Examkin

Soru

Zorluk: OrtaTBMM Çalışma Düzeni ve Toplantı, Karar Yeter Sayıları

Anayasal düzenimizde meclis çalışmalarının tıkanmaması amacıyla, başkaca bir hüküm bulunmayan hâllerde kararların olağan çoğunlukla alınması benimsenmiştir. Bu kapsamda Meclis, yapacağı seçimler de dâhil bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir. Ancak hukuki ve siyasi sonuçları bakımından önem taşıyan bazı kritik işlemlerde, iradenin daha geniş bir mutabakata dayanması zorunlu görülerek özel (nitelikli) karar yeter sayıları şart koşulmuştur.

Buna göre, aşağıdaki meclis kararlarından hangisinin alınabilmesi için Anayasa'da genel kuralın dışına çıkılarak "üye tamsayısının salt çoğunluğu" veya daha yüksek bir oranda özel karar yeter sayısı aranmamıştır?

  1. A
    Cumhurbaşkanınca bir daha görüşülmek üzere geri gönderilen kanunların aynen kabul edilmesi
  2. B
    Bir milletvekilinin meclis çalışmalarına izinsiz ve özürsüz devamsızlığı nedeniyle vekilliğinin düşürülmesi
  3. Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verilmesiCevap
  4. D
    Meclis seçimlerinin yenilenmesine (erken seçime) karar verilmesi
  5. E
    Genel veya özel af ilanına karar verilmesi

Cevap

Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verilmesi kararı, olağan karar yeter sayısı (toplantıya katılanların salt çoğunluğu) ile alınır.
Anayasa'nın 96. maddesinde düzenlenen genel kurala göre Türkiye Büyük Millet Meclisi, başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verir (bu sayı 151'den az olamaz). Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye'de bulunmasına izin verilmesi kararı (Anayasa Madde 92) için Anayasa'da herhangi bir nitelikli çoğunluk (özel karar yeter sayısı) şartı getirilmemiştir. Bu sebeple, söz konusu işlemlerin tesisi için meclisin olağan karar yeter sayısı olan 'toplantıya katılanların salt çoğunluğu' yeterli olmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasa'daki olağan karar yeter sayısı kuralı ile özel karar yeter sayısı (nitelikli çoğunluk) gerektiren istisnai durumları birbirinden ayırmak.
Olağan kuralın 'toplantıya katılanların salt çoğunluğu' olduğu, ancak anayasada belirtilen istisnai durumlarda 'üye tamsayısının salt çoğunluğu (301)', '3/5 (360)' veya '2/3 (400)' gibi nitelikli çoğunluklar arandığı tespit edilir.
Sorunun kökünde, hangi işlemin olağan karar yeter sayısı ile yapılabileceği, yani hangisi için Anayasa'da daha yüksek (nitelikli) bir çoğunluk şartı aranmadığı sorulmaktadır.
2
Seçeneklerde verilen meclis işlemlerinin gerektirdiği çoğunluk oranlarını tek tek Anayasa hükümleri çerçevesinde eşleştirmek.
Geri gönderilen kanunların aynen kabulü (301), devamsızlıktan milletvekilliğinin düşürülmesi (301), seçimlerin yenilenmesi (360) ve af ilanı (360) için özel nitelikli çoğunluklar gerektiği anlaşılır. TSK'nın kullanılmasına izin verilmesi tezkerelerinde ise özel bir oran öngörülmemiştir.
Seçenekleri elemek ve doğru sonuca ulaşmak için Anayasa'da sınırları kesin olarak çizilmiş istisnai nitelikli çoğunluk hallerinin bilinmesi zorunludur.

Anahtar Kavram

TBMM Toplantı ve Karar Yeter Sayılarında Genel Kural ve İstisnalar (Nitelikli Çoğunluklar)
Bu soruyu puanla

Konular

TBMM Çalışma Düzeni ve Toplantı, Karar Yeter Sayıları

Bu konudan daha fazla soru