Examkin

Soru

Zorluk: ZorCumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi

Türkiye Büyük Millet Meclisinde görevli bir milletvekili, spesifik bir bakanlık tarafından uygulanan çevre politikalarının kamu yararına aykırı sonuçlar doğurduğu gerekçesiyle, ilgili bakanın siyasi açıdan denetlenmesi ve görevden uzaklaştırılması amacıyla anayasal denetim yollarını harekete geçirmek istemektedir.

Türk anayasal sisteminde yürütme organının sahip olduğu yapısal statü dikkate alındığında, bu girişim ile ilgili aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. A
    Yürütmenin düalist (ikili) karakterinin bir sonucu olarak, meclis sadece yürütülen politikalardan dolayı ilgili bakanın bireysel siyasi sorumluluğuna gidebilir.
  2. B
    Yürütme organının meclise karşı kolektif sorumluluğu devam ettiğinden, nitelikli çoğunlukla kabul edilecek bir gensoru önergesi aracılığıyla ilgili bakanın görevine son verilebilir.
  3. Yürütme yetkisinin tek bir makamda toplandığı monist (tekçi) yapı gereğince, bakanların yasama organına karşı siyasi sorumluluğu bulunmadığından görevlerine son verme yetkisi münhasıran Cumhurbaşkanına aittir.Cevap
  4. D
    Kuvvetler ayrılığının katı uygulandığı sistemlerde yasama organı, yürütme erki üyelerini ancak meclis araştırması komisyonunun alacağı bağlayıcı ihraç kararıyla görevden uzaklaştırabilir.
  5. E
    Meclis soruşturması mekanizması aracılığıyla bakanın uyguladığı politikalardan doğan siyasi sorumluluğu işletilebilir ve meclis genel kurulunun salt çoğunluk oyuyla bakanın azli sağlanabilir.

Cevap

Yürütme yetkisinin tek bir makamda toplandığı monist (tekçi) yapı gereğince, bakanların yasama organına karşı siyasi sorumluluğu bulunmadığından görevlerine son verme yetkisi münhasıran Cumhurbaşkanına aittir.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde, anayasanın açık hükmü gereği yürütme yetkisi ve görevi bütünüyle Cumhurbaşkanına aittir. Bu durum yürütmenin 'monist' (tekçi) yapıda olduğunu gösterir. Bakanlar, birer siyasi figür olmaktan ziyade Cumhurbaşkanının üst düzey yardımcıları konumundadır ve yetkilerini Cumhurbaşkanından alırlar. Bu yapısal özellik nedeniyle, bakanların uyguladıkları politikalardan dolayı meclise karşı siyasi sorumlulukları bulunmaz (güvenoyu ve gensoru kurumları yoktur). Bir bakanın başarısız bulunması veya uyguladığı politikaların beğenilmemesi (siyasi gerekçeler) durumunda görevine son verme yetkisi yalnızca onu atayan Cumhurbaşkanına aittir.

Adım Adım Çözüm

1
Anayasal sistemde yürütme organının yapısal niteliğini tespit et.
Yürütme yetkisi ve görevi tek başına Cumhurbaşkanına aittir. Bu durum, yürütmenin tek yapılı (monist) bir karaktere sahip olduğunu gösterir.
Sistemdeki sorumluluk mekanizmalarını anlamak için yürütme erkinin kaynağını belirlemek gerekir.
2
Monist yapıda bakanların sorumluluk türünü ve kime karşı sorumlu olduklarını analiz et.
Bakanlar, yasama organı içinden çıkmadıkları ve güvenoyuna ihtiyaç duymadıkları için TBMM'ye karşı değil, kendilerini atayan Cumhurbaşkanına karşı siyasi sorumluluk taşırlar.
Siyasi politikalar nedeniyle kimin görevden alma yetkisine sahip olduğunu belirlemek için bu adım şarttır.
3
Meclisin elindeki denetim yollarının niteliğini (siyasi vs. cezai) değerlendir.
Gensoru ve güvenoyu gibi siyasi denetim araçları kaldırılmıştır. Meclis soruşturması ise yalnızca göreve ilişkin cezai sorumluluk hallerinde (suç işlenmesi durumunda) işletilebilir.
Milletvekilinin "uygulanan politikaların eleştirilmesi (siyasi sebep)" gerekçesiyle meclis denetimi yapmak istemesinin hukuki sınırlarını çizmek için gereklidir.
4
Elde edilen verileri birleştirerek nihai hukuki sonuca ulaş.
TBMM'nin bir bakanı siyasi politikaları (kamu yararına aykırı bulması vb.) sebebiyle görevden alması hukuken mümkün değildir. Bu yetki inhisari olarak (sadece) Cumhurbaşkanına aittir.
Soru kökündeki vakanın anayasal çerçevedeki karşılığı budur.

Anahtar Kavram

Yürütme Erkinin Monist Yapısı ve Bakanların Sorumluluğu
Tahmini Süre:1m 15s
Bu soruyu puanla

Konular

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi

Bu konudan daha fazla soru