Examkin

Soru

Zorluk: ZorSiyasi Haklar: Kamu Hizmetine Girme, Vatan Hizmeti ve Vergi Ödevi

TBMM Başkanlığına sunulan bir kanun tasarısında aşağıdaki düzenlemelere yer verilmesi planlanmaktadır:

I. İhtiyaç duyulan teknik kadrolara (mühendis, mimar) yapılacak kamu personeli alımlarında, mesleki yeterliliğin yanı sıra belirli bir memur sendikasına üye olan adaylara öncelik tanınması.
II. Vergi ödevinde 'genellik' ilkesinin bir yansıması olarak herkesin vergi ödemesi öngörülürken, 'mali gücüyle orantılılık' ilkesi göz ardı edilerek tüm vatandaşlardan maktu (sabit ve eşit) bir vergi alınması ve bu verginin muafiyet sınırlarını belirleme yetkisinin yasama organınca alt veya üst sınır gösterilmeksizin doğrudan Cumhurbaşkanına bırakılması.
III. Vatan hizmetinin, bir hak ve ödev niteliği taşıması hasebiyle, kanunla yapılacak düzenleme neticesinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı dezavantajlı bölge okullarında öğretmen olarak görev yapılarak da yerine getirilmiş sayılması.

1982 Anayasası'nın "Siyasi Haklar ve Ödevler" bölümünde yer alan hükümler ile hakların Jellinek tasnifindeki statüsel sınıflandırması dikkate alındığında, bu kanun tasarısındaki maddelerin anayasaya uygunluğu hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

  1. A
    I. madde Anayasa'ya uygundur; çünkü kamu hizmetine girme hakkı pozitif (isteme) statü haklarından olup, devletin sendikal hakları teşvik etmek amacıyla liyakat ilkesine ek kriterler getirme yetkisi bulunmaktadır.
  2. B
    II. maddedeki vergi düzenlemesi Anayasa'ya bütünüyle uygundur; zira Cumhurbaşkanı, sosyal hukuk devleti ilkesi gereği vergi oran ve muafiyetlerini anayasal bir sınırlandırmaya tabi olmaksızın serbestçe belirleyebilmektedir.
  3. C
    III. madde Anayasa'ya aykırıdır; çünkü sosyal ve ekonomik haklar kategorisinde yer alan vatan hizmeti, anayasal hüküm gereği sivil idarede değil, yalnızca silahlı kuvvetler bünyesinde yerine getirilebilir.
  4. I. madde kamu hizmetine girmede görevin gerektirdiği nitelikler dışındaki ayırım yasağını, II. madde ise verginin mali güçle orantılı olması ve kanuniliği ilkelerini ihlal ederken; III. madde Anayasa'ya uygundur.Cevap
  5. E
    Her üç madde de Anayasa'ya aykırıdır; zira kamu hizmetine girme, vatan hizmeti ve vergi ödevi anayasada koruyucu (negatif) statü hakları bölümünde yer alır ve bu alanlarda bireyler aleyhine yasal düzenleme yapılamaz.

Cevap

Doğru değerlendirme, I. ve II. maddelerin anayasal ilkeleri ihlal ettiğini, III. maddenin ise anayasaya tam olarak uygun olduğunu belirten ifadedir.
Verilen kanun tasarısındaki I. madde, Anayasa'nın 70. maddesinde güvence altına alınan 'kamu hizmetine girmede görevin gerektirdiği nitelikler dışında ayırım yapılamayacağı' kuralını açıkça ihlal etmektedir. II. madde, Anayasa'nın 73. maddesindeki 'verginin mali güçle orantılı olması' (herkesten eşit ve maktu alınması sebebiyle) ve 'verginin kanuniliği' (Cumhurbaşkanına alt-üst sınır olmaksızın yetki bırakılması sebebiyle) ilkelerine aykırıdır. III. madde ise Anayasa'nın 72. maddesinde yer alan, vatan hizmetinin 'kamu kesiminde' de yerine getirilebileceği açık hükmüyle tam bir uyum içindedir. Bu anayasal ilkeleri doğru analiz eden ifade, doğru cevabı oluşturmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
I. maddede yer alan 'kamu hizmetine girmede sendika üyeliğinin öncelik sebebi olması' durumunu Anayasa'nın 70. maddesi kapsamında değerlendir.
Anayasa madde 70'e göre 'Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.' Bu kural (liyakat ilkesi) ihlal edilmiştir.
Kamu hizmetine girme bir siyasi haktır ve liyakat dışında (sendika üyeliği gibi) kriterler getirmek anayasal eşitlik ve ayırım yasağına aykırıdır.
2
II. maddede yer alan 'maktu vergi' ve 'Cumhurbaşkanına sınırsız yetki verilmesi' durumlarını Anayasa'nın 73. maddesi kapsamında incele.
Maktu vergi alınması 'mali güçle orantılılık' ilkesini ihlal eder. Ayrıca Cumhurbaşkanına sınırları kanunla çizilmemiş (alt ve üst sınır belirtilmeyen) bir yetki verilmesi verginin kanuniliği ilkesini zedeler.
Madde 73 uyarınca herkes mali gücüyle orantılı vergi ödemelidir. Muafiyet ve oranlarda değişiklik yetkisi Cumhurbaşkanına ancak 'kanunun belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde' verilebilir.
3
III. maddede yer alan 'vatan hizmetinin öğretmenlik yapılarak yerine getirilmesi' durumunu Anayasa'nın 72. maddesi kapsamında analiz et.
Bu hüküm Anayasa'ya tamamen uygundur.
Madde 72'de vatan hizmetinin 'Silahlı Kuvvetlerde veya kamu kesiminde ne şekilde yerine getirileceği... kanunla düzenlenir' ibaresi yer aldığından sivil bir kamu hizmeti (öğretmenlik) vatan hizmeti sayılabilir.
4
Seçenekleri hakların statüsel (Jellinek) sınıflandırması açısından kontrol et.
Kamu hizmetine girme, vatan hizmeti ve vergi ödevi istisnasız 'Siyasi Haklar ve Ödevler' (Aktif Statü / Katılma hakları) bölümünde yer alır. Diğer seçeneklerdeki pozitif, negatif veya sosyal hak nitelendirmeleri yanlıştır.
Kavramsal çeldiricileri elemek ve doğru tespiti içeren tek seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Siyasi Haklar ve Ödevlerin Anayasal Sınırları (Madde 70, 72, 73)
Bu soruyu puanla

Konular

Siyasi Haklar: Kamu Hizmetine Girme, Vatan Hizmeti ve Vergi Ödevi

Bu konudan daha fazla soru