Soru

Zorluk: Çok zorİkinci TBMM Dönemi ve Cumhuriyet'in İlanı

2929 Ekim 19231923 tarihinde 19211921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nda gerçekleştirilen düzenlemelerle "Türkiye Devleti'nin hükümet şekli Cumhuriyettir" hükmü anayasal güvence altına alınmıştır. Bu anayasal revizyonun, yürütme organının kurumsal kimliği ve meclis içindeki temsil düzeyi üzerindeki en temel sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Devlet başkanlığı makamının Meclis başkanlığından ayrıştırılarak müstakil bir statüye kavuşturulması ve yürütme sorumluluğunun bir Başbakana devredilmesiCevap
  2. B
    Meclis hükümeti sisteminin kuramsal özü korunarak sadece bakanların meclis dışından atanacak teknokratlar arasından seçilmesine olanak tanınması
  3. C
    Kuvvetler birliği ilkesinin tamamen terk edilerek 'Sert Kuvvetler Ayrılığı' prensibine dayalı tam parlamenter bir rejime geçilmesi
  4. D
    Birinci TBMM'nin 'Savaş Meclisi' niteliğinden kaynaklanan yürütme üzerindeki mutlak denetim yetkisinin tamamen yargı organına devredilmesi
  5. E
    Cumhurbaşkanına meclis çalışmalarını süresiz durdurma ve yasama kararlarını tek taraflı olarak feshetme yetkisinin tanınması

Cevap

Devlet başkanlığı makamının meclis başkanlığından ayrılması ve müstakil bir kurumsal yapıya kavuşması
Doğru yanıt olan devlet başkanlığının ayrıştırılması ifadesi, 19231923 düzenlemelerinin en temel kurumsal devrimini açıklar. Meclis hükümeti sisteminde bir 'Devlet Başkanı' yoktu; Meclis Başkanı bu görevi fiilen ve kısıtlı bir hukuki zeminde yürütüyordu. 2929 Ekim değişikliğiyle 'Türkiye Cumhurbaşkanı' makamı oluşturulmuş, bu makamın Başbakanı ataması ve Başbakanın kabinesini kurması esası getirilerek yürütme organı meclisin doğrudan vesayetinden çıkarılıp kurumsal bir kimliğe kavuşturulmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
19211921 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) ilk halindeki yürütme yapısını analiz et.
Bu sistemde meclis hükümeti sistemi esastı; devlet başkanlığı makamı yoktu ve Meclis Başkanı hükümetin de doğal başkanıydı.
Sistem, milli egemenliğin tek temsilcisi olarak TBMM'yi gördüğü için yürütmeyi meclisin içinde eritmeyi amaçlıyordu.
2
"Ekim Bunalımı" olarak bilinen hükümet krizinin nedenlerini değerlendir.
Bakanların meclis tarafından tek tek seçilmesi, uyumlu bir hükümet kurulmasını ve krizlerin çözümünde yetkili bir devlet başkanı eksikliğini ortaya çıkardı.
Yürütme hiyerarşisindeki boşluk, siyasal istikrarsızlığa yol açmıştır.
3
2929 Ekim 19231923 anayasa değişikliklerinin yürütme organı üzerindeki etkisini belirle.
Cumhuriyet'in ilanıyla Cumhurbaşkanlığı makamı kurulmuş, yürütmenin başı Başbakan olarak tanımlanmış ve Kabine Sistemi'ne geçilmiştir.
Böylece devlet başkanlığı ile meclis başkanlığı makamları birbirinden ayrılmış, devletin temsil düzeyi kurumsallaşmıştır.

Anahtar Kavram

Meclis Hükümeti Sisteminden Kabine Sistemine Geçişte Devlet Başkanlığı Makamının Rolü

Daha Fazla Pratik

Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte değişen Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu seçilme usulünü (1921 vs 1923 metinleri) detaylıca incelemek bu tür soruların çözümünü kolaylaştıracaktır.
Tahmini Süre:2m 0s
Bu soruyu puanla