Soru

Zorluk: Çok zorÖrgütleme Süreci ve Temel İlkeleri

Bir Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde, merkezdeki 'Mevzuat ve Risk Analizi Şube Müdürlüğü', aslen bölge müdürüne ve ilgili gümrük müdürlüklerine danışmanlık yapmak ve risk profilleri oluşturmakla görevli bir birimdir. Ancak son yayımlanan bir iç talimatla bu şube müdürlüğüne, riskli gördüğü ithalat işlemlerini sahadaki gümrük müdürlerinin (icracı yöneticilerin) onayına sunmadan doğrudan durdurma, bloke etme ve operasyon personelinden savunma isteme yetkisi verilmiştir. Bu yeni uygulama, sahadaki gümrük müdürleri ile risk analizi şubesi arasında yetki sınırları konusunda ciddi çatışmalara yol açmış, saha personeli kimin talimatına uyacağı konusunda belirsizlik yaşamaya başlamıştır.

Buna göre, yaşanan organizasyonel krizin temel nedeni, yönetim ve örgütleme ilkeleri bağlamında aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

  1. A
    Mintzberg'in tanımladığı karar verici rollerin, kurmay birimler tarafından bilgi sağlama rolü gibi kullanılarak gümrük müdürlerinin istisna ilkesini uygulamasının engellenmesi
  2. B
    Gümrük idaresinin coğrafi ve müşteri temeline göre eşzamanlı bölümlere ayrılmasının yarattığı karmaşanın, kurmay yetkinin sınırlandırılarak aşılmaya çalışılması
  3. Esasen kurmay bir organ olan Mevzuat ve Risk Analizi Şubesinin, icracı yöneticilerin yetki alanına girerek 'fonksiyonel yetki' kullanması ve bu durumun sahadaki emir-komuta birliğini zedelemesiCevap
  4. D
    İleriye dönük (önleyici) risk denetimi yapması gereken kurmay birimin, eşzamanlı ve düzeltici denetim mekanizmalarını kullanarak yöneticilerin yasal gücünü ortadan kaldırması
  5. E
    Komuta yetkisinin, karar alma süreçlerini hızlandırmak amacıyla danışma kurullarına devredilmesinin yetki ve sorumluluk denkliği ilkesini işlemez hale getirmesi

Cevap

Kurmay organın, icracı yöneticilerin sahasında fonksiyonel yetki kullanarak emir-komuta birliğini zedelemesidir.
Vakada anlatılan 'Mevzuat ve Risk Analizi Şube Müdürlüğü', doğası gereği uzmanlık bilgisi sunan, danışmanlık yapan bir 'kurmay' (kurmay yetki) organdır. Gümrük müdürleri ise sahada doğrudan işi yürüten ve personeli yöneten 'komuta' yöneticileridir. Kurmay statüsündeki bir birime, kendi uzmanlık alanıyla ilgili konularda (riskli ithalatı durdurma) diğer birimlerin personeline doğrudan müdahale ve emir verme hakkının tanınması, o birimin 'fonksiyonel yetki' kullandığını gösterir. Fonksiyonel yetkinin yoğun ve kontrolsüz kullanımı, astların birden fazla üstten bağlayıcı emir almasına neden olduğu için klasik örgütleme ilkelerinden 'emir-komuta birliği'ni doğrudan ihlal eder ve hiyerarşik çatışmalara zemin hazırlar.

Adım Adım Çözüm

1
Vakadaki birimlerin örgütsel statülerini ve yetki türlerini belirleme
Mevzuat ve Risk Analizi Şubesi bir 'Kurmay/Danışma' birimidir. Gümrük Müdürleri ise 'Komuta/İcracı' yöneticilerdir.
Sorunun kaynağını bulmak için aktörlerin yapısal konumları analiz edilmelidir.
2
Kurmay birime verilen yeni yetkinin niteliğini akademik kavramlarla eşleştirme
Kurmay birimin uzmanlık alanıyla ilgili konularda doğrudan astlara emir vermesi ve işlem durdurması 'Fonksiyonel Yetki' kullanımıdır.
Klasik yönetimde kurmay sadece tavsiye verir, emir verebilmesi istisnai bir yetki türünü ifade eder.
3
Fonksiyonel yetkinin sahadaki yansımalarını örgütleme ilkeleri açısından değerlendirme
Saha personelinin hem Gümrük Müdüründen (komuta) hem de Risk Şubesinden (fonksiyonel) talimat alması, 'Emir-Komuta Birliği' ilkesinin ihlalidir.
Klasik kurama göre her astın tek bir üste bağlı olması kargaşayı önleyen temel kuraldır.

Anahtar Kavram

Kurmay, Komuta ve Fonksiyonel Yetki İlişkileri / Emir-Komuta Birliği
Bu soruyu puanla