Alım Vaadiyle Alım) tercih edilmelidir.
Repo işleminde Merkez Bankası bugün menkul kıymet alır (nakit verir), gelecekte ise geri satar (nakdi çeker); böylece vadesi boyunca piyasaya likidite sağlanmış olur.

Anahtar Kavram

Repo, geçici bir süre için piyasaya likidite sağlayan bir açık piyasa işlemi aracıdır.

İpuçları

1
Soruda geçen 'geçici' ve 'likidite enjekte etmek' anahtar kelimelerine odaklanın.
2
Merkez Bankası bir varlığı satın aldığında karşılığında piyasaya nakit verir (para arzını artırır).
3
Vade sonunda geri satmak üzere bugün yapılan satın alma işlemine 'Geri Alım Vaadiyle Alım' denir.

Daha Fazla Pratik

Merkez Bankası'nın likidite fazlasını çekmek için kullandığı 'Ters Repo' işleminin banka bilançosuna etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 8Soru →

Merkez Bankası'nın piyasadaki likidite miktarını artırmak (genişletici para politikası) amacıyla açık piyasa işlemleri (APİ) kapsamında piyasadan devlet iç borçlanma senedi satın alması durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Para arzının artması ve banka rezervlerinin yükselmesi

Cevap

Para arzının artması ve banka rezervlerinin yükselmesi beklenir.
Merkez Bankası piyasadan devlet iç borçlanma senedi (DİBS) satın aldığında, bu kağıtların bedelini piyasaya (bankalara) nakit olarak öder. Bu durum bankaların Merkez Bankası nezdindeki rezervlerinin artmasına ve piyasadaki likidite bolluğuna yol açarak toplam para arzının yükselmesine neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin yönünü belirleme
Merkez Bankası piyasadan senet satın alıyor (Doğrudan Alım).
Soruda belirtilen likidite artırma amacına yönelik temel araç budur.
2
Likidite akışını analiz etme
Senet karşılığında piyasaya nakit/rezerv girişi olur.
Merkez Bankası satın aldığı kıymetin bedelini bankaların rezerv hesaplarına aktararak öder.
3
Parasal büyüklüklere etkisini değerlendirme
Banka rezervleri (RR) ve dolayısıyla para arzı (MM) artar.
Artan rezervler bankaların kredi verme kapasitesini artırarak kaydi para süreciyle para arzını genişletir.

Anahtar Kavram

Genişletici Açık Piyasa İşlemi Mekanizması

İpuçları

1
Bir bakkaldan ekmek aldığınızda sizin cebinizden para çıkar, bakkalın cebine para girer. Merkez Bankası'nı siz, piyasayı bakkal gibi düşünün.
2
Merkez Bankası piyasadan senet aldığında, karşılığında piyasaya ne verir? Bu nakit akışı para arzını nasıl etkiler?

Daha Fazla Pratik

Daraltıcı para politikasında Merkez Bankası'nın senet alım-satım yönünü ve faiz oranları üzerindeki etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 9Soru →

Merkez Bankası’nın piyasadaki likidite fazlasını kalıcı olarak sterilize etmek amacıyla gerçekleştirdiği doğrudan satış (outright sale) işleminin Merkez Bankası analitik bilançosu ve parasal taban (HH) üzerindeki etkisi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez Bankası'nın aktifindeki menkul kıymetler cüzdanı azalır ve parasal taban daralır.

Cevap

Merkez Bankası'nın aktifindeki menkul kıymetler cüzdanı kaleminin azalması ve buna bağlı olarak parasal tabanın daralmasıdır.
Doğrudan satış işlemi sırasında Merkez Bankası sahip olduğu devlet iç borçlanma senetlerini (DİBS) piyasaya satar. Bu durum, bankanın aktifindeki 'Menkul Kıymetler' kaleminde bir azalışa neden olur. Satışın karşılığında piyasadan (bankalardan) Türk Lirası likiditesi çekildiği için pasifte yer alan 'Rezerv Para' ve dolayısıyla 'Parasal Taban' (HH) daralır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin türünü ve amacını belirleme
Doğrudan satış (outright sale) daraltıcı bir açık piyasa işlemidir.
Merkez Bankası piyasadaki likidite fazlasını kalıcı olarak çekmek istemektedir.
2
Bilançonun aktif tarafındaki değişimi analiz etme
Merkez Bankası portföyündeki hazine borçlanma araçlarını (menkul kıymetleri) satar.
Menkul kıymetlerin elden çıkarılması, bilançonun aktifindeki 'Menkul Kıymetler Cüzdanı' kalemini azaltır.
3
Bilançonun pasif tarafındaki ve parasal tabandaki değişimi analiz etme
Piyasadan toplanan likidite (rezervler) pasifteki rezerv parayı azaltır.
Parasal taban (H=C+RH = C + R), rezervlerin (RR) azalmasıyla doğrudan daralır.

Anahtar Kavram

Açık Piyasa İşlemlerinin Bilanço Etkisi

Daha Fazla Pratik

Ters repo işleminin geçici likidite sıkışıklığı dönemlerinde bilanço üzerindeki etkisini inceleyiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Açık Piyasa İşlemleri (APİ) Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin