Toplumsal Yapı ve Tabakalaşma

Sosyolojik bir kavram olarak toplumsal yapı; toplumsal birimlerin rastgele bir araya gelmiş bir yığını değil, bu birimlerin karşılıklı bağımlılık ilkesine göre eklemlendiği bir iskelet gibidir. Bireyler değişse de bu iskeletin temel çatısı varlığını uzun süre korumaya devam eder. Bu durum toplumsal yapının hangi temel özelliğini en net şekilde açıklar?

Toplumsal tabakalaşma sistemleri üzerine yapılan bir analizde; bireylerin hiyerarşideki konumunun dinsel bir saflık anlayışından ziyade hukuksal düzenlemeler, beratlar ve geleneksel haklarla tanımlandığı, her tabakanın kendine özgü yasal statüsünün bulunduğu ancak toplumsal katmanlar arası geçişe (hükümdarın lütfu veya evlilik gibi yollarla) kısıtlı da olsa izin verildiği bir yapı tasvir edilmektedir. Bu sistem, meşruiyetini dinsel dogmalardan değil, yasalarla desteklenen geleneksel bir toplumsal sözleşme modelinden almaktadır.

Bu parçada temel nitelikleri açıklanan toplumsal tabakalaşma sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal dışlanma; bireyin toplumsal bütünleşmesini sağlayan ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel mekanizmaların dışına itilmesi sürecidir. Bu süreçte dışlanan birey, sadece maddi kaynaklardan yoksun kalmamakta, aynı zamanda bu kaynaklara erişimi mümkün kılan hak ve ağlardan da kopmaktadır.

Buna göre; bir bireyin yaşadığı maddi yetersizliklerin bir sonucu olarak arkadaş çevresinden uzaklaşması, aile bağlarının zayıflaması ve toplumsal dayanışma gruplarından koparak yalnızlaşması, toplumsal dışlanmanın öncelikle hangi boyutu kapsamında değerlendirilir?

Bir kamu kurumunda 'müfettiş yardımcısı' olarak mesleğe başlayan bir bireyin, yıllar içinde gösterdiği liyakat ve kıdem neticesinde aynı kurumda 'teftiş kurulu başkanı' olarak atanması ve buna bağlı olarak gelir, yetki ve prestij artışı yaşaması sosyolojik açıdan aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?

Bir devlet okulunda öğretmen olarak görev yapan (I) Ahmet Bey, eşinin tayini nedeniyle başka bir ildeki benzer bir okula öğretmen olarak atanmıştır. (II) Ahmet Bey, görevindeki başarısı sayesinde birkaç yıl sonra aynı okulda okul müdürü olmuştur. (III) Ahmet Bey’in kızı Selin ise üniversite eğitimini tamamladıktan sonra girdiği sınavları kazanarak kaymakam olarak göreve başlamıştır.

Bu parçada numaralanmış değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplumsal tabakalaşma literatüründe Karl Marx, sınıf ayrımını temel olarak üretim araçlarına sahip olma kriterine dayandırırken; Max Weber, bireylerin toplumdaki yerinin sadece ekonomik güçle değil, aynı zamanda sahip oldukları toplumsal onur ve yaşam tarzıyla da belirlendiğini savunmuştur. Buna göre, Weber'in toplumsal saygınlık ve tüketim kalıplarına vurgu yaparak literatüre kazandırdığı kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal tabakalaşma ve eşitsizlik analizlerinde yoksulluk, farklı ölçütlere dayalı olarak tanımlanmaktadır.

I. Bireyin ya da hanehalkının biyolojik varlığını sürdürebilmesi için gereken asgari kalori miktarını ve temel barınma ihtiyaçlarını karşılayamaması durumudur.
II. Bireyin içinde yaşadığı toplumun genel refah düzeyinin ve ortalama yaşam standartlarının altında kalması durumudur.

Yukarıda verilen tanımlar, sırasıyla aşağıdaki yoksulluk türlerinden hangisine karşılık gelmektedir?

Max Weber, toplumsal tabakalaşmayı analiz ederken Karl Marx’ın tek boyutlu ekonomik yaklaşımını eleştirmiş; kuramına sınıfın yanı sıra statü ve parti kavramlarını da dahil etmiştir. Weber’e göre sınıf, bireylerin piyasadaki ekonomik şanslarını ifade ederken; statü, toplumsal saygınlık ve onurla ilişkilidir.

Buna göre Weber’in tabakalaşma kuramında, "statü gruplarını" sınıflardan ayıran ve onların temel belirleyicisi olarak öne çıkan unsur aşağıdakilerden hangisidir?

Toplumsal hareketlilik; bireylerin, ailelerin veya grupların toplumsal tabakalar arasındaki yer değiştirmesini (dikey hareketlilik) veya aynı tabaka içindeki konum değişikliğini (yatay hareketlilik) ifade eder. Bu değişimler, gerçekleşme zamanı ve kapsamına göre kuşaklararası veya kuşakiçi olarak da sınıflandırılmaktadır.

Buna göre, aşağıdaki yaşam öykülerinden hangisi kuşaklararası yukarı doğru dikey hareketlilik ile kuşakiçi yatay hareketlilik süreçlerini bir arada barındırmaktadır?

I. Bireyin biyolojik varlığını sürdürebilmesi için gerekli olan gıda ve barınma gibi asgari ihtiyaçlarını karşılayamamasıdır.
II. Toplumun genel refah düzeyi ve yaşam standartları temel alınarak belirlenen bir sınırın altında kalınmasıdır.
III. Bireyin içinde yaşadığı toplumdaki diğer kişilere kıyasla sosyal ve kültürel hayata katılımda mahrumiyet yaşamasıdır.

Yukarıdaki ifadelerden hangileri göreli yoksulluk kavramı kapsamında değerlendirilir?

Toplumsal tabakalaşmayı, toplumun hayatta kalması için gerekli olan en önemli mevkilerin en nitelikli kişiler tarafından doldurulmasını sağlayan "işlevsel bir zorunluluk" ve ödüllendirme mekanizması olarak gören kuramsal yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik açıdan toplumsal yapı; toplumu oluşturan unsurların rastgele bir araya gelmesiyle oluşan bir yığın değil, bu unsurlar arasındaki karşılıklı bağımlılık ve etkileşimden doğan, bireylerden bağımsız bir gerçekliği olan bütünsel bir sistemdir. Bu yapı, hem bireysel eylemleri şekillendiren bir çerçeve sunar hem de toplumun zaman içindeki sürekliliğini teminat altına alır. Buna göre toplumsal yapının "soyutluk" ve "süreklilik" özellikleri dikkate alındığında, yapıya ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Toplumsal tabakalaşma analizlerinde, eşitsizliğin 'dikey' bir hiyerarşik konumlanmadan ziyade 'içeridekiler' ve 'dışarıdakiler' arasındaki 'yatay' bir mesafe veya kopuş olarak ele alınması, klasik yoksulluk araştırmalarından önemli bir teorik ayrımı ifade eder. Bu bağlamda, toplumsal dışlanma olgusunu geleneksel yoksulluk kavramından ayıran en belirleyici yapısal nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyolojik bir kategori olarak toplumsal yapı; toplumu oluşturan parçaların atomistik bir toplamı olmaktan ziyade, bu parçaların birbirleriyle olan dinamik ve nispeten istikrarlı ilişkiler sistemidir. Bu sistem, bireylerin somut varlıklarından bağımsız bir ontolojik özerkliğe sahipmiş gibi işleyerek kuşaklar boyu aktarılır. Toplumsal yapının bu soyut ve birey-üstü niteliği göz önüne alındığında, yapının zaman içindeki demografik değişimlere rağmen "nispi istikrarını" ve kimliğini koruyabilmesinin temel dayanağı aşağıdakilerden hangisidir?

Ferdinand Tönnies’in 'Gemeinschaft ve Gesellschaft' ayrımı ile Émile Durkheim’ın 'Mekanik ve Organik Dayanışma' kuramları birlikte ele alındığında; kırsal toplumsal yapıdan kentsel toplumsal yapıya geçiş sürecinde yaşanan yapısal ve ilişkisel dönüşüme dair aşağıdaki çıkarımlardan hangisi sosyolojik açıdan en isabetli tespittir?

Bireylerin yeteneklerine, eğitim düzeylerine ve ekonomik başarılarına bağlı olarak hiyerarşide konum değiştirebildiği, dikey hareketliliğin en yüksek olduğu 'açık' tabakalaşma sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda "Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni" olarak meslek hayatına başlayan (I) Pelin Hanım, girdiği görevde yükselme sınavında başarı göstererek aynı kurumda "Şube Müdürü" kadrosuna atanmıştır. (II) Bir süre sonra, eşinin tayini nedeniyle bulunduğu ilden başka bir ile yine "Şube Müdürü" unvanıyla naklen geçiş yapmıştır. (III) Pelin Hanım'ın oğlu ise tıp fakültesinden mezun olduktan sonra bir devlet hastanesine "Uzman Doktor" olarak atanmıştır.

Bu senaryoda numaralandırılmış olarak verilen toplumsal hareketlilik süreçleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Toplumsal tabakalaşmayı, toplumun hayatta kalması için gereken doğal bir iş bölümü veya denge mekanizması olarak değil; aksine kaynakların eşitsiz dağılımı, gruplar arasındaki güç mücadelesi ve egemen sınıfların kendi çıkarlarını koruma çabası olarak gören sosyolojik yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Max Weber, toplumsal tabakalaşma analizinde 'sınıf' ve 'statü grubu' ayrımına büyük önem verir. Weber’e göre sınıflar piyasa ekonomisindeki nesnel imkânlarla (mülkiyet ve gelir) belirlenirken; statü grupları kendilerini diğerlerinden ayıran belirli bir 'yaşam tarzı' ve 'toplumsal onur' talebiyle şekillenirler. Buna göre, Weber'in statü grupları ile ilgili vurguladığı 'sosyal dışlama' (social closure) eğilimi aşağıdakilerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Yoksulluk olgusunun sosyolojik analizi ve bu olgunun toplumsal tabakalama sistemiyle ilişkisi bağlamında;

I. Temel yaşam fonksiyonlarının idamesi için elzem olan asgari kalori miktarının ve barınma olanaklarının piyasa karşılığını bulamama durumu "mutlak yoksulluk" olarak tanımlanır.
II. Bireyin sosyal bütünleşmesini sağlayan standart yaşam kalıplarının altında kalması ve toplumdaki genel refah artışından pay alamaması "göreli yoksulluk" kapsamında değerlendirilir.
III. Yoksulluğu toplumsal rollerin ifası için gerekli kaynaklardan yoksunluk (göreli yoksunluk) olarak kavramsallaştıran Peter Townsend, bu olguyu sosyal dışlanma süreçleriyle ilişkilendirmiştir.
IV. Ekonomik büyümenin mutlak yoksulluk üzerinde azaltıcı bir etkisi olması beklense de, bu sürecin gelir dağılımındaki eşitsizlikleri derinleştirmesi göreli yoksulluk oranlarını artırabilir.
V. Göreli yoksulluk ölçütleri, az gelişmiş toplumların temel hayatta kalma mücadelesini açıklamak üzere kurgulanmış, zaman ve mekandan bağımsız evrensel bir sınırı temsil eder.

Yukarıda verilen değerlendirmelerden hangileri doğrudur?