Examkin

Soru

Zorluk: Ortaİlliyet Bağını Kesen veya Daraltan Nedenler (Mücbir Sebep, Beklenmeyen Hal vd.)

İdare hukukunda idarenin mali sorumluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan illiyet bağını kesen nedenlerden "mücbir sebep" ile "beklenmeyen hal" (kaza) kavramları sıklıkla karşılaştırılmaktadır. Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından işletilen bir tünelde, bölge tarihinde daha önce hiç kaydedilmemiş şiddetteki bir fırtınanın tetiklediği heyelan nedeniyle bir aracın zarar görmesi durumu ile; aynı tüneldeki havalandırma sisteminin, tüm periyodik bakımları yapılmış olmasına rağmen iç aksamındaki gizli bir fabrikasyon hatası nedeniyle aniden alev alarak bir başka araca zarar vermesi durumu karşılaştırıldığında, bu iki olayın hukuki niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Her iki olay da idarenin öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği nitelikte olduğu için idare hukukunda "mücbir sebep" kapsamında değerlendirilir.
  2. Fırtına sonucu oluşan heyelan dışsallık özelliği nedeniyle "mücbir sebep", havalandırma sistemindeki gizli kusur ise faaliyetin içinden kaynaklandığı için "beklenmeyen hal"dir.Cevap
  3. C
    Her iki olayda da idarenin hiçbir kusuru bulunmadığı için illiyet bağı her iki durumda da tamamen kesilir ve idarenin herhangi bir tazminat yükümlülüğü doğmaz.
  4. D
    Havalandırma sistemindeki arıza, üretici firmadan kaynaklanan bir üçüncü kişi kusuru olduğu için doğrudan "mücbir sebep" sayılır.
  5. E
    Heyelan olayı "beklenmeyen hal", havalandırma sistemindeki yangın ise "tehlike ilkesi" gereğince idarenin sorumluluğunu tamamen kaldıran bir durumdur.

Cevap

Fırtına ve heyelan olayının dışsallık unsuru taşıması nedeniyle mücbir sebep, havalandırma arızasının ise idarenin faaliyet alanı içinde gerçekleşmesi nedeniyle beklenmeyen hal olarak nitelendirilmesi doğrudur.
İdare hukukunda 'mücbir sebep' sayılabilmesi için bir olayın öngörülemez ve önlenemez olmasının yanı sıra mutlaka idarenin faaliyetinin tamamen dışında (dışsal) gerçekleşmesi gerekir (heyelan örneğinde olduğu gibi). 'Beklenmeyen hal' (kaza) ise öngörülemez ve önlenemez olmasına rağmen idarenin yürüttüğü hizmetin veya kullandığı araçların bünyesinden (dahili) kaynaklanan aksaklıklardır (havalandırma arızası örneğinde olduğu gibi). Bu nedenle doğru seçenek fırtınayı mücbir sebep, teknik arızayı beklenmeyen hal olarak niteleyen ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1
Olayların 'dışsallık' (externality) unsurunu analiz edin.
Fırtına ve heyelan idarenin tamamen dışından gelen bir doğa olayıdır. Havalandırma arızası ise idarenin kullandığı bir cihazın iç yapısındaki hatadır.
Mücbir sebep ile beklenmeyen hal arasındaki en temel fark, olayın idarenin faaliyetinin dışından (mücbir sebep) mı yoksa içinden (beklenmeyen hal) mi kaynaklandığıdır.
2
Olayların öngörülemezlik ve önlenemezlik durumunu değerlendirin.
Her iki olay da metne göre 'kaydedilmemiş şiddette' veya 'rutin kontrollerle tespit edilemez' olduğu için öngörülemez ve önlenemezdir.
Bu iki özellik hem mücbir sebep hem de beklenmeyen hal için ortak niteliklerdir, bu yüzden ayırıcı kriter değildirler.
3
Hukuki sonucu belirleyin.
Dışsal olan ilk durum mücbir sebep, dahili olan ikinci durum beklenmeyen haldir.
Dışsallık kriteri, idare hukukunda illiyet bağını kesen bu iki neden arasındaki teorik ve pratik ayrım çizgisidir.

Anahtar Kavram

İlliyet Bağını Kesen Nedenlerde Dışsallık (Externality) İlkesi
Bu soruyu puanla

Konular

İlliyet Bağını Kesen veya Daraltan Nedenler (Mücbir Sebep, Beklenmeyen Hal vd.)

Bu konudan daha fazla soru