Examkin

Soru

Zorluk: ZorVergilemenin Gelir Dağılımına Etkisi

Bir ülkede yürürlüğe giren 'Kamu Gelirlerinin Yeniden Yapılandırılması Kanunu' ile üç farklı alanda eşzamanlı yasal değişiklik yapılmıştır:

I. Gıda ve barınma gibi temel zorunlu ihtiyaçlar üzerinden tahsil edilen maktu (spesifik) vergilerin tutarı iki katına çıkarılmıştır.
II. Servet transferlerinden alınan vergilerde, artan oranlı dilimler kaldırılarak tüm mükellefler için standart bir düz (tek) oran tarifesi benimsenmiştir.
III. Tüketici fiyat endeksinin (TÜFE) yıllık %60\%60 oranında arttığı bir mali dönemde, gelir vergisi tarifesinde yer alan gelir dilimi tutarları güncellenmemiş ve nominal olarak sabit bırakılmıştır.

Bu üç boyutlu mali reformun, ülkenin gelir dağılımı ve vergilendirme ilkeleri üzerindeki kümülatif etkisi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi maliye teorisi açısından doğrudur?

  1. Zorunlu mallar üzerindeki dolaylı vergilerin regresif (tersine artan oranlı) niteliğinin belirginleşmesi ve mali sürüklenmenin yaratacağı ilave yük nedeniyle, vergi sisteminin dikey adalet ilkesi tahrip olur.Cevap
  2. B
    Temel tüketim harcamaları üzerinden alınan maktu vergiler, toplumun her kesimi tarafından eşit ödendiği için vergi tabanını genişleterek yatay adaleti güçlendirir ve kişisel gelir dağılımını iyileştirir.
  3. C
    Enflasyonist ortamda gelir vergisi dilimlerinin sabit bırakılması, dar gelirlilerin satın alma gücünü koruyan bir otomatik istikrar sağlayıcı olarak çalışır ve gelir dağılımı eşitsizliğini azaltır.
  4. D
    Bu düzenlemeler piyasa mekanizmasının işleyişindeki aksaklıkları giderip kaynak dağılımında etkinliği sağladığından, uzun dönemde fonksiyonel gelir dağılımı otomatik olarak dar gelirliler lehine düzelir.
  5. E
    Vergi yapısındaki bu dönüşüm, yüksek gelir gruplarının sermaye birikimini teşvik ederek toplumdaki net gelir eşitsizliğini ortadan kaldıracak ve Gini katsayısının 11 (mutlak eşitlik) değerine ulaşmasını sağlayacaktır.

Cevap

Dolaylı vergilerin regresif (tersine artan oranlı) yapısı, mali sürüklenmenin varlığı ve artan oranlılık ilkesinin zayıflatılmasının dikey adalet ilkesini tahrip edeceğini belirten ifadedir.
Verilen senaryodaki her üç yasal düzenleme de vergi yükünün dar ve orta gelirli kesimlerin üzerine kaymasına neden olur. Zorunlu tüketim mallarından alınan maktu vergiler (dolaylı vergiler) regresif karakterlidir; yani gelir seviyesi düştükçe verginin gelir içindeki payı artar. İkinci olarak, servet vergilerinde artan oranlı tarifeden düz orana geçiş yüksek gelirlileri kayırır. Son olarak, yüksek enflasyon ortamında vergi dilimlerinin güncellenmemesi mali sürüklenme (fiscal drag) yaratarak kişilerin sadece enflasyon kaynaklı nominal gelir artışları yüzünden daha yüksek oranda vergilendirilmesine yol açar. Tüm bu faktörler kümülatif olarak değerlendirildiğinde, ödeme gücü yüksek olanın daha yüksek oranda vergi ödemesini öngören dikey adalet (vertical equity) ilkesi temelden bozulur.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci politikanın (zorunlu mallarda maktu vergi artışı) etkisini analiz etme
Zorunlu mallara yönelik dolaylı vergiler regresif (tersine artan oranlı) etki yaratır.
Dar gelirlilerin bütçesinde zorunlu tüketimin payı yüksek olduğundan, maktu vergi artışı onların vergi yükünü oransal olarak daha fazla artırır.
2
İkinci politikanın (servet vergilerinde düz orana geçiş) etkisini analiz etme
Vergi sistemindeki artan oranlılık zayıflar.
Artan oranlı tarifeden düz orana (tek orana) geçilmesi, yüksek servet sahiplerinin marjinal vergi yükünü hafifleterek gelir dağılımını üst gelir grupları lehine bozar.
3
Üçüncü politikanın (enflasyonda vergi dilimlerinin sabit kalması) etkisini analiz etme
Mali sürüklenme (gizli vergi artışı) mekanizması devreye girer.
Nominal geliri enflasyon kadar artan ancak reel geliri sabit kalan bireyler, güncellenmeyen vergi dilimleri nedeniyle haksız yere daha üst vergi dilimlerine geçer ve daha yüksek oranda vergilendirilir.
4
Tüm politikaların kümülatif etkisini değerlendirme
Vergi sisteminin dikey adalet ilkesi bütünüyle tahrip olur.
Her üç uygulama da ödeme gücü farklı olanların farklı (artan oranda) vergilendirilmesini öngören dikey adalet ilkesine aykırı çalışmış ve vergi yükünü dar gelirlilerin üzerine yıkmıştır.

Anahtar Kavram

Maliye politikası araçlarının (dolaylı vergiler, vergi tarifeleri, mali sürüklenme) kişisel gelir dağılımı ve vergi adaleti üzerindeki bütünleşik etkisi.
Bu soruyu puanla

Konular

Vergilemenin Gelir Dağılımına Etkisi

Bu konudan daha fazla soru