Soru

Zorluk: ZorDarboğaz Analizi ve Kısıtlar Teorisi

Adli Tıp Kurumu Biyoloji İhtisas Dairesinde, kimliklendirme amaçlı DNA analiz süreci dört ardışık aşamadan oluşmaktadır. Bu aşamaların mevcut durumdaki günlük maksimum işleme kapasiteleri aşağıda verilmiştir:

Aşamaİşlem AdımıGünlük Kapasite
1Numune Kabul ve Ön Tasnif6060 numune
2DNA İzolasyonu4545 numune
3PCR Çoğaltımı5050 numune
4Kapiler Elektroforez ve Raporlama4040 numune

Kurum yönetimi, Kısıtlar Teorisi (TOC) yaklaşımını benimseyerek sürecin mevcut darboğazını tespit etmiştir. Daha sonra teorinin "kısıtı genişletme (elevate)" adımı kapsamında, 4. aşamaya günlük 2525 numune ek işleme kapasitesine sahip yeni bir analizör cihazı entegre etmiştir. Diğer aşamaların donanım veya personel kapasitelerinde herhangi bir değişikliğe gidilmemiştir.

Buna göre, yapılan bu yatırım sonrasında sistemin yeni darboğaz aşaması ve tüm sürecin günlük maksimum tamamlanmış rapor (çıktı) kapasitesi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

  1. A
    Aşama 4 / 6565 numune
  2. B
    Aşama 3 / 5050 numune
  3. C
    Aşama 1 / 6060 numune
  4. Aşama 2 / 4545 numuneCevap
  5. E
    Aşama 2 / 6565 numune

Cevap

Yeni Darboğaz: Aşama 2 / Kapasite: 4545 numune
Kısıtlar Teorisi'ne (TOC) göre ardışık süreçlerden oluşan bir sistemin maksimum çıktısı, darboğaz (bottleneck) adı verilen en düşük kapasiteli işlem adımı tarafından belirlenir. Başlangıçta en yavaş adım 40 kapasite ile Aşama 4'tür. Bu kısıta yatırım yapılarak kapasitesi 65'e çıkarıldığında, darboğaz ortadan kalkmaz, sadece sistemin bir başka noktasına kayar. Yeni durumda kapasiteler (60, 45, 50, 65) olarak sıralandığında, en yavaş adım 45 kapasite ile Aşama 2 olmuştur. Dolayısıyla sistemin yeni darboğazı Aşama 2'dir ve tüm sistem günde en fazla 45 numune raporlayabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç durumundaki darboğazı ve kapasiteyi tespit etme.
Başlangıçta kapasiteler sırasıyla 60, 45, 50 ve 40'tır. En düşük kapasiteli olan Aşama 4 (40 numune) sistemin darboğazı ve toplam kapasitesidir.
Ardışık üretim/hizmet sistemlerinde toplam çıktı hızı, en yavaş aşamanın (darboğaz) hızına eşittir.
2
Kısıtı genişletme (elevate) yatırımı sonrasında yeni kapasiteleri hesaplama.
Aşama 4'e 25 birimlik ek kapasite eklendiğinde yeni kapasitesi 40+25=6540 + 25 = 65 numune/gün olur.
Soruda belirtilen yatırım sadece 4. aşamaya yapılmış, diğer aşamalar sabit kalmıştır.
3
Sistemin yeni durumunu analiz ederek darboğaz kaymasını (bottleneck shift) tespit etme.
Yeni sistem kapasiteleri sırasıyla: Aşama 1 (60), Aşama 2 (45), Aşama 3 (50), Aşama 4 (65) şeklindedir. Artık en düşük kapasiteye sahip olan istasyon 4545 numune/gün ile Aşama 2'dir.
Bir darboğaz iyileştirildiğinde, süreçteki bir sonraki en yavaş istasyon yeni darboğaz hâline gelir ve sistemin maksimum kapasitesini belirler.

Anahtar Kavram

Darboğaz Analizi ve Darboğaz Kayması
Bu soruyu puanla