Makroekonomik dalgalanmalara karşı maliye politikasının herhangi bir gecikme olmaksızın, kendiliğinden tepki vermesini sağlayan araçlara otomatik istikrar sağlayıcılar denir. Bu araçların temel işlevi, konjonktürel dalgalanmaların genliğini daraltarak ekonomiyi tam istihdam düzeyine yaklaştırmaktır. Ancak literatürde, otomatik istikrar sağlayıcıların (özellikle artan oranlı gelir vergisinin) her türlü makroekonomik istikrarsızlıkta düzeltici bir rol oynayamayacağı, hatta bazı özel koşullarda konjonktür karşıtı (anti-siklonal) değil, konjonktüre paralel (pro-siklonal) çalışarak mevcut krizi daha da derinleştirebileceği vurgulanmaktadır.
Buna göre, artan oranlı gelir vergisinin bir otomatik istikrar sağlayıcı olarak makroekonomik dengesizliği daha da derinleştirici (pro-siklonal) bir etki yaratması, aşağıdaki durumların hangisinde gözlemlenir?
- ATam istihdam seviyesine yaklaşılan dönemlerde artan milli gelirle birlikte yükselen vergi hasılatının, ekonomideki toplam talebi kısarak potansiyel büyüme hızını yavaşlatması
- BDaralma dönemlerinde makroekonomik bir gösterge olan işsizlik oranının belirli bir eşiği aşması halinde, vergi oranlarının yasal bir kurala bağlı olarak kendiliğinden indirilmesi
- Ekonomide arz şoklarına bağlı enflasyonist bir daralma yaşanırken, salt nominal gelir artışlarının mükellefleri daha yüksek vergi dilimlerine tabi tutarak reel harcanabilir geliri ve üretimi daha da düşürmesiCevap
- DEnflasyonist baskıların şiddetlendiği bir konjonktürde, yasama organının süratle karar alarak gelir vergisi tarifesindeki gelir dilimlerini gerçekleşen enflasyon oranında güncellemesi
- ETalep kaynaklı enflasyon dönemlerinde, enflasyon vergisinin devreye girerek sabit gelirlilerin satın alma gücünü aşındırması ve ekonomideki aşırı tüketim harcamalarını kısıtlaması