Piyasa mekanizmasının işleyişi sonucunda ortaya çıkan birincil gelir dağılımındaki adaletsizlikleri gidermek, sosyal devlet anlayışının temel makroekonomik işlevlerinden biridir. Bu bağlamda, toplumdaki dikey adaleti sağlamak ve Gini katsayısını daha adil bir seviyeye çekmek isteyen bir politika yapıcının, vergi politikalarını sabit tutarak yalnızca kamu harcamaları üzerinden bir strateji geliştirmesi beklenmektedir.
Maliye teorisi kapsamında, söz konusu politika yapıcının hedefine ulaşabilmesi için aşağıdaki harcama türlerinden hangisine ağırlık vermesi ve bu tercihin ardındaki temel ekonomik gerekçe en uygundur?
- AKamu idarelerinde istihdam edilen personelin özlük haklarına yönelik cari ödemeleri yüksek oranlarda artırması; çünkü devletin idari işleyişi için yaptığı bu ödemeler, yatay adaleti sağlayarak toplumdaki dikey gelir farklılıklarını doğrudan giderir.
- BÜlke genelinde yeni otoyol ve baraj inşası gibi fiziki sermaye yatırımlarına öncelik vermesi; çünkü kamu altyapı yatırımlarının artması, sağladığı fayda açısından zengin ve yoksul ayrımı yapmadan Gini katsayısını en hızlı düşüren mali araçtır.
- Düşük gelirli hanehalklarına yönelik ayni ve nakdi sosyal transfer harcamalarını genişletmesi; çünkü bu ödemeler, devlet bütçesinden herhangi bir üretim faktörü katkısı aranmaksızın satın alma gücünü doğrudan ihtiyaç sahiplerine aktararak ikincil gelir dağılımında dikey adaleti tesis eder.Cevap
- DDevletin günlük faaliyetlerini yürütebilmesi için yaptığı kırtasiye, bakım ve yakacak alımlarını yatırım harcaması olarak bütçelendirip payını yükseltmesi; çünkü bu tür doğrudan kamu alımları üretken kapasiteyi artırarak yoksulluğu transferlerden daha etkili biçimde azaltır.
- EPiyasadaki kaynakları kamuya aktarmak amacıyla iç borçlanmaya giderek kamu cari harcamalarını artırması; çünkü bu durumun yol açacağı dışlama etkisi (crowding-out), sermaye sahiplerinin kârlarını sınırlandırarak milli gelirin alt gelir grupları lehine dağılmasını kesin olarak sağlar.
Cevap
Düşük gelirli hanehalklarına yönelik ayni ve nakdi sosyal transfer harcamalarını genişletmesi; çünkü bu ödemeler, herhangi bir üretim faktörü katkısı aranmaksızın satın alma gücünü doğrudan ihtiyaç sahiplerine aktararak ikincil gelir dağılımında dikey adaleti tesis eder.
Kamu maliyesinde, birincil gelir dağılımının (piyasa içi dağılımın) yarattığı eşitsizlikleri gidermek ve dikey adaleti (farklı gelir grupları arasındaki adaleti) sağlamak için ikincil dağılım politikalarına başvurulur. Vergi dışındaki en etkili ikincil dağılım aracı, devlete herhangi bir mal, hizmet veya üretim faktörü sunmayan ancak desteğe muhtaç olan alt gelir gruplarına yönelik yapılan 'transfer harcamaları'dır. Bu harcamalar Gini katsayısını doğrudan düşürücü etkiye sahiptir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Kamu Giderlerinin Gelir Dağılımı Üzerindeki Etkileri