Geniş ölçekli üretim yapan bir beyaz eşya işletmesi, stok maliyetlerini rasyonelleştirmek amacıyla tedarik stratejisinde değişikliğe gitmiş; ithal ettiği kritik elektronik bileşenleri üç ayda bir büyük partiler hâlinde tedarik etmek yerine, iki haftada bir daha küçük partiler hâlinde sipariş etmeye başlamıştır. Bu operasyonel geçişin yapıldığı dönemde, merkez bankasının aldığı kararlar doğrultusunda piyasa faiz oranlarında da belirgin bir artış yaşanmıştır.
Bu operasyonel değişiklik ile makroekonomik gelişmenin stok maliyetleri üzerindeki etkileşimi dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Sipariş sıklığının artması toplam sipariş verme maliyetlerini yükseltirken; ortalama stok düzeyinin düşürülmesi, artan faiz oranlarının yaratacağı yüksek sermaye fırsat maliyeti baskısını hafifletir.Cevap
- BSipariş miktarının küçülmesiyle birlikte depo kira ve sigorta giderleri gibi sipariş verme maliyetleri azalacak, ancak faiz artışı nedeniyle stoksuzluk maliyetleri kaçınılmaz olarak yükselecektir.
- CArtan faiz oranları tedarik sürecindeki nakliye, gümrükleme ve haberleşme gibi sipariş verme maliyetlerini doğrudan artıracağından, sık sipariş stratejisi işletmenin toplam stok maliyetlerini her durumda artırır.
- DFaiz oranlarındaki artış elde bulundurma maliyetleri üzerinde düşürücü bir etki yaratırken, tedarik periyodunun kısalması üretimdeki stoksuzluk riskini tamamen ortadan kaldırır.
- Eİki haftada bir sipariş verilmesi ürün başına düşen birim elde bulundurma maliyetini sabit tutarken, finansman maliyetlerindeki artış sipariş hazırlık maliyetlerini eksponansiyel olarak artırır.
Cevap
Sipariş sıklığının artması toplam sipariş verme maliyetlerini yükseltirken; ortalama stok düzeyinin düşürülmesi, artan faiz oranlarının yaratacağı yüksek sermaye fırsat maliyeti baskısını hafifletir.
Stok yönetiminde toplam maliyet temel olarak elde bulundurma, sipariş verme ve stoksuzluk maliyetlerinden oluşur. Sermayenin fırsat maliyeti (piyasa faiz oranları), elde bulundurma maliyetinin en kritik alt bileşenidir. Soru kökünde faizlerin arttığı belirtilmiştir; bu durum işletmenin büyük partiler hâlinde stok tutmasının maliyetini katlayarak artırır. İşletmenin küçük partilerle sık sipariş vermeye başlaması (ortalama stok düzeyini düşürmesi), stoka bağlanan sermayeyi azaltarak artan faizlerin yıkıcı etkisini (elde bulundurma maliyeti baskısını) hafifletir. Ancak, daha sık sipariş verildiği için yıllık toplam sipariş verme (nakliye, gümrük vb.) maliyetleri doğal olarak yükselir. Bu zıt yönlü ilişki (trade-off) modern stok stratejilerinin temelidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Stok Maliyetlerinin Sınıflandırılması ve Fırsat Maliyeti İlişkisi