Examkin

Soru

Zorluk: Çok zor1960-1980 Arası Ekonomi Politikaları

1961 Anayasası ile anayasal bir statü kazanan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından hazırlanan Beş Yıllık Kalkınma Planları çerçevesinde, 19601960-19801980 döneminde Türkiye'de "İthal İkameci Sanayileşme" (İİS) stratejisi benimsenmiştir. Bu stratejinin 19701970'li yıllarda ara ve yatırım mallarının üretimine odaklanan "zor safha"ya geçmesiyle birlikte sistemde ciddi tıkanmalar yaşanmıştır.

Buna göre, bu dönemde uygulanan ekonomi modelinin 19701970'li yılların sonunda büyük bir ekonomik ve siyasal krize (döviz darboğazı) dönüşmesine yol açan temel yapısal çelişki aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Sanayileşme derinleştikçe üretim sürecinin ithal girdilere olan bağımlılığının artması ve iç pazara odaklanan modelin döviz üretiminde yetersiz kalarak kronik bir açık yaratmasıCevap
  2. B
    Devletin iktisadi alandaki müdahaleci ve yatırımcı rolünden tamamen vazgeçerek, kaynak tahsisini ve fiyat oluşumunu serbest piyasa mekanizmasına devretmesi
  3. C
    1950'li yıllarda uygulanan tarımsal makineleşme ve dış yardım odaklı büyüme stratejisinin, sanayi sektörünün gelişimini engelleyecek şekilde mutlak öncelik olarak sürdürülmesi
  4. D
    Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) üretim kapasitelerinin dondurularak, sanayi üretiminin sadece yabancı sermaye ortaklığı ve özelleştirme yoluyla yürütülmesinin hedeflenmesi
  5. E
    Avrupa Ekonomik Topluluğu ile imzalanan Katma Protokol süreci uyarınca ithalat üzerindeki tüm korumacı duvarların ve gümrük vergilerinin 19701970 yılı itibarıyla kaldırılması

Cevap

Sanayileşme derinleştikçe üretim sürecinin ithal girdilere olan bağımlılığının artması ve iç pazara odaklanan modelin döviz üretiminde yetersiz kalarak kronik bir açık yaratması
Doğru seçenek, ithal ikameci modelin en temel yapısal çelişkisini açıklar. Bu modelde yerli sanayi geliştikçe dışarıdan daha fazla ara malı, enerji ve teknoloji alınması gerekmiş; ancak model temel olarak iç pazarı hedeflediği ve ihracatı teşvik etmediği için bu ithalatı finanse edecek döviz kazanılamamıştır. Bu durum, 1970'lerin sonunda Türkiye'yi büyük bir döviz krizine sürüklemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dönemin ekonomik modelini tanımla.
19601960-19801980 arası, Devlet Planlama Teşkilatı denetiminde İthal İkameci Sanayileşme (İİS) modelinin uygulandığı dönemdir.
Sorunun çözüm anahtarı bu modelin işleyiş mantığını anlamaktır.
2
Modelin aşamalarını analiz et.
19601960'larda tüketim mallarının yerli üretimi (kolay safha) başarıyla tamamlanmış, 19701970'lerde ise ara malları ve makine üretimine (zor safha) geçilmiştir.
Krizin neden 70'lerin sonunda derinleştiğini açıklar.
3
Yapısal çelişkiyi saptah.
Yerli sanayi geliştikçe hammadde, teknoloji ve enerji ithalatı artmış; ancak üretim iç pazara dönük olduğu için döviz geliri (ihracat) yaratılamamıştır.
Sistemin neden tıkandığını (döviz darboğazı) gösteren temel nedendir.
4
Sonucu doğrula.
Dış ödemeler dengesinin bozulması ve döviz bulunamaması, modelin sonunu ve 24 Ocak Kararları'na giden süreci hazırlamıştır.
Seçilen cevabın tarihsel gerçeklikle uyumunu teyit eder.

Anahtar Kavram

İthal İkameci Sanayileşmenin Paradoksu ve Döviz Darboğazı
Bu soruyu puanla

Konular

1960-1980 Arası Ekonomi Politikaları

Bu konudan daha fazla soru