Sanayi toplumundan post-endüstriyel topluma geçiş sürecinde ekonomik yapıda meydana gelen değişimler, klasik sosyoloji teorisyenleri tarafından farklı açılardan ele alınmıştır. Özellikle iş bölümünün artması ve uzmanlaşmanın toplumsal sonuçları üzerine yapılan analizler bu teorisyenlerin temel ayrışma noktalarını oluşturur.
Buna göre, modern ekonomik sistemdeki iş bölümünün sonuçlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi Karl Marx ve Emile Durkheim’ın yaklaşımları arasındaki temel farkı en doğru şekilde ortaya koymaktadır?
- Karl Marx, iş bölümünün işçinin yaratıcı potansiyelini yok ederek onu emeğine ve ürününe yabancılaştırdığını savunurken; Emile Durkheim, iş bölümünün bireyler arasında karşılıklı bağımlılık yaratarak modern toplumda organik dayanışmanın temelini oluşturduğunu ileri sürer.Cevap
- BMarx, iş bölümünün modern toplumda 'mekanik dayanışmayı' güçlendirerek toplumsal uyumu sağladığını iddia ederken; Durkheim iş bölümünün sınıfsal çatışmanın ve sömürünün ana kaynağı olduğunu savunur.
- CHer iki düşünür de iş bölümünün temelinde ekonomik 'rasyonelleşme' süreçlerinin yattığını ve bu sürecin bireyi kaçınılmaz bir 'demir kafes' içine hapsettiğini savunmaktadır.
- DMarx iş bölümünü toplumsal bir gereklilik ve 'yapısal işlevselci' bir denge unsuru olarak görürken; Durkheim iş bölümünün geleneksel değerleri yok ederek toplumda 'kültürel gecikmeye' yol açtığını savunur.
- EMarx'a göre iş bölümü sadece 'enformel ekonomi' alanında bireysel özgürlüğü artırırken; Durkheim'a göre iş bölümü 'mutlak yoksulluğun' ortadan kalkması için gereken yegane mekanizmadır.
Cevap
Karl Marx iş bölümünü yabancılaşma üzerinden eleştirirken, Emile Durkheim bunu modern toplumda dayanışmayı sağlayan bir unsur olarak görür.
Doğru seçenek, iki kuramcı arasındaki temel ontolojik farkı yansıtmaktadır: Marx iş bölümünü kapitalist sistemin bir yabancılaşma aracı olarak görürken, Durkheim onu modern toplumda düzeni ve karşılıklı bağımlılığı sağlayan işlevsel bir zorunluluk (organik dayanışma) olarak tanımlar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Klasik Kuramlarda İş Bölümü (Marx vs. Durkheim)
Daha Fazla Pratik
Max Weber'in bürokrasi ve rasyonelleşme üzerine görüşlerini Marx'ın yabancılaşma kavramıyla kıyaslayan sorulara göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s