Examkin

Soru

Zorluk: ZorMerkez-Çevre İlişkileri ve Toplumsal Fay Hatları

Şerif Mardin, Türk siyasal hayatının yapısal dinamiklerini incelediği "merkez-çevre" modelinde, Batı Avrupa'daki feodal gelişim süreçlerinin aksine Osmanlı-Türk devlet geleneğinde merkez ile toplum (çevre) arasında "ara kurumların" (mediating institutions) eksikliğine dikkat çekmektedir. Mardin'e göre, merkezin çevreyi kültürel olarak dışlamasına ve toplumsal fay hatlarının derinleşmesine yol açan bu yapısal durumun temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Merkezin, patrimonyal yönetim anlayışı gereği kendisine rakip olabilecek otonom (bağımsız) güç odaklarının ve sivil toplum unsurlarının gelişimini engellemiş olmasıCevap
  2. B
    Çevrenin, modernleşme süreçlerine sadece ekonomik refah beklentisiyle yaklaşması ve merkeze karşı hiçbir zaman kültürel bir direnç göstermemesi
  3. C
    Sened-i İttifak ile başlayan sürecin, yerel eşrafı merkezin ayrılmaz bir parçası haline getirerek devlet ile toplum arasındaki ikili yapıyı tamamen ortadan kaldırması
  4. D
    19501950 seçimleri (Beyaz İhtilal) sonucunda yaşanan iktidar değişimiyle merkezin bürokratik vesayet gücünün sivil irade karşısında kalıcı olarak son bulması
  5. E
    Takrir-i Sükun Kanunu'nun uygulanmasıyla birlikte çevre üzerindeki tüm baskıların kaldırılarak toplumsal kesimlerin merkeze tam entegrasyonunun sağlanması

Cevap

Merkezin, patrimonyal yönetim anlayışı gereği kendisine rakip olabilecek otonom (bağımsız) güç odaklarının ve sivil toplum unsurlarının gelişimini engellemiş olması
Doğru yanıt olan seçenek, Şerif Mardin'in teorisinin kalbinde yer alan yapısal sorunu ifade eder. Mardin'e göre, Batı'da kralın karşısında durabilen feodal beyler veya özerk şehirler sivil toplumun temelini atmıştır. Osmanlı'da ise 'Patrimonyalizm' ve 'Kul Sistemi' nedeniyle devlet, kendi dışında hiçbir otonom gücün oluşmasına izin vermemiştir. Bu durum, merkez ile çevre arasında uzlaşma sağlayacak 'ara kurumların' (sendikalar, bağımsız odalar vb.) yokluğuna ve dolayısıyla doğrudan bir kültürel çatışmaya (fay hattına) neden olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkez-Çevre kuramının temel varsayımını analiz etme
Merkez (devlet/bürokrasi) ile çevre (halk/eşraf/dini gruplar) arasındaki kopukluğun yapısal olduğu saptandı.
Şerif Mardin'in analizine göre Türkiye'deki çatışma sınıfsal değil, kültürel ve devlet-toplum eksenlidir.
2
Batı ile Osmanlı-Türk mirasını karşılaştırma
Batı'da 'ara kurumlar' (feodalite, bağımsız kilise, loncalar) varken, Osmanlı'da tüm gücün merkezin (Padişahın) elinde toplandığı patrimonyal bir yapı olduğu görüldü.
Bu durumun nedeni, merkezin kendisine rakip olabilecek her türlü otonom (bağımsız) güç odağını 'kul' sistemi ve müsadere gibi yöntemlerle etkisiz hale getirmesidir.
3
Fay hatlarının nedenini belirleme
Bağımsız sivil toplumun gelişememesi, çevrenin merkeze olan taleplerini siyasal/kurumsal kanallar yerine dini ve geleneksel semboller üzerinden ifade etmesine yol açtığı anlaşıldı.
Bu durum 'laik-muhafazakar' gibi derin toplumsal fay hatlarının temelini oluşturmuştur.

Anahtar Kavram

Patrimonyalizm ve Otonom Güç Odaklarının Eksikliği
Bu soruyu puanla

Konular

Merkez-Çevre İlişkileri ve Toplumsal Fay Hatları

Bu konudan daha fazla soru