X ilinde idareye ait bir mühimmat deposunda, tüm güvenlik ve bakım standartlarına harfiyen uyulmasına rağmen, depolanan maddelerin doğasından kaynaklanan ve bilimsel olarak önceden tespit edilmesi imkânsız olan ani bir kimyasal tepkime sonucu patlama meydana gelmiş ve çevredeki evler hasar görmüştür.
Y ilinde ise idarece işletilen bir teleferik tesisi, bölgenin meteorolojik geçmişinde daha önce hiç görülmemiş ve tahmin edilemeyen şiddetteki bir kasırganın aniden kopması sonucu taşıyıcı direklerin yıkılmasıyla kaza yapmış ve yolcular yaralanmıştır.
İdare hukukunda illiyet bağını kesen nedenler ve idarenin mali sorumluluğu dikkate alındığında, bu iki olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi hukuken doğrudur?
- Mühimmat deposundaki patlama idari faaliyetin bünyesinden kaynaklandığı için "beklenmeyen hâl" niteliğindedir ve idarenin kusursuz sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; teleferik kazasındaki kasırga ise "dışsallık" unsuru taşıyan bir "mücbir sebep" olduğundan idarenin sorumluluğunu bütünüyle ortadan kaldırır.Cevap
- BHer iki olayda da zararı doğuran etkenler idarece öngörülemez ve önlenemez nitelikte olduğundan, her ikisi de "mücbir sebep" sayılır ve illiyet bağı kesin olarak kesildiği için idarenin hiçbir şekilde tazmin yükümlülüğü doğmaz.
- CMühimmat deposundaki patlamada depolanan kimyasalların doğası "üçüncü kişinin kusuru" gibi değerlendirilerek illiyet bağı kesilirken; teleferik kazasındaki kasırga idarenin yürüttüğü hizmete içkin bir "beklenmeyen hâl" olarak kabul edilip idarenin sorumluluğunu daraltır.
- DMühimmat deposundaki patlama "mücbir sebep" sayılarak idarenin tazmin yükümlülüğünü bütünüyle kaldırırken; teleferik kazasında hava koşullarına rağmen hizmetten yararlanan kişilerin durumu "zarar görenin kusuru" sayılarak idarenin sorumluluğu kısmen azaltılır.
- EMühimmat deposundaki patlamada idarenin gerekli önlemleri almasıyla hizmet kusuru ortadan kalktığı için sorumluluk doğmaz; teleferik kazasında ise kamu hizmetinin riskli doğası gereği idarenin kusursuz sorumluluğu "mücbir sebep" varlığına rağmen aynen devam eder.
Cevap
Mühimmat deposundaki patlama idari faaliyetin bünyesinden kaynaklandığı için "beklenmeyen hâl" niteliğindedir ve idarenin kusursuz sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; teleferik kazasındaki kasırga ise "dışsallık" unsuru taşıyan bir "mücbir sebep" olduğundan idarenin sorumluluğunu bütünüyle ortadan kaldırır.
İdare hukukunda 'mücbir sebep' ile 'beklenmeyen hâl' arasındaki temel fark 'dışsallık' unsurudur. Mücbir sebep, idarenin yürüttüğü faaliyetin tamamen dışında (örneğin eşine rastlanmamış bir kasırga, şiddetli deprem) gerçekleşen, öngörülemez ve önlenemez nitelikteki olaylardır. Bu yönüyle illiyet bağını kesin olarak keserek idarenin kusursuz sorumluluğunu dahi ortadan kaldırır. Beklenmeyen hâl ise, idarenin yürüttüğü faaliyetin kendi içinden veya kullanılan araç-gereçten (örneğin kimyasal tepkime, öngörülemeyen teknik arıza) kaynaklanan olaylardır. Beklenmeyen hâl hizmet kusurunu ortadan kaldırsa da, olayda olduğu gibi tehlikeli bir faaliyet (mühimmat deposu vb.) söz konusu olduğunda 'kusursuz sorumluluk' ilkesi gereği illiyet bağını kesmez ve idarenin tazmin yükümlülüğü devam eder. Doğru ifade, bu ince ayrımı eksiksiz bir şekilde yansıtmaktadır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İlliyet Bağını Kesen Nedenlerde Dışsallık Unsuru ve Kusursuz Sorumlulukla İlişkisi