Toplumsal değişmeyi açıklayan makro sosyolojik kuramlar, değişimin yönü ve niteliği konusunda köklü ontolojik ayrılıklara sahiptir. Tarihsel süreçte toplumların geri döndürülemez biçimde basitten karmaşığa doğru tek hatlı bir ilerleme kaydettiğini savunan yaklaşım, değişimi 'doğuş-yükseliş-çöküş' ritmiyle açıklayan kuramlardan kesin çizgilerle ayrılır. Buna göre, toplumsal değişmenin yönünü 'ilerleme' ve 'farklılaşma' bağlamında ele alan klasik evrimci kuramcıların temel argümanlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- Toplumsal yapının farklılaşması, Spencer'ın organizmacı modelinde parçalar arası bağımlılığı artırırken; Durkheim bu evrimi, benzerliklere dayalı mekanik dayanışmanın yerini işbölümüne dayalı organik dayanışmanın almasıyla açıklar.Cevap
- BComte'un teolojik aşamadan pozitif aşamaya geçişi öngören Üç Hal Yasası, toplumların bu nihai gelişim evresinden sonra yapısal bir çöküş yaşayarak tekrar başlangıç evresine döneceği varsayımına dayanır.
- CSpencer'ın evrimsel şemasında askerî toplumdan sanayi toplumuna geçiş süreci, artan yapısal farklılaşmadan ziyade alt ve üst sınıflar arasındaki ekonomik çatışmaların diyalektik bir zorunluluğudur.
- DDurkheim'a göre modernleşme ve sanayileşme süreciyle birlikte artan bireysel farklılıklar, toplumsal bütünleşmeyi sağlayan organik dayanışmayı çökerterek toplumları yeniden geleneksel mekanik dayanışmaya dönmeye zorlar.
- ECanlı bir organizma ile toplum arasındaki analojiden yola çıkan Spencer, evrim sürecinin mutlak bir ilerlemeden ziyade, her toplumun eninde sonunda biyolojik ölümü tadacağı döngüsel bir kaderi yansıttığını savunur.
Cevap
Spencer'ın organizmacı modelinde parçalar arası bağımlılığın artması ile Durkheim'ın mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya geçiş argümanını birleştiren ifade doğrudur.
Doğru yanıt, klasik evrimci kuramcıların toplumsal değişme yaklaşımlarını eksiksiz ve hatasız bir şekilde sentezlemektedir. Evrimci kuramların temel ortak noktası, toplumların basit ve homojen (türdeş) bir yapıdan, karmaşık ve heterojen (farklılaşmış) bir yapıya doğru tek çizgili bir ilerleme kaydettiği inancıdır. Spencer bu süreci, canlı bir organizmadaki organların uzmanlaşarak birbirine bağımlı hale gelmesine benzetir. Durkheim ise aynı evrimsel ilerlemeyi, bireylerin birbirine benzediği geleneksel (mekanik) toplumdan, işbölümü sayesinde herkesin farklılaştığı ve birbirine bağımlı olduğu modern (organik) topluma geçiş olarak formüle eder.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Evrimci Değişme Kuramları ve İlerleme Fikri