Maliye literatüründe, ekonomideki dalgalanmalara karşı kamu kesiminin müdahale biçimleri tasnif edilirken; herhangi bir yeni yasal düzenlemeye ihtiyaç duyulmadan devreye giren mekanizmalar ile karar alıcıların aktif müdahalesini gerektiren araçlar arasında kesin bir ayrım yapılır. Özellikle bütçe gelir ve giderlerinin konjonktüre duyarlılığı bu ayrımda kritik bir rol oynar.
Bu teorik çerçeveye göre, maliye politikası araçlarının işleyişine ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?
- AResesyon dönemlerinde hanehalkı tüketimini desteklemek amacıyla, temel tüketim mallarındaki katma değer vergisi oranlarının idari bir kararla geçici olarak düşürülmesi, harcamalar üzerinden etki gösteren bir otomatik istikrar aracıdır.
- BEkonomik daralma dönemlerinde, büyüme oranının art arda iki çeyrek negatif çıkması durumunda kurumlar vergisi oranlarının önceden çıkarılmış bir yasaya dayanarak indirilmesi, vergi sistemi üzerinden işleyen saf bir otomatik istikrar sağlayıcıdır.
- Artan oranlı gelir vergisi, ekonomik genişleme dönemlerinde vergi hasılatını milli gelirden daha hızlı artırarak bütçe fazlası yaratma eğilimine girerken; bu yapının enflasyonist koşullarda güncellenmemesi mali sürüklenmeye yol açarak reel büyümeyi baskılar.Cevap
- DMali sürüklenme (fiscal drag), ekonominin daralma evrelerinde kamu transfer harcamalarının kendiliğinden artarak bütçe açığını büyütmesi ve böylece toplam talebi desteklemesi sürecini ifade eden olumlu bir mekanizmadır.
- EGeleneksel maliye politikası anlayışında savunulan yıllık denk bütçe kuralı, vergi gelirlerindeki konjonktürel dalgalanmalara karşı bütçeyi koruyarak, otomatik istikrar sağlayıcıların makroekonomik dengeleme işlevini en üst düzeye çıkarır.
Cevap
Artan oranlı gelir vergisinin ekonomik genişleme dönemlerinde bütçe fazlası yaratması ve enflasyonist koşullarda güncellenmemesinin mali sürüklenmeye yol açarak reel büyümeyi baskılamasını ifade eden seçenek doğrudur.
Doğru olan seçenekteki ifade, artan oranlı gelir vergisinin hem otomatik istikrar sağlayıcı işlevini hem de enflasyonist ortamlarda yaratabileceği 'mali sürüklenme' (fiscal drag) problemini tam ve teorik olarak doğru biçimde açıklamaktadır. Genişleme dönemlerinde vergi gelirleri artarak bütçe fazlası oluşur ve aşırı talep frenlenir. Ancak yüksek enflasyonda vergi dilimleri güncellenmezse, nominal gelir artışı bireyleri üst dilimlere taşır; bu da harcanabilir geliri ve nihayetinde reel büyümeyi irade dışı şekilde sert biçimde baskılar.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Otomatik İstikrar Sağlayıcılar, Formül Esnekliği ve Mali Sürüklenme