Stratejik Yönetim

Bölgesel çapta faaliyet gösteren özel bir sağlık grubu, pazar analizleri sonucunda rekabet üstünlüğü sağlamak amacıyla 'odaklanmış farklılaştırma' stratejisini benimsemiştir. Bu doğrultuda yönetim kurulu; hastanenin geleneksel dikey örgüt yapısını esnek proje takımlarına dönüştürmüş, yıllık yatırım bütçesinin önemli bir kısmını yeni teknolojik donanımlara tahsis etmiş ve personelin yeni vizyonu içselleştirmesi için teşvik ile ödüllendirme sistemlerini baştan aşağı yenilemiştir.

Stratejik yönetim literatürüne göre, sağlık grubunun yürüttüğü bu faaliyetler dizisi stratejik yönetim sürecinin hangi aşaması kapsamında değerlendirilir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünün (KİT) yönetim kurulu tarafından onaylanan 'Stratejik Yönelim Belgesi'nde yer alan bazı ifadeler aşağıda listelenmiştir:

I. Ülkemizin enerji bağımsızlığına katkı sağlamak amacıyla, yenilenebilir ve temiz enerji kaynaklarını en yenilikçi teknolojilerle işleyerek, sanayinin ve toplumun kesintisiz güç ihtiyacını çevreye duyarlı bir şekilde karşılamak.
II. Cumhuriyetimizin ikinci yüzyılında, sürdürülebilir enerji ihracatı alanında Doğu Avrupa ve Orta Doğu coğrafyasının en büyük ve tartışmasız lider kurumu konumuna erişmek.
III. Önümüzdeki $5$ yıllık planlama döneminin sonuna kadar, işletmedeki rüzgâr enerjisi santrallerinin (RES) toplam kurulu gücünü $\%40$ oranında artırarak yıllık $5.000$ megavat (MW) net üretim kapasitesine ulaşmak.

Stratejik yönetim literatürü dikkate alındığında, numaralanmış bu ifadelerin temsil ettiği temel kavramlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Akıllı tarım sistemleri ve dron destekli ilaçlama hizmetleri sunan bir işletmenin yönetim kurulu, gelecek beş yıllık stratejik planını hazırlamak üzere bir durum analizi raporu talep etmiştir. Raporda öne çıkan bulgular şunlardır:

I. Tarım Bakanlığının çevre dostu ilaçlama yöntemlerini kullanan işletmelere yönelik yeni kurumlar vergisi muafiyetleri yürürlüğe koyması
II. Hizmet sunulan bölgedeki çiftçilerin yeni kurdukları bir tarımsal kalkınma kooperatifi çatısı altında birleşerek teknoloji alımlarını tek elden yapma kararı alması
III. İşletmenin kendi bünyesinde geliştirdiği ve patentini aldığı görüntü işleme algoritmasının, hedef tespitindeki hata payını rakiplere kıyasla %40 azaltması
IV. Küresel çapta ticari yazılım üreten büyük bir teknoloji firmasının, tarım sektörüne yönelik açık kaynaklı bir platformla pazara giriş yapacağını duyurması

Bu bulguların stratejik analiz teknikleri (PESTEL, Porter'ın Beş Güç Modeli ve SWOT) çerçevesinde sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Sağlık teknolojileri sektöründe faaliyet gösteren bir girişim, tıbbi görüntüleme sonuçlarını sıfıra yakın hata payıyla saniyeler içinde yorumlayabilen yapay zeka destekli bir teşhis algoritması geliştirmiştir. Pazar araştırmaları, algoritmanın mevcut sistemlerden çok daha hızlı çalıştığını ve eşdeğer bir rakibinin olmadığını göstermektedir. Ayrıca, algoritmada kullanılan büyük veri setinin gizliliği ve algoritmanın uluslararası telif haklarıyla sıkı şekilde korunması, rakiplerin benzer bir sistemi geliştirmesini maliyet ve süre açısından neredeyse imkânsız kılmaktadır. Buna rağmen girişim; departmanlar arası silolaşma, katı kurum içi prosedürler ve inovatif ürünleri ticarileştirmeye yönelik teşvik sistemlerinin eksikliği sebebiyle bu algoritmadan beklediği finansal getiriyi sağlayamamıştır.

Bu girişimin mevcut durumu ve sahip olduğu teknoloji, stratejik yönetimdeki çevre analizi araçları perspektifiyle incelendiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Nadir toprak elementleri madenciliği ve işlenmesi alanında faaliyet gösteren stratejik öneme sahip bir işletmenin yönetim kurulu, gelecek döneme ilişkin planlamalarına baz teşkil etmesi amacıyla kapsamlı bir durum analizi raporu hazırlatmıştır. Raporda işletmenin mevcut durumu ve rekabetçi yapısına ilişkin şu tespitlere yer verilmiştir:

I. İşletmeye özgü geliştirilen kapalı devre ayrıştırma prosesinin, birim üretim maliyetlerinde rakiplere kıyasla %20 oranında tasarruf sağlaması
II. Uluslararası çevre koruma protokolleri kapsamında, maden atıklarının bertaraf edilmesine yönelik yasal yaptırımların ağırlaştırılması
III. Alternatif sentetik manyetik materyallerin laboratuvar ortamında daha düşük maliyetle üretilebilmesi sonucunda, pazarda geleneksel ürünlere yönelik talebin kayma eğilimi göstermesi
IV. Kritik hammaddelerin tedarikini sağlayan sınırlı sayıdaki kaynak ülkenin, stratejik rezervlerini korumak amacıyla küresel ihracat kotalarını daraltma kararı alması

Stratejik yönetimde kullanılan iç ve dış çevre analizi teknikleri bağlamında, yukarıdaki tespitlerin sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Geleneksel bankacılık hizmetleri sunan köklü bir finans kurumunun stratejik planlama komitesi, pazar dinamiklerini ve kurumun mevcut durumunu değerlendirmek amacıyla yaptığı analizlerde şu üç temel bulguya ulaşmıştır:

I. İlgili denetleyici otorite tarafından yayımlanan yeni regülasyonlar uyarınca, açık bankacılık (open banking) standartlarına geçilmesinin ve müşteri verilerinin API'ler aracılığıyla üçüncü taraflarla paylaşımının zorunlu hale gelmesi
II. Sektördeki lisanslama şartlarının esnetilmesi sonucunda, çevik iş modellerine sahip yenilikçi finansal teknoloji (FinTech) girişimlerinin pazara giriş maliyetlerinin düşmesi ve pazardan pay alma potansiyellerinin artması
III. Kurumun uzun yıllardır kullandığı kapalı mimariye sahip eski temel bankacılık yazılımının (core banking), yeni nesil dijital ürünlerin entegrasyonunu yavaşlatması ve operasyonel maliyetleri artırması

Buna göre komitenin elde ettiği bu bulguların, stratejik analiz teknikleri bağlamında sınıflandırılması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Ulusal çapta dijital eğitim altyapısı sunan kamu destekli bir platform, öğrencilerin anlık tepki sürelerini analiz ederek içerik zorluğunu optimize eden yapay zeka tabanlı bir öğrenme modülü geliştirmiştir. Bu modül, platformun kullanıcı memnuniyetini ve öğrenme verimliliğini önemli ölçüde artırmakta olup şu an için rakip özel eğitim sistemlerinin hiçbirinde bulunmamaktadır. Ancak algoritmanın temel kodlama yapısı genel erişime açık akademik makalelere dayandığı için, diğer teknoloji firmalarının kısa bir süre içinde benzer bir sistemi kendi platformlarına entegre etmesi oldukça olasıdır ve modülün herhangi bir patent koruması yoktur.

VRIO çerçevesi ve stratejik analiz prensipleri dikkate alındığında, bu platformun geliştirdiği öğrenme modülünün stratejik konumu ve bu konumun analiz süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Yıllardır ürettiği ürünleri yalnızca bağımsız toptancılar aracılığıyla piyasaya süren büyük bir seramik üretim işletmesi, kar marjını artırmak ve nihai tüketiciyle doğrudan iletişim kurabilmek amacıyla büyükşehirlerde kendi perakende satış mağazalarını (showroom) açma kararı almıştır.

Buna göre, seramik üretim işletmesinin uyguladığı kurumsal büyüme stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sivil toplum kuruluşunun yönetim kurulu, kurumun uzun vadeli yönelimini belirlemek amacıyla toplanmıştır. Toplantı sonucunda kurumun web sitesinde yayımlanmak üzere şu ifade kabul edilmiştir:

"Faaliyet gösterdiğimiz alanda, toplumsal fayda odaklı yaklaşımlarımızla dünyada referans alınan ve ilham veren öncü bir kurum olmak."

Bu ifade, stratejik yönetimin aşağıdaki temel kavramlarından hangisine örnek oluşturmaktadır?

Mobil cihazlar için oyun geliştiren bir işletme, sektörde kullanılan temel yazılım araçlarının tamamen ücretsiz hale gelmesi ve kodlama gerektirmeyen tasarım platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte, çok az sermayesi olan bağımsız bireylerin bile evlerinden kolayca oyun üretip piyasaya sunabildiğini gözlemlemiştir.

Porter'ın Beş Güç Modeli'ne göre, dış çevrede yaşanan bu teknolojik gelişme, işletme için aşağıdaki rekabet unsurlarından hangisinin etkisini doğrudan artırmaktadır?

Bir otomotiv işletmesinin yönetim kurulu, otonom sürüş teknolojilerindeki ilerlemeleri ve karbon emisyonlarını sınırlandıran yeni yasal düzenlemeleri yakından takip etmektedir. İşletme, kendi kontrolü dışında gelişen bu değişimlerin sektöre etkilerini ve doğurabileceği fırsatları öngörmek istemektedir.

Buna göre, işletmenin stratejik kararlarını etkileyecek olan bu teknolojik ve yasal makro faktörleri sistemli bir biçimde değerlendirdiği analiz tekniği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu, kuruluş yasasında belirtilen varoluş nedenini ve gelecekte ulaşmak istediği ideal konumu tanımladıktan sonra; sunduğu hizmetlerin kalitesini artırmak amacıyla dış çevredeki fırsat ve tehditler ile kurum içi üstünlük ve zayıflıkları detaylı olarak raporlamıştır. Bu raporun yönetim kuruluna sunulmasının hemen ardından, kurum üst yönetimi alt birimlere doğrudan yeni bütçe tahsisleri yapmış, organizasyon şemasını revize etmiş ve personelin görev tanımlarını değiştirerek fiili eyleme geçmiştir.

Buna göre, söz konusu kurumun stratejik yönetim sürecinin doğal akışında aşağıdaki aşamalardan hangisini atladığı (gerçekleştirmediği) söylenebilir?

Biyoteknoloji ve medikal cihazlar alanında faaliyet gösteren kurumsal bir işletme, yüksek pazar büyüme hızına sahip ancak henüz düşük pazar payında bulunduğu 'yapay zekâ destekli erken teşhis yazılımları' birimi için agresif bir yatırım kararı almış ve 'geliştirme' stratejisi uygulamaya başlamıştır. Ancak ilerleyen süreçte, uluslararası sağlık otoritelerinin bu yazılımların onay ve kullanım şartlarına getirdiği ağır yasal kısıtlamalar nedeniyle ilgili pazarın büyüme hızı aniden durma noktasına gelmiş; işletmenin söz konusu birimdeki pazar payı ise rakiplerinin gerisinde, oldukça düşük bir seviyede kalmıştır.

BCG (Boston Danışmanlık Grubu) Büyüme-Pazar Payı Matrisi yaklaşımına göre, yaşanan bu çevresel değişimler sonucunda ilgili stratejik iş biriminin matristeki yeni konumu ve işletmenin bu konumda izlemesi gereken en uygun stratejik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Ülke genelinde faaliyet gösteren bir kamu posta ve lojistik işletmesi, on yıllar boyunca inşa ettiği ve rakipleri tarafından maliyet ile yasal kısıtlar nedeniyle kopyalanması imkânsız olan geniş bir fiziksel şube ağına sahiptir. Bu ağ, işletme için yüksek değer yaratmakta ve sektörde nadir bulunmaktadır. Ancak işletmenin katı bürokratik yapısı ve esneklikten uzak performans yönetim sistemleri, bu eşsiz altyapının e-ticaret lojistiği gibi yenilikçi pazarlarda gelir artırıcı bir araca dönüştürülmesini engellemektedir.

Stratejik yönetim süreci kapsamında yapılan bu değerlendirme dikkate alındığında, söz konusu şube ağının VRIO çerçevesindeki statüsü ve işletmenin bu tespiti yaparken yürüttüğü analiz türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Uluslararası yük taşımacılığı yapan köklü bir denizcilik işletmesi, gelecek beş yıllık stratejik planlaması öncesinde kapsamlı bir durum analizi gerçekleştirmiştir. Yönetim kuruluna sunulan raporda aşağıdaki tespitlere yer verilmiştir:

I. Uluslararası otoriteler tarafından yürürlüğe konan ve gemilerin karbon salınımını sert şekilde sınırlandıran yeni küresel regülasyonlar.
II. İşletmenin mevcut gemi filosunun yaş ortalamasının yüksek olması ve yeni nesil çevreci motor teknolojilerinden yoksun bulunması.
III. Çevreci regülasyonlara uyum sağlamak için gereken devasa altyapı ve gemi dönüşüm maliyetlerinin, denizcilik sektörüne yatırım yapmayı planlayan yeni girişimciler için aşılması zor bir bariyer oluşturması.
IV. Büyük çaplı ihracatçı firmaların ve lojistik komisyoncularının, yapay zekâ destekli navlun (taşıma bedeli) karşılaştırma yazılımlarını kullanarak alternatif rotalar arasında anlık fiyat kırması.

Bu tespitler, dış çevre ve endüstri (sektör) analizi teknikleri bağlamında değerlendirildiğinde aşağıdaki sınıflandırma ve yorumlardan hangisi doğrudur?

Uluslararası perakende sektöründe hizmet veren bir markanın yönetim kurulu başkanı, yıllık değerlendirme toplantısında şu açıklamayı yapmıştır:

"Temel amacımız, müşterilerimize günlük ihtiyaçlarını sürdürülebilir yöntemlerle ve en uygun fiyatlarla sunarak onların yaşam standartlarını artırmaktır. Tüm çalışmalarımızdaki nihai gayemiz ise, on yıl içinde tüm kıtalarda yenilikçilikle anılan ve dünyada en çok güvenilen birinci marka konumuna yerleşmektir. Bu doğrultuda, sadece mağazacılık faaliyetleriyle yetinmeyip, önümüzdeki yıl bağımsız bir lojistik şirketi satın alarak yepyeni bir sektöre yatırım yapma kararı aldık."

Yönetim kurulu başkanının bu açıklamasında sırasıyla stratejik yönetimin hangi kavramlarına doğrudan vurgu yapılmıştır?

Gıda sektöründe faaliyet gösteren bir işletme, pazardaki değişen tüketici eğilimlerini, rakiplerinin hamlelerini ve kendi üretim tesislerinin teknolojik yeterliliğini kapsamlı biçimde inceleyerek mevcut konumunun röntgenini çekmektedir.

Buna göre işletme, stratejik yönetim sürecinin hangi aşamasını yürütmektedir?

Yazılım sektöründe faaliyet gösteren bir teknoloji firması, pazara yeni bir yapay zekâ tabanlı dil öğrenme uygulaması sunmuştur. Bu tür uygulamalara olan talebin ve pazarın genel büyüme hızının çok yüksek olmasına rağmen, firmanın söz konusu uygulaması henüz pazarda oldukça düşük bir paya sahiptir.

Boston Danışmanlık Grubu (BCG) matrisine göre, firmanın bu stratejik iş birimi matrisin hangi bölgesinde sınıflandırılır?

Bir siber güvenlik teknolojileri şirketi, uzun vadeli yönelimini ifade eden vizyonunu güncelledikten sonra; PESTEL modeli ile dış çevresini, VRIO analizi ile de içsel kaynak ve yeteneklerini değerlendirmiştir. Yönetim kurulu, elde ettiği bu verileri sentezleyerek stratejik yönetim sürecinin bir sonraki mantıksal aşamasına geçiş yapmıştır.

Stratejik yönetim sürecinin standart aşamaları dikkate alındığında, şirketin geçtiği bu yeni aşamada öncelikli olarak aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmesi beklenir?

Sentetik iplik üretimi yapan bir tekstil işletmesinin stratejik planlama birimi, sektördeki gelişmeleri değerlendirmek üzere bir ön rapor hazırlamıştır. Raporda şu üç temel tespite yer verilmiştir:

I. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının yayımladığı yeni yönetmelik gereği, tüm iplik üretim tesislerinde ileri seviye atık su arıtma sistemlerinin zorunlu hale getirilmesi ve bu durumun sektöre sıfırdan yatırım yapacak firmalar için başlangıç maliyetlerini çok yüksek seviyelere çıkarması.
II. İşletmenin sahip olduğu patentli ana üretim teknolojisinin eskimesi ve üretim hattındaki makinelerin giderek daha sık arıza yapmaya başlaması.
III. Üç boyutlu (3D) yazıcı teknolojilerindeki yenilikler sayesinde, polimer bazlı yeni nesil akıllı kumaşların doğrudan, sentetik iplik dokumasına hiç ihtiyaç duyulmadan üretilebilmeye başlanması.

Stratejik yönetim süreci ile iç ve dış çevre analizi teknikleri (PESTEL, Michael Porter'ın Beş Güç Modeli ve SWOT) dikkate alındığında, bu tespitlerin sınıflandırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?