Geliştirdiği çok boyutlu bir ölçme aracının yapı geçerliğini inceleyen bir araştırmacı, veri setini rastgele ikiye bölerek ilk yarıda Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ikinci yarıda ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulamayı planlamaktadır.
Bu araştırmacının AFA ve DFA süreçleri arasındaki yöntemsel ilişkiler, temel varsayımlar ve uyum iyiliği (goodness-of-fit) indeksleri hakkında yapacağı aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi istatistiksel olarak doğrudur?
- AFA'da temel eksenler (principal axis factoring) yöntemiyle elde edilip eğik (oblique) döndürme sonucunda aralarında yüksek korelasyon saptanan faktörlerin yapısı DFA ile sınanırken, faktörler arası kovaryans parametreleri serbest bırakılmalı ve kuramsal modelin veriyle uyumu RMSEA veya CFI gibi indeksler aracılığıyla değerlendirilmelidir.Cevap
- BAFA sürecinde gizil yapıyı ortaya çıkarmak için hata terimlerini modele katan Temel Bileşenler Analizi (TBA) kullanılmalı ve sonrasında DFA modelinin veriyle uyumu, KMO örneklem yeterliliği ve Bartlett testi gibi uyum iyiliği indeksleri ile değerlendirilmelidir.
- CAFA'da faktörlerin birbirine dik olduğunu varsayan promax gibi eğik (oblique) döndürme teknikleri kullanılmalı ve bu bağımsızlık varsayımı DFA aşamasında NFI ve NNFI gibi uyum indekslerinin 0.05'ten küçük çıkmasıyla kuramsal olarak desteklenmelidir.
- DAFA'da faktör sayısına karar verilirken varyans-kovaryans matrisinin özdeğerleri toplamı doğrudan açıklanan varyans oranını yansıttığından, bu değerler DFA aşamasında SRMR ve TLI gibi uyum indekslerinin hesaplanmasında sabit parametreler olarak modele dahil edilir.
- EAFA öncesinde KMO değerinin 0.50'nin altında ve Bartlett küresellik testinin anlamsız () bulunması verilerin faktörleştirilebilirliği için ideal bir durumdur; bu yapı DFA ile test edilirken ki-kare değerinin anlamlı çıkması modelin mükemmel uyumunu gösterir.
Cevap
AFA'da eğik döndürme ile elde edilen ilişkili faktör yapısının DFA'da test edilirken kovaryansların serbest bırakılması ve model uyumunun RMSEA/CFI gibi indekslerle değerlendirilmesi gerektiğini belirten ifade doğrudur.
AFA aşamasında temel eksenler faktoringi ile faktör çıkarılıp eğik döndürme kullanıldığında faktörlerin birbirleriyle ilişkili olduğu kabul edilir. DFA aşamasına geçildiğinde, bu teorik yapının doğru test edilebilmesi için söz konusu faktörler arasındaki kovaryansların tahmin edilecek şekilde serbest bırakılması gerekir. Ayrıca, DFA modelinin veriye ne derece iyi uyduğunu göstermek için KMO/Bartlett değil, RMSEA ve CFI gibi uyum indeksleri kullanılır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Açımlayıcı (AFA) ve Doğrulayıcı (DFA) Faktör Analizi Entegrasyonu