Stok Maliyetleri (Elde Bulundurma, Sipariş, Stoksuzluk)

Bir havacılık bakım ve onarım (MRO) merkezi, uçak motoru revizyonlarında kullanılan kritik titanyum parçaların tedarik sürecini optimize etmeye çalışmaktadır. İşletme yönetimi, sipariş parti büyüklüklerini artırarak her bir siparişte katlanılan gümrükleme, nakliye organizasyonu ve ithalat belge hazırlama giderlerini oransal olarak azaltmayı hedeflemiştir. Ancak bu politika; parçaların muhafazası için gereken yüksek güvenlikli ve özel iklimlendirmeli depo alanlarının genişletilmesini zorunlu kılmış, ayrıca işletmenin nakit varlıklarının büyük bir kısmının stoklara bağlanması nedeniyle potansiyel faiz getirilerinden vazgeçilmesine yol açmıştır. Öte yandan, geçmişte daha küçük partilerle çalışıldığında zaman zaman parça eksikliği yaşanmış; bu durum, müşteri havayolu şirketlerine ödenen rötarlı teslimat tazminatlarına ve uçağın hangarda beklemesi nedeniyle atıl işgücü oluşmasına neden olmuştur.

Bu senaryoda ifade edilen maliyet kalemlerinin stok yönetimi literatüründeki sınıflandırmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Geniş ölçekli üretim yapan bir beyaz eşya işletmesi, stok maliyetlerini rasyonelleştirmek amacıyla tedarik stratejisinde değişikliğe gitmiş; ithal ettiği kritik elektronik bileşenleri üç ayda bir büyük partiler hâlinde tedarik etmek yerine, iki haftada bir daha küçük partiler hâlinde sipariş etmeye başlamıştır. Bu operasyonel geçişin yapıldığı dönemde, merkez bankasının aldığı kararlar doğrultusunda piyasa faiz oranlarında da belirgin bir artış yaşanmıştır.

Bu operasyonel değişiklik ile makroekonomik gelişmenin stok maliyetleri üzerindeki etkileşimi dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası uçuşlara hizmet veren büyük ölçekli bir hava yolu ikram (catering) firması, operasyonlarında kullandığı dayanıklı sarf malzemelerinin (servis tepsisi, porselen takım vb.) stok yönetim sürecini analiz etmektedir. Firmanın maliyet kontrol raporunda, stok yönetimi kaynaklı aşağıdaki olaylar ve bunlara bağlı masraflar tespit edilmiştir:

I. Yoğun sezon öncesi standart sipariş miktarının iki katına çıkılması sebebiyle, havaalanı yerleşkesindeki ana antreponun yetersiz kalması ve gümrüklü sahada ek depolama alanı kiralanması
II. Operasyonel bir aksaklık sebebiyle uçuşa hazırlanan bir uçağa yeterli sayıda özel diyet menü ekipmanının yüklenememesi sonucunda, hava yoluna ödenen cezai şart bedeli ve yolcu şikayetleri kaynaklı itibar kaybı
III. Yurt dışı tedarikçilerle yapılan alım sözleşmelerinin yenilenmesi, akreditif açılış işlemleri ve gümrükleme süreçleri için dış ticaret danışmanlık firmasına ödenen işlem başı hizmet bedeli

Buna göre; I, II ve III numaralı durumların Üretim Yönetimi literatüründeki temel stok maliyeti türleriyle sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) taşımacılık operasyonlarında kullanılan yüksek hızlı trenlerin periyodik bakımlarını gerçekleştiren bir ana atölyede, kritik bir elektronik sensörün stok seviyesinin sıfıra inmesi nedeniyle planlı bakım süreçleri durma noktasına gelmiştir. Bu durumun sonucunda; bakımı tamamlanamayan trenlerin sefere verilememesinden dolayı yolculara bilet iadeleri yapılmış, atölyedeki teknik personelin iş beklemesinden kaynaklı atıl kapasite oluşmuş ve eksik parçanın tedariki için normal navlun bedelinin çok üzerinde bir ücret ödenerek yurt dışından acil uçak kargosuyla sipariş geçilmiştir.

Buna göre, atölyenin karşılaştığı bu gelir kayıpları ve olağandışı harcamalar, stok yönetiminde aşağıdaki maliyet türlerinden hangisinin kapsamında değerlendirilmektedir?

Bir büyükşehir belediyesine bağlı su ve kanalizasyon idaresi, altyapı çalışmalarında kullandığı yedek parça ve malzemeleri tedarik ederken çeşitli giderlere katlanmaktadır. Bu kapsamda; tedarikçi firmalarla yapılan haberleşme ve yazışmalar, alım evraklarının hazırlanması, nakliye organizasyonu ve depoya ulaşan malzemelerin miktar ve kalite yönünden muayene edilerek teslim alınması süreçlerinde oluşan giderler hesaplanmıştır.

Buna göre, idarenin hesapladığı bu gider kalemleri, stok yönetiminde aşağıdaki maliyet türlerinden hangisinin kapsamında değerlendirilir?

Orman Genel Müdürlüğü (OGM), orman yangınlarıyla mücadelede kullandığı alev geciktirici kimyasalların optimum stok seviyelerini belirlemek amacıyla kapsamlı bir stok maliyet analizi yürütmektedir. Ticari işletmelerde "stoksuzluk (yoksunluk) maliyeti" genellikle karşılanamayan talebin yarattığı satış ve kâr kaybı üzerinden hesaplanırken, kamu hizmeti sunan OGM'nin bu maliyeti doğrudan ticari bir kayıpla ölçmesi uygun değildir.

Buna göre, OGM'nin söz konusu kimyasallar için "stoksuzluk maliyeti"ni belirlerken aşağıdaki unsurlardan hangisini dikkate alması, üretim ve stok yönetimi ilkeleri açısından en doğru yaklaşımdır?

Bir büyükşehir belediyesi iştiraki olan Halk Ekmek fabrikası, günlük üretimde kullandığı temel hammadde olan un için düzenli olarak tedarik alımı yapmaktadır. Fabrika yönetimi, stok yönetimini optimize etmek amacıyla katlandığı maliyetleri sınıflandırmaktadır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi işletmenin katlandığı "elde bulundurma (taşıma) maliyetleri" arasında yer alır?

Bir mobilya üretim işletmesi, ham madde tedarik sürecinde tedarikçi firmalarla yaptığı yazışma ve haberleşme giderlerini, malzemelerin nakliye bedellerini ve ürünler fabrikaya ulaştığında yapılan mal kabul ve muayene harcamalarını kayıt altına almaktadır.

Stok yönetimi açısından değerlendirildiğinde, işletmenin katlandığı bu harcama kalemleri aşağıdaki maliyet türlerinden hangisinin kapsamında yer alır?