Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorEleştirel Okul (Frankfurt Okulu) ve Yeni Marksizm

Max Horkheimer ve Theodor Adorno’ya göre, modern endüstriyel toplumlarda rasyonalite, özgürleşim vadeden 'nesnel' karakterinden koparak 'araçsal' bir nitelik kazanmıştır. Bu süreçte akıl, değerleri ve nihai amaçları sorgulama yetisini yitirmiş; yalnızca verili hedeflere ulaşmak için kullanılan teknik bir hesaplama aracına dönüşmüştür.

Buna göre, Frankfurt Okulu'nun 'araçsal akıl' (instrumental reason) eleştirisi bağlamında, bu dönüşümün birey ve toplum üzerindeki temel yansıması aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Aklın, etik ve insani amaçları tartışma yetisini kaybederek yalnızca teknik verimlilik, kontrol ve tahakkümün bir aracı haline gelmesiCevap
  2. B
    Toplumsal sistemin işleyişinde ortaya çıkan sapmaların, kurumların gizli işlevleri aracılığıyla yeniden dengeye kavuşturulması ve toplumsal istikrarın korunması
  3. C
    Modernleşme sürecinde iş bölümünün artmasıyla ortaya çıkan 'organik dayanışmanın', bireyler arasındaki ahlaki bağı ve toplumsal bütünleşmeyi güçlendirmesi
  4. D
    Ekonomik altyapının üstyapı üzerindeki mutlak belirleyiciliği sayesinde, sınıfsal çatışmaların kaçınılmaz olarak rasyonel bir toplumsal devrime yol açması
  5. E
    Toplumsal çatışmanın, gruplar arası güç mücadelesi yoluyla diyalektik bir ilerleme sağlayarak toplumu daha demokratik ve katılımcı bir aşamaya taşıması

Cevap

Aklın, etik ve insani amaçları tartışma yetisini kaybederek yalnızca teknik verimlilik, kontrol ve tahakkümün bir aracı haline gelmesi seçeneği doğru cevaptır.
Frankfurt Okulu düşünürlerine göre (özellikle Horkheimer ve Adorno), modern çağda akıl artık 'hakikat' veya 'insani özgürlük' gibi nesnel ölçütleri belirleme yetisini kaybetmiş; bunun yerine verimlilik, teknik başarı ve doğa/insan üzerinde tahakküm kurma aracı (araçsal akıl) haline gelmiştir. Bu durum, özgürlük vadeden rasyonalitenin kendi karşıtına dönüşerek bireyi sistemin pasif bir parçası kılmasıyla sonuçlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Aydınlanma ve akıl ilişkisini analiz etme
Aydınlanma'nın insanı özgürleştirme vaadiyle yola çıktığı ancak süreçte rasyonalitenin 'araçsal' bir boyut kazandığı saptanır.
Frankfurt Okulu'nun temel argümanı, aklın özgürleştirici gücünden kopup bir tahakküm aracına dönüşmesidir.
2
Araçsal akıl kavramını tanımlama
Akıl, amaçların (değerlerin, etiğin, özgürlüğün) kendisini sorgulamayı bırakmış; sadece verili amaçlara ulaşmak için en verimli araçları seçen bir 'hesap makinesi' haline gelmiştir.
Bu durum Horkheimer tarafından 'akıl tutulması' olarak adlandırılır.
3
Diğer sosyolojik kuramlarla karşılaştırma
İşlevselcilik (denge), Durkheimcı sosyoloji (dayanışma) ve Ortodoks Marksizm (altyapı determinizmi) Frankfurt Okulu'nun eleştirel duruşundan ayrılır.
Eleştirel Okul, sistemin kendi kendini meşrulaştıran rasyonalitesini deşifre etmeyi amaçlar.

Anahtar Kavram

Araçsal Akıl ve Aydınlanmanın Diyalektiği

Daha Fazla Pratik

Frankfurt Okulu'nun 'Kültür Endüstrisi' kavramını Adorno üzerinden detaylıca inceleyerek kitle kültürünün bireyi nasıl pasifleştirdiğini araştırabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla

Konular

Eleştirel Okul (Frankfurt Okulu) ve Yeni Marksizm

Bu konudan daha fazla soru