yılında patlak veren Şeyh Sait İsyanı, Cumhuriyet rejimine yönelik ilk büyük tehdit olarak kabul edilmiş ve beraberinde sert siyasi-hukuki tedbirlerin alınmasına yol açmıştır. Bu süreçte yürürlüğe giren Takrir-i Sükun Kanunu'nun uygulanması ve Türkiye'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın (TCF) kapatılmasına dair aşağıdaki ifadelerden hangisi, dönemin siyasal ve hukuki gerçekliğini en doğru şekilde yansıtmaktadır?
- APartinin kapatılmasına dair nihai karar Ankara İstiklal Mahkemesi tarafından verilmiş; mahkeme, partinin isyanın doğrudan planlayıcısı olduğuna hükmetmiştir.
- Bakanlar Kurulu, Takrir-i Sükun Kanunu'nun verdiği yetkiye dayanarak; partinin programındaki "fırka itikad-ı diniyyeye hürmetkardır" maddesinin isyana zemin hazırladığını gerekçe göstererek partiyi feshetmiştir.Cevap
- CParti, Menemen Olayı'nın ardından rejimi tehdit eden faaliyetlerin odağı haline geldiği gerekçesiyle bizzat kurucuları tarafından feshedilerek siyasi hayattan çekilmiştir.
- DCumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'ndaki fesih yetkisini kullanarak partinin saltanat yanlısı kadrolar barındırdığı gerekçesiyle faaliyetlerini durdurmuştur.
- EI. TBMM dönemindeki "İkinci Grup" üyelerinin partide aktif görev alması nedeniyle, partinin seçimlere girmesi TBMM tarafından çıkarılan özel bir yasaklama kanunu ile engellenmiştir.
Cevap
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Takrir-i Sükun Kanunu'nun verdiği yetkiyle Bakanlar Kurulu tarafından, programındaki dini ibarenin isyanla ilişkilendirilmesi sonucu kapatılmıştır.
Doğru olan seçenek, Takrir-i Sükun Kanunu'nun idari bir yetki devri olduğunu ve Bakanlar Kurulu'nun bu yetkiyi kullanarak partinin programındaki "dini inançlara saygılı olma" maddesini isyanın fikri zemini sayıp partiyi feshettiğini ifade etmektedir. Bu durum, dönemin otoriterleşme ve rejimi koruma refleksini tam olarak yansıtır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Takrir-i Sükun Dönemi'nde yürütme organının (Bakanlar Kurulu) yargısal bir karar olmaksızın, kanunla verilen olağanüstü yetkiyi kullanarak siyasi partileri kapatabilme gücü.
Daha Fazla Pratik
Takrir-i Sükun Kanunu'nun basın özgürlüğü üzerindeki etkilerini ve kapatılan gazeteleri inceleyiniz.
Tahmini Süre:3m 0s