Ödemeler Bilançosu

91 soru

Soru 41Soru

Bir ülkenin belirli bir yıla ait ödemeler dengesi istatistikleri kapsamındaki bazı işlem kalemleri aşağıda sunulmuştur:

İşlem KalemiTutar (Milyon $)
Mal İhracatı12001200
Mal İthalatı14501450
Turizm ve Taşımacılık Gelirleri600600
Dış Borç Faiz Ödemeleri250250
Yurt Dışından Gelen Resmi Yardımlar100100
Portföy Yatırımları (Net Giriş)400400

Bu verilere göre, söz konusu ekonominin cari işlemler dengesi hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 200200 milyon fazla vermiştir.

Cevap

Cari işlemler dengesi 200200 milyon fazla vermiştir.
Cari işlemler dengesi hesaplanırken; mal dengesi (250-250 Milyon ), hizmetler dengesi (+600+600 Milyon ), birincil gelir dengesi (faiz gideri: 250-250 Milyon ) ve ikincil gelir dengesi (yardımlar: +100+100 Milyon ) toplanır. Sonuç olarak ulaşılan +200+200 Milyon , ödemeler dengesinin cari işlemler kısmının fazla verdiğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Cari işlemler dengesinin alt kalemlerini belirlemek ve finansal kalemleri ayıklamak.
Mal İhracatı, Mal İthalatı, Turizm Gelirleri, Faiz Ödemeleri ve Resmi Yardımlar cari işlemlere dahildir. Portföy Yatırımları Finans Hesabı'na aittir ve hesaplamaya katılmaz.
Ödemeler dengesi muhasebesinde cari işlemler ile finansal işlemler farklı hesaplarda izlenir.
2
Dış ticaret (mal) dengesini hesaplamak.
12001200 (İhracat) - 14501450 (İthalat) = 250-250 milyon (Açık).
Mal dengesi, mal ihracatı ve ithalatı arasındaki farktır.
3
Cari işlemler dengesini oluşturan tüm kalemleri toplamak.
Cari İşlemler Dengesi = 250-250 (Mal) + 600600 (Hizmet) - 250250 (Birincil Gelir/Faiz) + 100100 (İkincil Gelir/Yardım) = +200+200 milyon .
Cari işlemler dengesi; mal, hizmetler, birincil gelir ve ikincil gelir dengelerinin toplamına eşittir.

Anahtar Kavram

Cari İşlemler Hesabı Bileşenleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 42Soru

Ödemeler dengesi istatistiklerinin derlendiği BPM6 (Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı) standartları uyarınca "Finans Hesabı" kayıt esasları dikkate alındığında; yerleşik bir ticari bankanın yurt dışından uzun vadeli kredi temin etmesi ile yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki bir şirketten portföy amaçlı hisse senedi satın alması işlemlerinin bilançoya kaydı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kredi temini alacak (+)(+) hanesine; hisse senedi alımı borç ()(-) hanesine kaydedilir.

Cevap

Yerleşik bir bankanın kredi temin etmesi yükümlülük artışı olarak alacak (+)(+) hanesine, yerleşik bir yatırımcının hisse senedi satın alması ise varlık artışı olarak borç ()(-) hanesine kaydedilir.
BPM6 standartlarına göre finans hesabında muhasebe mantığı finansal varlıklar ve yükümlülükler üzerinden işler. Yerleşik bir bankanın dışarıdan kredi alması, ülkenin dış dünyaya olan yükümlülüklerini artırır (sermaye girişi) ve bu işlem alacak (+)(+) hanesine kaydedilir. Yerleşik bir yatırımcının yurt dışından hisse senedi alması ise ülkenin dış dünyadaki finansal varlıklarını artırır (sermaye çıkışı) ve bu işlem borç ()(-) hanesine kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemlerin niteliğini ve sınıflandırmasını belirleyin.
Banka kredisi "Diğer Yatırımlar" altında bir yükümlülük artışıdır. Hisse senedi alımı ise "Portföy Yatırımları" altında bir varlık artışıdır.
Finans hesabı, finansal varlık ve yükümlülüklerdeki net değişimleri izler.
2
BPM6 kayıt kurallarını (işaret ve yön) uygulayın.
Varlık artışları (sermaye çıkışı) borç ()(-) olarak, yükümlülük artışları (sermaye girişi) alacak (+)(+) olarak kaydedilir.
Ülkeden döviz çıkışına neden olan işlemler borç, döviz girişi sağlayan işlemler alacak hanesine yazılır.
3
Sonuçları birleştirerek doğru eşleşmeyi belirleyin.
Kredi temini == Alacak (+)(+), Hisse senedi alımı == Borç ()(-).
Her iki işlem de finans hesabı içerisinde yer alır ve muhasebe mantığı gereği bu şekilde kaydedilir.

Anahtar Kavram

Finans Hesabı Kayıt Kuralları (Varlık Artışı = Borç, Yükümlülük Artışı = Alacak)

Daha Fazla Pratik

Rezerv varlıklardaki artışın finans hesabında neden borç ()(-) olarak kaydedildiğini inceleyiniz.

Alternatif Yöntem

İşlemleri 'Döviz Girişi/Çıkışı' mantığıyla düşünün: Kredi almak ülkeye döviz sokar (Alacak), Hisse senedi almak için dışarıya döviz ödenir (Borç).
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 43Soru

Ödemeler bilançosu, çift kayıtlı muhasebe sistemi gereği toplamda her zaman dengede olsa da, ekonomik analizlerde otonom ve denkleştirici işlemler arasındaki fark üzerinden 'açık' veya 'fazla' kavramları tanımlanmaktadır. Buna göre, ödemeler bilançosu analizinde kullanılan "denkleştirici işlemler" (accommodating transactionsaccommodating\ transactions) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Otonom işlemler sonucunda ortaya çıkan net farkın (açık veya fazla) finanse edilmesi ve bilançonun muhasebe denkliğinin sağlanması amacıyla resmi otoritelerce gerçekleştirilen işlemlerdir.

Cevap

Denkleştirici işlemler, otonom işlemler sonucunda oluşan net farkın (açık veya fazla) finanse edilmesi amacıyla resmi otoritelerce gerçekleştirilen işlemlerdir.
Denkleştirici işlemler (veya telafi edici işlemler), bir ekonomide mal, hizmet ve sermaye piyasalarında gerçekleştirilen otonom işlemlerin neticesinde ortaya çıkan döviz açığını veya fazlasını gidermek amacıyla yapılır. Bu işlemler genellikle Merkez Bankası gibi resmi makamlar tarafından, resmi rezervlerin kullanılması veya kısa vadeli resmi borçlanmalar yoluyla gerçekleştirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom ve denkleştirici işlem ayrımını yapınız.
Otonom işlemler ekonomik saiklerle (kâr, ihtiyaç) yapılırken; denkleştirici işlemler dengeyi sağlamak için yapılır.
Ödemeler bilançosundaki 'açık' kavramı otonom işlemlerin toplamının sıfırdan farklı olmasıdır.
2
Resmi Rezervler Dengesi (Official Settlements Balance) mantığını inceleyiniz.
Cari işlemler, sermaye ve finans hesaplarındaki (rezervler hariç) tüm otonom işlemlerin net sonucu bir açık veya fazla yaratır.
Muhasebe gereği toplam sıfır olmalıdır; bu farkı 'Resmi Rezervler' hesabı (denkleştirici işlem) kapatır.
3
Seçeneklerde denkleştirici işlemin amacını ve uygulayıcısını belirleyiniz.
Merkez Bankası'nın döviz rezervlerini kullanarak açığı finanse etmesi doğru tanımdır.
Bu işlemler kendiliğinden değil, otonom işlemlerin bir sonucu (pasif) olarak gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Otonom vs. Denkleştirici İşlemler

İpuçları

1
Bir işlem kâr amacıyla mı yoksa bilançoyu dengelemek amacıyla mı yapılıyor?
2
Merkez Bankası'nın rezervlerini kullanması tipik bir denkleştirici işlemdir.

Daha Fazla Pratik

Resmi Rezervler Dengesi ile Temel Denge (Basic Balance) arasındaki kapsam farkını inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 44Soru

Bir ülkenin belirli bir döneme ait ödemeler dengesi alt kalemlerine ilişkin veriler aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

Ödemeler Dengesi KalemiDeğer (Milyar $)
Cari İşlemler Dengesi25-25
Sermaye Hesabı (Net)+3+3
Finans Hesabı (Rezervler Hariç Net Sermaye Girişi)+30+30
Resmi Rezervlerdeki Değişim (Net Artış)5-5

Ödemeler dengesinin genel toplamının sıfıra eşit olması gerektiği ilkesinden hareketle, bu dönemdeki Net Hata ve Noksan kaleminin değeri ve yönü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 33 milyar dolar borç (-)

Cevap

Net Hata ve Noksan kalemi 33 milyar dolar borç (-) yönlüdür.
Ödemeler dengesi istatistiklerinde yer alan Cari İşlemler, Sermaye ve Finans hesaplarının toplamı (rezervler dahil) pozitif 33 milyar dolar çıkmaktadır. Muhasebe sistemi gereği bu toplamın sıfırlanması gerektiğinden, aradaki farkı kapatacak olan Net Hata ve Noksan kaleminin 33 milyar dolar borç (-) olarak kaydedilmesi gerekir.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom işlemlerin (Cari, Sermaye ve Finans hesapları) net toplamını bulun.
25+3+305=3-25 + 3 + 30 - 5 = 3 milyar dolar.
Ödemeler dengesindeki tüm kayıtlı işlemlerin net bakiyesi bulunur.
2
Net Hata ve Noksan (NHN) kalemini içerecek şekilde temel denge eşitliğini kurun.
Cari+Sermaye+Finans+NHN=03+NHN=0Cari + Sermaye + Finans + NHN = 0 \Rightarrow 3 + NHN = 0.
Çift kayıtlı muhasebe sistemi gereği toplam bakiye sıfır olmalıdır.
3
Eşitliği çözerek Net Hata ve Noksan değerini belirleyin.
NHN=3NHN = -3.
Pozitif bakiyeyi dengelemek için negatif (borç) yönlü bir kayıt gereklidir.

Anahtar Kavram

Ödemeler Dengesi Kimliği ve Net Hata ve Noksan

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak, borç ve alacak kalemlerini ayrı sütunlarda toplayıp farkı bulabilirsiniz. Alacaklar: 3+30=333 + 30 = 33. Borçlar: 25+5=3025 + 5 = 30. Aradaki 33 birimlik farkı (alacak fazlasını) kapatmak için borç kısmına 33 eklenmelidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 45Soru

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı ve kayıt yöntemleri dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir mühendislik firmasının, yurt dışında yürüttüğü bir proje karşılığında elde ettiği hizmet gelirini yurt dışındaki bir banka hesabında mevduat olarak tutmaya karar vermesi durumunda, bu işlem ödemeler dengesi bilançosuna nasıl kaydedilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cari İşlemler Hesabı'na alacak (+), Finans Hesabı'na borç (-) kaydı yapılır.

Cevap

İşlem, Cari İşlemler Hesabı'na alacak (+), Finans Hesabı'na borç (-) şeklinde kaydedilmelidir.
Doğru yanıt olan kayıt, işlemin her iki tarafını da yansıtmaktadır: Mühendislik hizmeti sunulması bir hizmet ihracatıdır ve döviz kazandırıcı olduğu için alacak hanesine kaydedilir. Bu gelirin yurt dışında mevduat olarak tutulması ise ülkenin dış varlıklarını artıran bir finansal işlemdir ve varlık artışları borç hanesine kaydedilerek bilanço dengelenir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin ekonomik niteliğini belirle
Hizmet İhracatı
Yerleşik bir firmanın yurt dışına sunduğu mühendislik hizmeti döviz kazandırıcı bir işlemdir.
2
Döviz kazandırıcı işlemin kaydını yap
Cari İşlemler Hesabı (+) Alacak
Çift kayıt sisteminde mal ve hizmet ihracatı gibi döviz girişi sağlayan işlemler alacak hanesine kaydedilir.
3
Ödemenin/karşılığın niteliğini belirle
Yurt dışı varlık artışı
Elde edilen gelirin yurt dışındaki bir bankada tutulması, yerleşiklerin dış varlıklarında bir artış anlamına gelir.
4
Varlık artışının kaydını yap
Finans Hesabı (-) Borç
Varlık edinimi veya dış varlıklardaki artışlar (sermaye çıkışı niteliğinde olduğu için) borç hanesine kaydedilir.

Anahtar Kavram

Ödemeler dengesinde çift kayıt esası ve borç/alacak mantığı
Soru 46Soru

Ödemeler bilançosu analizinde; bir ekonominin uluslararası likidite pozisyonunu ve yerli para üzerindeki olası baskıları ölçmek amacıyla kullanılan, otonom işlemler kapsamına yerli özel kesimin kısa vadeli sermaye hareketlerini dâhil ederken yabancı özel kesimin elindeki kısa vadeli yerli varlıklardaki değişimleri denkleştirici (finanse edici) bir işlem olarak kabul eden denge kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Likitide Dengesi

Cevap

Likitide Dengesi; yerli özel kesim kısa vadeli sermaye hareketlerini otonom, yabancı özel kesimin kısa vadeli varlık değişimlerini ise denkleştirici olarak sınıflandırır.
Likitide Dengesi, temel dengeye yerli özel kesimin kısa vadeli sermaye hareketlerinin eklenmesiyle oluşur. Bu dengenin en karakteristik özelliği, yabancıların elindeki kısa vadeli yerli varlıkları (mevduat, hazine bonosu vb.) 'resmi rezervler' gibi birer ödeme aracı veya likidite kaynağı/yükümlülüğü olarak görerek denkleştirici işlemler sınıfına dâhil etmesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Ödemeler bilançosundaki 'çizgi altı' (denkleştirici) ve 'çizgi üstü' (otonom) ayrımını belirle.
Analiz, hangi kalemlerin ekonomik saiklerle (otonom), hangilerinin açığı kapatmak için (denkleştirici) yapıldığını ayırt eder.
Farklı denge tanımları, çizginin nereye çekileceğine göre değişir.
2
Denge kavramlarını hiyerarşik olarak karşılaştır.
Temel Denge (Cari İşlemler + Uzun Vadeli Sermaye), Likitide Dengesi (Temel Denge + Yerli Kısa Vadeli Sermaye) ve Resmi Rezervler Dengesi (Tüm Özel İşlemler) sıralamasını hatırla.
Soruda sorulan ayrım noktası, yerli ve yabancı kısa vadeli sermaye arasındaki farktır.
3
Yabancı özel kesimin elindeki likit varlıkların niteliğini değerlendir.
Bu varlıklar her an dövize dönüştürülüp ülkeden çıkabileceği için bir 'yükümlülük' ve 'denkleştirici' kalem olarak Likitide Dengesi'nde çizgi altına alınır.
Likitide dengesinin temel amacı, ülkenin ödeme gücünü ve döviz üzerindeki potansiyel baskıyı ölçmektir.

Anahtar Kavram

Ödemeler Bilançosu Denge Tanımları (Analitik Dengeler)

İpuçları

1
Bu denge kavramı, yabancıların elindeki yerli paraları her an çekilebilecek bir risk olarak görür.
2
Temel dengeye yerli kısa vadeli sermayeyi ekler ama yabancı kısa vadeli sermayeyi çizginin altında bırakır.

Daha Fazla Pratik

Resmi rezervler dengesi ile likitide dengesi arasındaki farkı bir tablo yaparak çalışmak, KPSS'deki 'hangisi otonomdur' soruları için kritiktir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 47Soru

Bir ekonomide toplam ulusal tasarrufların (S+TGS + T - G), yurt içi fiziki sermaye yatırımlarından (II) daha düşük olduğu bir makroekonomik konjonktürde, diğer değişkenler sabitken aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cari işlemler hesabı açık verir.

Cevap

Cari işlemler hesabının açık vermesi beklenir çünkü ulusal tasarruf-yatırım farkı cari dengeye eşittir.
Makroekonomik denge özdeşliğine göre, bir ülkenin toplam ulusal tasarrufları yurt içi yatırımlarını karşılamaya yetmiyorsa, aradaki fark dış dünyadan borçlanılarak veya varlık satılarak karşılanır. Bu durum (XM)(X - M) teriminin negatif olmasına, yani cari işlemler hesabının açık vermesine neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Açık ekonomi temel makroekonomik özdeşliğini yazınız.
(SI)+(TG)=XM(S - I) + (T - G) = X - M
Özel kesim ve kamu kesimi dengelerinin toplamının dış dengeye eşit olduğunu görmek için.
2
Denklemi ulusal tasarruflar (SnS_n) cinsinden yeniden düzenleyiniz.
Sn=S+(TG)S_n = S + (T - G) olduğu için SnI=XMS_n - I = X - M olur.
Soruda verilen toplam ulusal tasarruf kavramını denkleme dahil etmek için.
3
Soruda verilen Sn<IS_n < I koşulunu denklemde yerine koyarak sonucu analiz ediniz.
SnI<0XM<0S_n - I < 0 \Rightarrow X - M < 0
Tasarrufların yatırımları karşılayamadığı durumda ekonominin dışarıdan kaynak kullanması (cari açık) gerektiğini saptamak için.

Anahtar Kavram

Ulusal Tasarruf - Yatırım Özdeşliği

İpuçları

1
Ulusal tasarrufları (S+TG)(S + T - G) olarak gruplandırıp temel makroekonomik özdeşlikte yerine koymayı deneyin.
2
Eğer bir ülke kendi yatırımlarını kendi tasarruflarıyla finanse edemiyorsa, dış dünyadan kaynak transfer etmesi gerekir.
3
(SnI)=(XM)(S_n - I) = (X - M) eşitliğinde sol taraf negatif ise sağ tarafın da negatif olması gerekir; bu da dış ticaret veya cari işlemler açığı demektir.

Daha Fazla Pratik

İkiz açık hipotezini ve bütçe açığının cari açık üzerindeki doğrudan etkilerini inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sızıntılar-Enjeksiyonlar yaklaşımını kullanarak; S+T+M=I+G+XS + T + M = I + G + X denkleminde S+TGS+T-G (tasarruflar) ifadesini II ile kıyaslayarak M>XM > X sonucuna ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 48Soru

Ödemeler dengesi istatistiklerinin tutulmasında kullanılan güncel standartlara (BPM6) göre, aşağıdakilerden hangisi "Cari İşlemler Hesabı"nın bir alt kalemi olan "İkincil Gelir Dengesi" (Secondary Income) kapsamında izlenen işlemlerden biridir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yurt dışında yerleşik olan kişilerin kendi ülkelerindeki hanehalklarına gönderdikleri karşılıksız kişisel transferler

Cevap

Yurt dışında yerleşik olan kişilerin kendi ülkelerindeki hanehalklarına gönderdikleri karşılıksız kişisel transferler, İkincil Gelir Dengesi kaleminde izlenir.
İkincil Gelir Dengesi, ekonomiler arasında karşılıksız olarak yapılan cari transferleri kapsar. Yurt dışında yerleşik kişilerin ülkelerine gönderdikleri kişisel transferler (işçi dövizleri), herhangi bir mal veya hizmet karşılığı olmadığı için bu kalem altında izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Cari İşlemler Hesabı'nın alt kalemlerini sınıflandırın.
Cari İşlemler Hesabı; Mal Dengesi, Hizmetler Dengesi, Birincil Gelir Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi'nden oluşur.
Soruda istenen kalemin hiyerarşik yerini belirlemek için gereklidir.
2
Birincil ve İkincil Gelir Dengesi arasındaki farkı analiz edin.
Birincil gelir üretim faktörlerinin (emek, sermaye) karşılığını, ikincil gelir ise karşılıksız (tek taraflı) transferleri temsil eder.
Öğrencilerin en çok karıştırdığı bu iki kavram arasındaki farkı netleştirmek gerekir.
3
Kişisel transferlerin mahiyetini değerlendirin.
Yurt dışındaki kişilerin gönderdiği karşılıksız transferler (işçi dövizleri vb.) ikincil gelir niteliğindedir.
Doğru şıkkın neden İkincil Gelir Dengesi'ne girdiğini doğrulamak için.

Anahtar Kavram

İkincil Gelir Dengesi (Secondary Income Balance)

İpuçları

1
Cari işlemler hesabı içerisinde faktör gelirleri ile karşılıksız transferlerin farklı kalemlerde izlendiğini hatırlayın.
2
Faiz ve kâr payı gibi 'getiri' niteliğindeki işlemler Birincil Gelir Dengesi'ne kaydedilir.
3
Herhangi bir karşılığı olmayan bağış, hibe ve işçi transferleri İkincil Gelir Dengesi'nin ana konularıdır.

Daha Fazla Pratik

Birincil Gelir Dengesi ve Finans Hesabı arasındaki farkları test eden soruları incelemek, ödemeler dengesi mantığını kavramaya yardımcı olur.

Alternatif Yöntem

İşlemin 'karşılıklı' (bir hizmet veya faktör karşılığı) mı yoksa 'karşılıksız' (hibe/bağış niteliğinde) mı olduğuna bakarak ayrım yapabilirsiniz. Karşılıksız olanlar İkincil Gelir kalemidir.
Tahmini Süre:50s
Soru 49Soru

Ödemeler dengesi istatistiklerinin Altıncı El Kitabı (BPM6BPM6) standartları çerçevesinde, yabancı bir hükümetin Türkiye'de yerleşik bir kamu kuruluşuna yeni bir hastane binası inşasında kullanılmak şartıyla sağladığı karşılıksız nakdi yardım, ödemeler bilançosunun aşağıdaki kalemlerinden hangisine kaydedilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sermaye Hesabı - Sermaye Transferleri

Cevap

İşlem, Sermaye Hesabı altındaki Sermaye Transferleri kalemine kaydedilmelidir.
Doğru yanıt olan seçenek, yatırım yardımlarının niteliğini tam olarak yansıtmaktadır. BPM6BPM6 standartlarına göre, bir transferin sermaye transferi sayılabilmesi için sabit bir varlığın mülkiyetinin devredilmesi veya transferin bir sabit varlığın edinimiyle doğrudan ilişkili olması gerekir. Hastane inşası için verilen nakdi yardım, bir sabit sermaye oluşumu amacı taşıdığından sermaye transferidir ve 'Sermaye Hesabı'na kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin niteliği analiz edilir.
Yabancı bir hükümetin sabit sermaye (hastane binası) inşası için sağladığı karşılıksız bir nakdi yardım söz konusudur.
Transferin amacının bir sabit varlık edinimi veya inşası olması, sınıflandırmayı belirleyen temel unsurdur.
2
BPM6BPM6 sınıflama kriterleri uygulanır.
Sabit sermaye oluşumuna yönelik bu tür yardımlar 'Yatırım Yardımları' (Investment Grants) olarak tanımlanır.
Yatırım yardımları, sermaye transferlerinin en temel kalemlerinden biridir.
3
Hesap grubu belirlenir.
Sermaye transferleri, ödemeler bilançosunun 'Sermaye Hesabı' (CapitalCapital AccountAccount) bölümünde yer alır.
Ödemeler dengesinde sermaye transferleri ile finansal olmayan ve üretilmemiş varlıkların edinimi/elinden çıkarılması bu hesapta izlenir.

Anahtar Kavram

Sermaye Hesabı kapsamında yer alan 'Sermaye Transferleri', bir varlığın mülkiyetinin devri veya bir varlığın edinimi/elden çıkarılmasına bağlı nakit transferlerini içerir.

İpuçları

1
Transferin amacına odaklanın: Tüketim için mi yoksa bir yatırım/sabit varlık inşası için mi yapılıyor?
2
BPM6BPM6 kitabına göre karşılıksız transferler, amacına bağlı olarak Cari İşlemler Hesabı ile Sermaye Hesabı arasında bölünmüştür.
3
Sabit sermaye oluşumuyla (bina, makine vb.) ilişkili nakdi yardımlar 'Yatırım Yardımları'dır ve Sermaye Hesabı kalemidir.

Daha Fazla Pratik

Cari transferler (İkincil Gelir) ile Sermaye transferleri arasındaki temel farkları gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 50Soru

Bir ekonominin ödemeler dengesi bilançosunda gerçekleşen;

I. Yerleşik bir ticari bankanın yurt dışındaki bir finans kuruluşunda mevduat hesabı açarak buraya fon transfer etmesi
II. Yerleşik bir reel sektör firmasının yurt dışındaki bir bankadan uzun vadeli ticari kredi temin etmesi

işlemlerinin sınıflandırılması ve kayıt esasları bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. işlem Diğer Yatırımlar kaleminde borç (-), II. işlem Diğer Yatırımlar kaleminde alacak (++) olarak kaydedilir.

Cevap

Birinci işlemin Diğer Yatırımlar kaleminde borç (-), ikinci işlemin ise aynı kalemde alacak (++) olarak kaydedilmesi doğrudur.
Doğru seçenek, her iki işlemin de 'Diğer Yatırımlar' kaleminde sınıflandırıldığını ve mevduat artışının (varlık edinimi) borç, kredi temininin (yükümlülük oluşumu) alacak kaydedildiğini belirtmektedir. Mevduat işlemleri, doğrudan yatırım veya portföy yatırımı tanımına girmediği için 'diğer yatırımlar' altında izlenir ve bir varlık artışı olduğu için borç hanesine yazılır. Yurt dışından alınan krediler ise yükümlülük artışıdır ve alacak hanesine yazılır.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemlerin hangi ana hesap grubuna ait olduğunu belirle.
Mevduat ve kredi işlemleri, hisse senedi veya doğrudan ortaklık içermediği için Finans Hesabı altındaki 'Diğer Yatırımlar' kalemine girer.
Ödemeler dengesi standartlarına göre kredi, mevduat ve ticari krediler diğer yatırımlar sınıfındadır.
2
Finansal varlık ve yükümlülük değişimlerinin kayıt yönünü (borç/alacak) tespit et.
I. işlemde yurt dışında mevduat açılması varlık artışıdır (Sermaye çıkışı/Borç); II. işlemde kredi temini yükümlülük artışıdır (Sermaye girişi/Alacak).
Varlık edinimi döviz çıkışı gerektirdiğinden borç (-), yükümlülük oluşumu döviz girişi sağladığından alacak (++) kaydedilir.

Anahtar Kavram

Ödemeler Dengesi Finans Hesabı Kayıt Mantığı

Daha Fazla Pratik

Doğrudan yatırım ile portföy yatırımı arasındaki %10'luk sınır ve kayıt farklarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 51Soru

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı muhasebe mantığı dikkate alındığında; Türkiye'de yerleşik bir sivil toplum kuruluşunun (STK), yurt dışındaki bir insani yardım operasyonunu finanse etmek amacıyla 150.000150.000 tutarındaki nakdi bağışı banka kanalıyla yurt dışındaki bir yardım kuruluşuna transfer etmesi durumunda, bu işlem Türkiye'nin ödemeler dengesi kayıtlarında aşağıdakilerin hangisindeki gibi yer almalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Cari İşlemler Hesabı'nın 'İkincil Gelir Dengesi' kalemine borç (), Finans Hesabı'na ise alacak (++) kaydedilir.

Cevap

Türkiye'de yerleşik bir STK'nın yurt dışına yaptığı nakdi bağış, Cari İşlemler Hesabı'nın 'İkincil Gelir Dengesi' kalemine borç, ödemenin yapılması ise Finans Hesabı'na alacak olarak kaydedilmelidir.
Yapılan işlem tek taraflı bir yardım olduğu için ödemeler dengesinde 'İkincil Gelir Dengesi' (Cari Transferler) altında izlenmelidir. Ülkeden ekonomik bir değerin (nakit) karşılıksız çıkışı borç () hanesine kaydedilirken, bu ödemenin banka üzerinden yapılması yerleşiklerin dış varlıklarını azalttığı için Finans Hesabı'na alacak (++) kaydı düşülür.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin ekonomik niteliğini belirle.
Bağış, herhangi bir karşılığı olmayan (tek taraflı) bir cari transferdir.
İnsani yardım amaçlı nakdi transferler, ödemeler dengesinde 'cari transferler' veya yeni tanımıyla 'ikincil gelir' olarak sınıflandırılır.
2
Cari İşlemler Hesabı yönünden kayıt kuralını uygula.
İkincil Gelir Dengesi kalemine borç () kaydı yapılır.
Ülkeden dışarıya yapılan her türlü değer çıkışı (mal, hizmet veya nakit transferi), ödemeler dengesi sisteminde ilgili kalemin borç tarafına yazılır.
3
İşlemin karşılığını (finansal bacak) belirle.
Finans Hesabı'na alacak (++) kaydı yapılır.
Çift kayıt muhasebe sistemine göre, bağışın ödenmesi (mevduat çıkışı) yerleşik bankanın yurt dışı varlıklarında bir azalış anlamına gelir ve varlık azalışları alacak kaydedilir.

Anahtar Kavram

Ödemeler Dengesi Çift Kayıt Esası ve Cari Transferlerin Muhasebeleştirilmesi

İpuçları

1
Bu işlemin karşılıklı bir mal veya hizmet alışverişi mi yoksa karşılıksız bir transfer mi olduğunu düşünün.
2
Ödemeler dengesinde bağışlar ve işçi dövizleri 'İkincil Gelir' (Cari Transferler) kaleminde izlenir.

Daha Fazla Pratik

Bağışın nakdi değil de mal (örneğin tıbbi malzeme) olarak gönderilmesi durumunda Mal Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi arasındaki ilişkiyi inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 52Soru

Ödemeler bilançosu analizinde işlemler; ekonomik birimlerin kâr elde etme veya ihtiyaç karşılama gibi amaçlarla kendi iradeleriyle gerçekleştirdikleri 'otonom işlemler' ve bu işlemler sonucunda ortaya çıkan açığı veya fazlayı kapatmak amacıyla gerçekleştirilen 'denkleştirici işlemler' olarak ikiye ayrılır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi denkleştirici işlemler kapsamında değerlendirilen bir kalemdir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Merkez Bankasının döviz rezervlerini kullanarak ödemeler dengesi açığını finanse etmesi

Cevap

Merkez Bankasının döviz rezervlerini kullanarak ödemeler dengesi açığını finanse etmesi
Merkez Bankasının döviz rezervleri üzerinden gerçekleştirdiği işlemler, otonom işlemler toplamının (Cari İşlemler + Sermaye ve Finans Hesabı) verdiği açık veya fazlayı dengelemek için kullanılan temel araçtır. Bu işlemler, muhasebe anlamında bilançonun her zaman 00 (sıfır) toplamına ulaşmasını sağlayan denkleştirici (accommodating) kalemlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom ve denkleştirici işlem ayrımını yapınız.
Otonom işlemler; kâr, fayda veya ihtiyaç saikiyle yapılırken; denkleştirici işlemler bu işlemlerin sonucunda oluşan bakiye (açık/fazla) nedeniyle zorunlu olarak yapılır.
Ödemeler bilançosunun muhasebe anlamında dengelenmesi için otonom işlemler toplamının ters işaretli bir denkleştirici kalemle eşleşmesi gerekir.
2
Seçeneklerdeki işlemlerin motivasyonunu inceleyiniz.
İhracat, hisse senedi alımı, doğrudan yatırım ve transferler; piyasa koşulları veya bireysel kararlarla (otonom) gerçekleşir.
Bu işlemler bilançonun sonucundan bağımsız olarak, kendi iç dinamikleriyle tetiklenir.
3
Merkez Bankasının rolünü değerlendiriniz.
Merkez Bankasının rezerv kullanımı, piyasadaki döviz arz-talep dengesizliğini (otonom açık/fazla) gidermeye yönelik iradi bir müdahaledir.
Resmi Rezervler Hesabı, ödemeler bilançosunun 'denkleştirici' (accommodating) kısmını oluşturur.

Anahtar Kavram

Otonom ve Denkleştirici İşlemler Ayrımı
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 53Soru

Bir ekonominin 2025 yılı ödemeler dengesi istatistiklerine göre; cari işlemler hesabı 18,418,4 milyar dolar açık vermiş, sermaye hesabı ise 600600 milyon dolar fazla vermiştir. Aynı dönemde finans hesabında rezerv varlıklar hariç 14,214,2 milyar dolar net yükümlülük artışı (sermaye girişi) ve resmi rezervlerde 2,12,1 milyar dolar tutarında bir azalış (stoktan kullanım) kaydedilmiştir.

Buna göre, ödemeler dengesi çift kayıtlı muhasebe sistemini eşitleyen "Net Hata ve Noksan" (NHN) kaleminin değeri ve yönü aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1,51,5 milyar dolar; alacak (+) yönlü

Cevap

Net Hata ve Noksan kalemi 1,51,5 milyar dolar ve alacak (+) yönlüdür.
Ödemeler dengesi özdeşliğine göre Cari İşlemler Hesabı, Sermaye Hesabı ve Finans Hesabı (giriş bazlı sunumda) toplamı sıfır olmalıdır. Sorudaki verilerde net çıkışlar (17,817,8 milyar )kayıtlıgiris\clerden() kayıtlı girişlerden ( 16,3 milyar milyar ) daha fazladır. İstatistiki olarak kaydedilememiş 1,51,5 milyar dolarlık bir döviz girişi söz konusudur, bu da Net Hata ve Noksan kaleminin alacak (+) yönlü bakiye vermesi anlamına gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Cari İşlemler Hesabı ve Sermaye Hesabı toplam dengesini (otonom işlemler) hesaplayın.
18,4+0,6=17,8-18,4 + 0,6 = -17,8 milyar dolar.
Cari işlemler açığı negatif, sermaye hesabı fazlası pozitif işaretle temsil edilir.
2
Finans Hesabı net toplamını (rezervler dahil) hesaplayın.
14,2+2,1=16,314,2 + 2,1 = 16,3 milyar dolar net giriş.
Net yükümlülük artışı sermaye girişidir (+). Rezervlerdeki azalış (döviz satışı) da ödemeler dengesi mantığında bir kaynak/giriş (+) kalemidir.
3
Ödemeler dengesi genel özdeşliğini (CA+KA+FAgiris\c+NHN=0CA + KA + FA_{giriş} + NHN = 0) kullanarak NHN değerini bulun.
17,8+16,3+NHN=01,5+NHN=0NHN=+1,5-17,8 + 16,3 + NHN = 0 \Rightarrow -1,5 + NHN = 0 \Rightarrow NHN = +1,5.
Çift kayıtlı muhasebe ilkesi gereği tüm kalemlerin toplamı sıfıra eşit olmalıdır; eksik kalan kısım NHN ile tamamlanır.

Anahtar Kavram

Ödemeler dengesi istatistiklerinde Net Hata ve Noksan kalemi, verilerin farklı kaynaklardan derlenmesi sonucu oluşan istatistiki farkları kapatmak amacıyla kullanılan bir denkleştirici kalemdir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 54Soru

Ödemeler dengesi bilançosunda yer alan işlemlerin "otonom" (kendiliğinden) ve "denkleştirici" (telafi edici/kompansatör) karakterleri arasındaki farklar dikkate alındığında; otonom borç kaydedilen işlemlerin toplamının, otonom alacak kaydedilen işlemlerin toplamından büyük olması (otonom ac\cıkotonom\ açık) durumunda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Otonom açık, resmi rezervlerdeki azalış gibi denkleştirici kalemlerin alacak (+)(+) hanesine kaydedilmesi yoluyla muhasebe bazında dengelenir.

Cevap

Otonom işlemlerden kaynaklanan açık, resmi rezervlerdeki azalış gibi denkleştirici kalemlerin alacak (+)(+) hanesine kaydedilmesi yoluyla muhasebe bazında dengelenir.
Doğru yanıt olan seçenek, ödemeler dengesi bilançosunun temel muhasebe mantığını yansıtır. Otonom borç işlemlerinin (döviz çıkışına neden olanlar) otonom alacak işlemlerinden (döviz girişine neden olanlar) fazla olması bir finansman ihtiyacı doğurur. Bu ihtiyaç, merkez bankasının rezervlerini satması (rezerv azalışı) veya dış borçlanma gibi denkleştirici işlemlerle karşılanır ve bu işlemler döviz girişi sağladığı için alacak (+)(+) hanesine kaydedilerek bilanço toplamda sıfıra (dengeye) getirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Otonom ve denkleştirici işlem ayrımını tanımla.
Otonom işlemler (cari işlemler, doğrudan yatırımlar vb.) ekonomik nedenlerle yapılır; denkleştirici işlemler (resmi rezervler, IMF kredileri) ise dengeyi sağlamak için yapılır.
Sorunun mantığını kurabilmek için hangi işlemin dengeleyici rol oynadığını bilmek gerekir.
2
Otonom açık durumunu analiz et.
Otonom borç (-) toplamı > Otonom alacak (+)(+) toplamı. Bu durum bilançonun otonom kısmında bir açık olduğu anlamına gelir.
Dengeleme ihtiyacının miktarını ve yönünü belirlemek için gereklidir.
3
Kayıt yöntemine göre dengeleme mantığını uygula.
BOP toplamda sıfıra eşit olmalıdır. Otonom kısımdaki borç bakiyesini kapatmak için denkleştirici (çizgi altı) kısımda alacak (+)(+) kaydı yapılmalıdır.
Çift kayıt muhasebe sisteminin temel gerekliliğidir.
4
Resmi rezerv kayıtlarını kontrol et.
Resmi rezervlerdeki azalış (merkez bankasının döviz satması) ülkeye döviz girişi sağladığı için alacak (+)(+) kaydedilir.
Doğru denkleştirici işlemi seçmek için döviz hareketinin yönü bilinmelidir.

Anahtar Kavram

Otonom ve Denkleştirici İşlemler ile Kayıt Mantığı

Daha Fazla Pratik

Resmi rezervler hesabındaki değişimlerin net hata ve noksan kalemiyle olan etkileşimini incelemek konuyu pekiştirecektir.

Alternatif Yöntem

BOP denklemini hatırlayın: Otonom I˙s\clemler+Denkles\ctirici I˙s\clemler=0Otonom\ İşlemler + Denkleştirici\ İşlemler = 0. Eğer otonom taraf negatifse (açıksa), toplamın sıfır olması için denkleştirici taraf pozitif (+)(+) yani alacak bakiyesi vermelidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 55Soru

Ödemeler dengesi istatistiklerinin tutulmasında kullanılan güncel uluslararası standartlara (BPM6BPM6) göre, "Cari İşlemler Hesabı" (CurrentCurrent AccountAccount) kalemleri ve kayıt esasları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye'deki yabancı sermayeli bankaların yurt dışındaki merkezlerine transfer ettikleri kâr payları (temettüler), "Birincil Gelir Dengesi" kalemine borç (-) olarak kaydedilir.

Cevap

Türkiye'deki yabancı sermayeli bankaların yurt dışındaki merkezlerine transfer ettikleri kâr payları (temettüler), Birincil Gelir Dengesi kalemine borç (-) olarak kaydedilir.
Doğru ifadeye göre, üretim faktörlerinden biri olan sermayenin kullanımı karşılığında ödenen kâr payları (temettüler), Birincil Gelir Dengesi'nde (eski adıyla Yatırım Gelirleri) izlenir. Bu işlem ülkeden dışarıya bir kaynak çıkışı temsil ettiği için borç (-) hanesine kaydedilmesi muhasebe standartlarına uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin mahiyetini belirle.
Yabancı sermayeli bankanın kâr transferi, sermaye faktörünün kullanımı karşılığında ödenen bir "yatırım geliri"dir.
BPM6 standartlarına göre faktör gelirleri ve giderleri Birincil Gelir Dengesi'nde izlenir.
2
Kayıt yönünü tespit et.
Ülke içinden yurt dışına yapılan bir ödeme olduğu için döviz çıkışı anlamına gelir.
Ödemeler dengesinde döviz kaybettirici işlemler borç (-), döviz kazandırıcı işlemler alacak (++) hanesine yazılır.
3
Diğer alt kalemlerin ayrımını kontrol et.
Mal dengesi (f.o.b. mallar), Hizmetler (turizm, taşımacılık), Birincil Gelir (faktör gelirleri), İkincil Gelir (karşılıksız transferler).
Seçeneklerdeki kavram karmaşasını gidermek için sınıflandırma kuralları hatırlanmalıdır.

Anahtar Kavram

Cari İşlemler Hesabı Alt Kalemleri ve Kayıt Kuralları
Soru 56Soru

Ödemeler dengesi istatistiklerinin Altıncı El Kitabı (BPM6BPM6) standartları çerçevesinde, bir ekonomide yerleşik birimler ile yerleşik olmayan birimler arasında gerçekleşen aşağıdaki işlemlerden hangisi 'Sermaye Hesabı' (CapitalCapital AccountAccount) kapsamında kaydedilmelidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yabancı bir hükümetin, ödeme güçlüğü çeken bir ülkenin vadesi gelmiş kamu borçlarını ikili anlaşmalar çerçevesinde resmen silmesi

Cevap

Yabancı bir hükümetin başka bir ülkenin borçlarını silmesi (borç affı) bir sermaye transferi olduğu için Sermaye Hesabı'na kaydedilir.
Sermaye Hesabı (CapitalCapital AccountAccount), BPM6BPM6 metodolojisine göre oldukça dar kapsamlıdır ve temel olarak iki tür işlemi içerir: Birincisi, borç affı ve yatırım bağışları gibi 'sermaye transferleri'; ikincisi ise marka, patent ve telif haklarının mülkiyet devri gibi 'üretilmeyen finansal olmayan varlıkların' edinimi veya elden çıkarılmasıdır. Yabancı bir hükümetin borçları silmesi (borç affı) doğrudan bir sermaye transferi niteliği taşıdığı için bu hesapta izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Ödemeler dengesi ana hesap gruplarını sınıflandır.
Ödemeler dengesi; Cari İşlemler, Sermaye Hesabı ve Finans Hesabı olmak üzere üç ana bölümden oluşur.
İşlemlerin niteliğine göre hangi hesaba kaydedileceğini belirlemek için bu ayrım temeldir.
2
Sermaye Hesabı'nın (CapitalCapital AccountAccount) kapsamını belirle.
Sermaye Hesabı; sermaye transferlerini (borç affı, yatırım bağışları vb.) ve üretilmeyen finansal olmayan varlıkların (marka, patent mülkiyeti vb.) edinimini kapsar.
BPM6BPM6 metodolojisi ile bu hesabın kapsamı daraltılmış ve spesifik işlemlere ayrılmıştır.
3
Seçeneklerdeki işlemleri bu kriterlere göre değerlendir.
Borç affı bir sermaye transferi iken; faiz ve ücretler birincil gelir, işçi dövizleri ikincil gelir, lisans ödemeleri hizmetler, hisse senedi alımı ise finans hesabıdır.
Doğru sınıflandırma sonucunda borç affının Sermaye Hesabı'na ait olduğu netleşir.

Anahtar Kavram

Sermaye Hesabı (CapitalCapital AccountAccount)

Daha Fazla Pratik

Sermaye Hesabı ile Finans Hesabı arasındaki farkı pekiştirmek için doğrudan yatırımların neden Finans Hesabı'nda yer aldığını araştırınız.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 57Soru

Türkiye’de yerleşik bir reel sektör firmasının, yurt dışındaki bir finans kuruluşundan geçmiş dönemlerde temin ettiği 1.000.0001.000.000 ABD doları tutarındaki uzun vadeli kredi borcu, taraflar arasında varılan mutabakat sonucunda ilgili finans kuruluşunun firmaya bu tutar karşılığında pay sahibi (ortak) olmasıyla (borç-öz sermaye takası/debt-equity swap) sonuçlanmıştır.

Ödemeler dengesi bilançosunun çift kayıt esasına dayalı kayıt yöntemi ve BPM6BPM6 (O¨demelerÖdemeler DengesiDengesi veve UluslararasıUluslararası YatırımYatırım PozisyonuPozisyonu ElEl KitabıKitabı 6.6. VersiyonVersiyon) standartları dikkate alındığında, bu işlemin muhasebeleşmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Finansal Hesap / Diğer Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine borç (-) kaydı; Finansal Hesap / Doğrudan Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine alacak (+) kaydı yapılır.

Cevap

Finansal Hesap altındaki Diğer Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine borç (-), Doğrudan Yatırımlar (Yükümlülükler) kalemine ise alacak (+) kaydı yapılmalıdır.
Çift kayıt esasına göre, bir yükümlülüğün (kredi borcu) azalması döviz çıkışı yönlü bir hareket gibi düşünülerek borç (-) tarafına kaydedilir. Aynı anda bu borç karşılığında yabancı bankanın yerli firmaya ortak olması, ülkeye doğrudan yatırım girişi (yükümlülük artışı) anlamına geldiği için alacak (+) tarafına kaydedilir. BPM6 standartlarına göre ticari krediler 'Diğer Yatırımlar', ortaklık payları ise 'Doğrudan Yatırımlar' kaleminde izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin ekonomik mahiyetini analiz etme
Dış borç (kredi) yükümlülüğü azalmakta, buna karşılık doğrudan yatırım (sermaye payı) yükümlülüğü artmaktadır.
Borç-öz sermaye takası, bir yükümlülük türünün başka bir yükümlülük türüyle yer değiştirmesidir.
2
Kredi borcu azalışının kaydını belirleme
Yükümlülük azalışları borç (-) hanesine kaydedilir.
Ülkenin dış dünyaya olan finansal yükümlülüğünün azalması, döviz çıkışı yaratan işlemlerle aynı mantıkta (debit) izlenir.
3
Doğrudan yatırım artışının kaydını belirleme
Yükümlülük artışları alacak (+) hanesine kaydedilir.
Yabancı bir kuruluşun yerli bir firmaya ortak olması sermaye girişini temsil eder ve alacak (credit) olarak kaydedilir.
4
BPM6 hesap sınıflarını eşleştirme
Kredi borcu 'Diğer Yatırımlar', sermaye ortaklığı ise 'Doğrudan Yatırımlar' altında yer alır.
Borç verenin firma üzerinde yönetimsel söz hakkı (pay sahipliği) elde etmesi işlemi doğrudan yatırım kategorisine sokar.

Anahtar Kavram

Ödemeler dengesinde finansal hesap kayıt kuralları (Yükümlülük artışı = Alacak, Yükümlülük azalışı = Borç)

İpuçları

1
Ödemeler dengesinde yükümlülükler (liabilities) artarken alacak, azalırken borç kaydedildiğini hatırlayın.
2
İşlemde dış dünya ile olan kredi ilişkisi bitiyor (yükümlülük düşüyor), ortaklık ilişkisi başlıyor (yükümlülük artıyor).
3
Yabancı bankanın Türkiye'deki firmaya ortak olması hangi yatırım türüne girer? Krediler hangi kalemdedir?

Daha Fazla Pratik

BPM6'ya göre 'Transit Ticaret' (Merchanting) işlemlerinin netleştirme mantığını inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Muhasebe mantığıyla düşünürsek: Pasif bir hesabın (Borçlar) kapanması için borçlandırılması, yeni bir pasif hesabın (Öz Kaynaklar/Paylar) açılması için alacaklandırılması gerekir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 58Soru

Türkiye'de yerleşik bir ihracatçı firmanın, yurt dışındaki bir alıcıya ihraç ettiği malların bedelini 180180 gün sonra tahsil etmek üzere anlaşması (ticari kredi sağlaması), Ödemeler Dengesi ve Uluslararası Yatırım Pozisyonu El Kitabı (BPM6) standartlarına göre "Finans Hesabı" içerisinde aşağıdakilerden hangisi olarak kaydedilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Diğer yatırımlar / Finansal varlıkların net edinimi

Cevap

Ticari kredi sağlanması işlemi, 'Diğer Yatırımlar' başlığı altında 'Finansal Varlıkların Net Edinimi' kalemine kaydedilir.
BPM6 standartlarına göre, ticari krediler (ihracat veya ithalatla doğrudan ilişkili vadeli ödemeler) 'Diğer Yatırımlar' kalemi altında izlenir. Yerleşik bir firmanın yurt dışındaki bir birime kredi sağlaması, Türkiye'nin yurt dışından olan finansal alacaklarını artırdığı için bu işlem 'Finansal Varlıkların Net Edinimi' (Net acquisition of financial assets) olarak kaydedilir.

Adım Adım Çözüm

1
İşlemin türünü belirlemek
Bir mal ihracatı karşılığında bedelin sonra alınması, yurt dışındaki alıcıya bir 'ticari kredi' (trade credit) sağlanmasıdır.
Ödemeler dengesinde finansal alacak ve borç ilişkileri Finans Hesabı'nda takip edilir.
2
BPM6 sınıflamasına göre kategorize etmek
Ticari krediler, krediler ve mevduatlar 'Diğer Yatırımlar' (Other Investment) kategorisinde yer alır.
Menkul kıymet veya doğrudan ortaklık payı içermeyen finansal işlemler bu gruptadır.
3
Kayıt yönünü tayin etmek
Yerleşik firmanın yurt dışından alacak hakkı kazanması, ülkenin finansal varlıklarında bir artış demektir.
BPM6'da varlık artışları 'Finansal Varlıkların Net Edinimi' sütununa kaydedilir.

Anahtar Kavram

Ödemeler Dengesi Finans Hesabı - Diğer Yatırımlar

İpuçları

1
İşlemin hangi ana hesapta (Cari vs. Finans) değil, Finans Hesabı'nın hangi alt kaleminde olduğunu düşünün.
2
İhracat bedelinin tahsil edilmemesi, karşı tarafa bir borç verilmiş gibi (ticari kredi) düşünülmelidir.
3
Krediler, mevduatlar ve ticari krediler BPM6'da her zaman 'Diğer Yatırımlar' başlığı altındadır.

Daha Fazla Pratik

Aynı işlemin mal ihracatı kısmının Cari İşlemler Hesabı'na nasıl kaydedildiğini ve çift kayıt prensibini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 59Soru

Ödemeler dengesi istatistiklerinin tutulmasında kullanılan güncel uluslararası standartlara (BPM6BPM6) göre; üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) uluslararası hareketliliği sonucunda sağlanan gelirlerin ve giderlerin kaydedildiği "Birincil Gelir Dengesi" (PrimaryPrimary IncomeIncome) kalemi altında aşağıdakilerden hangisi yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki portföy yatırımlarından elde ettiği kâr payı ve faiz gelirleri

Cevap

Yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki portföy yatırımlarından elde ettiği kâr payı ve faiz gelirleri, Birincil Gelir Dengesi kapsamında yer alır.
BPM6 el kitabına göre, Birincil Gelir Dengesi üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) kullanımına karşılık elde edilen gelirleri kapsar. Yerleşik bir yatırımcının yurt dışındaki portföy yatırımlarından (hisse senedi, tahvil vb.) elde ettiği kâr payı ve faizler, sermaye faktörünün getirisi olduğu için bu hesapta izlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Cari İşlemler Hesabı'nın alt kalemlerini belirle
Mal Dengesi, Hizmetler Dengesi, Birincil Gelir Dengesi ve İkincil Gelir Dengesi.
BPM6 standartlarına göre Cari İşlemler Hesabı dört ana bileşenden oluşur.
2
Birincil Gelir Dengesi'nin (Primary Income) içeriğini analiz et
Emek gelirleri (çalışan ücretleri) ve yatırım gelirleri (faiz, kâr payı, temettü).
Bu kalem, üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) sağladığı akımları gösterir.
3
Seçeneklerdeki işlemleri sınıflandır
Hizmet bedeli → Hizmetler; Karşılıksız yardım → İkincil Gelir; Patent satışı → Sermaye Hesabı; Anapara ödemesi → Finans Hesabı.
Hatalı sınıflandırmaları eleyerek doğru yatırım geliri kalemine ulaşılır.

Anahtar Kavram

Birincil Gelir Dengesi (Primary Income Balance)

İpuçları

1
Birincil gelir dengesi, üretim faktörlerinin (emek ve sermaye) getirilerini içeren hesaptır.
2
Hizmet bedelleri ile faktör gelirlerini karıştırmayın; mühendislik hizmeti bir hizmet akımıdır, faiz ise sermayenin getirisidir.
3
Karşılıksız yardımlar İkincil Gelir'e, anapara ödemeleri ise Finans Hesabı'na gider.

Daha Fazla Pratik

Finans Hesabı ile Cari İşlemler Hesabı arasındaki farkları, özellikle faiz ve anapara ödemeleri üzerinden tekrar edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 60Soru

Ödemeler bilançosu analizinde kullanılan "Resmi Rezervler Dengesi" (Official Settlements Balance), bir ülkenin tüm otonom işlemlerinin net sonucunu yansıtan bir kavramdır. Buna göre, resmi rezervler dengesinin açık vermesi durumunda, bu açığın finansman ve muhasebeleştirilme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Söz konusu açık, merkez bankasının döviz rezervlerini azaltması (alacak kaydı) veya dış resmi makamlara olan yükümlülüklerini artırması gibi denkleştirici işlemlerle finanse edilir.

Cevap

Resmi rezervler dengesindeki açık, denkleştirici işlem niteliğindeki resmi rezerv azalışı (alacak kaydı) veya dış resmi yükümlülük artışı ile kapatılır.
Resmi Rezervler Dengesi açık verdiğinde, bu durum 'çizgi üstündeki' otonom döviz çıkışlarının girişlerinden fazla olduğunu gösterir. Muhasebe denkliğini sağlamak için merkez bankası 'çizgi altı' bir işlem yaparak ya rezervlerini azaltır (alacak kaydı) ya da dış makamlardan resmi borç alır. Bu işlemler 'denkleştirici' (compensatory/accommodating) işlemlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Resmi Rezervler Dengesi kavramını tanımla.
Bu denge; Cari İşlemler, Sermaye Hesabı ve Finans Hesabı'ndaki (resmi rezervler hariç) tüm otonom işlemlerin toplamıdır.
Dengenin hangi kalemleri kapsadığını ve 'çizgi'nin nerede çekildiğini belirlemek gerekir.
2
Otonom ve denkleştirici işlem ayrımını analiz et.
Otonom işlemler kâr veya fayda amaçlıyken (above the line), denkleştirici işlemler bu işlemlerin sonucunda oluşan farkı kapatmak için merkez bankasınca yapılır (below the line).
Açığın nasıl finanse edileceğini anlamak için işlemin niteliğini belirlemek şarttır.
3
Açık durumundaki muhasebe kaydını belirle.
Açık varsa, otonom borçlar otonom alacaklardan fazladır. Bunu dengelemek için alacak (+) hanesine denkleştirici bir kayıt (rezerv azalışı) gerekir.
Çift kayıtlı muhasebe sisteminde bilançonun her zaman toplamda sıfıra eşitlenmesi zorunluluğu vardır.

Anahtar Kavram

Ödemeler Bilançosunda Otonom vs. Denkleştirici İşlemler

Alternatif Yöntem

Ödemeler bilançosu denkliğini OtonomI˙s\clemler+Denkles\ctiriciI˙s\clemler=0Otonom İşlemler + Denkleştirici İşlemler = 0 formülü üzerinden düşünerek, açığın (negatif toplamın) ancak pozitif bir denkleştirici kalemle (rezerv azalışı) giderilebileceğini analiz edebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
ÖncekiSayfa 3 / 5Sonraki
Ödemeler Bilançosu Alıştırma Soruları — KPSS İktisat — Sayfa 3 | Examkin