Bir araştırmacı, yeni geliştirdiği psikolojik ölçme aracının yapı geçerliliğini incelemek amacıyla Çok Değişkenli Analiz tekniklerinden Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulamayı planlamaktadır.
Bu analiz yöntemlerinin temel varsayımları, faktör çıkarma/döndürme süreçleri ve model uyum değerlendirmeleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- AAFA, değişkenlerin sahip olduğu hata varyansı dahil toplam varyansı maksimize ederek faktörleri elde etmeyi amaçlarken; DFA sadece değişkenler arasındaki ortak varyansı (communality) hesaba katar.
- BAFA sonucunda elde edilen faktörlerin birbiriyle yüksek düzeyde ilişkili olduğu kavramsal olarak varsayıldığında Varimax gibi dik (ortogonal) döndürme yöntemleri, ilişkisiz ise Promax gibi eğik (oblique) döndürme yöntemleri tercih edilmelidir.
- CAFA uygulanmadan önce yapılan veri uygunluğu testlerinde, KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) katsayısının 0.50'nin altında hesaplanması ve Bartlett Küresellik Testi sonucunun istatistiksel olarak anlamsız () çıkması, veri setinin faktörleştirilebilir olduğunu kanıtlar.
- DAFA'da elde edilecek faktör sayısına karar verilirken RMSEA, CFI ve TLI gibi uyum iyiliği (goodness-of-fit) indeksleri kullanılırken; DFA'da kurulan modelin doğruluğu Kaiser kriteri (özdeğer > 1) ve yamaç grafiği (scree plot) ile test edilir.
- AFA'da tüm gözlenen değişkenlerin her bir gizil faktöre serbestçe yük vermesine (cross-loading) izin verilirken; DFA'da araştırmacı teorik bir beklentiye dayanarak belirli değişkenlerin sadece hedeflenen faktörlere yük vermesini sağlar ve bu kısıtlanmış modelin veriye uyumunu uyum iyiliği indeksleriyle test eder.Cevap
Cevap
Doğru ifade, AFA'da tüm gözlenen değişkenlerin faktörlere serbestçe yük vermesine izin verilirken; DFA'da araştırmacının teorik temellere dayanarak faktör yüklerini kısıtladığı ve bu kısıtlanmış modelin veriye uyumunu RMSEA, CFI gibi uyum iyiliği indeksleriyle test ettiğini belirten ifadedir.
Doğru ifade, AFA ve DFA arasındaki temel kavramsal farkı tam olarak açıklamaktadır. AFA keşfedicidir ve çapraz yüklere (cross-loadings) izin verir. DFA ise araştırmacının hipotezlerine dayalı kısıtlayıcı bir modeldir ve bu modelin eldeki veriye ne kadar uygun olduğu doğrudan RMSEA, CFI, TLI gibi uyum iyiliği (goodness-of-fit) indeksleri ile sınanır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Açımlayıcı (AFA) ve Doğrulayıcı (DFA) Faktör Analizi Varsayımları ve Metrikleri
Alternatif Yöntem
Öğrenciler şıkları elerken 'AFA-TBA farkı', 'KMO/Bartlett eşikleri' ve 'Döndürme kuralları' gibi alt başlıkların her biri için ayrı ayrı bildikleri net kuralları (Örn: Varimax her zaman diktir ve korelasyon aramaz, KMO 0.50'den büyük olmalıdır) kullanarak yanlış seçenekleri hızlıca tespit edebilirler.
Tahmini Süre:1m 30s