Makroekonomik dalgalanmalara karşı maliye politikasının 'otomatik istikrar sağlayıcı' gücünü belirleyen temel faktör, vergi ve harcama sisteminin milli gelirdeki değişmelere karşı gösterdiği duyarlılıktır (esneklik). Bir ekonomide, hükümetin herhangi bir iradi kararına gerek kalmaksızın çalışan bu mekanizmaların etkinliğini maksimize etmek isteyen bir politika yapıcı, vergi ve transfer sisteminde bazı yapısal değişiklikler tasarlamaktadır.
Buna göre, aşağıda önerilen yapısal değişikliklerden hangisi ekonominin otomatik istikrar sağlama kapasitesini zayıflatıcı (daraltıcı/pro-siklik) bir etki yaratır?
- ADolaylı vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki ağırlığının azaltılarak, gelir ve kurumlar vergisi gibi kişisel ödeme gücüne dayalı dolaysız vergilerin payının artırılması.
- İşsizlik sigortası fonunda aktüeryal dengeyi korumak amacıyla, ekonomik daralma dönemlerinde fon açığı oluştuğunda işçi ve işveren prim oranlarının otomatik olarak yükseltilmesi.Cevap
- CTarımsal desteklemelerde üretim miktarından bağımsız 'sabit alan bazlı' ödemeler yerine, piyasa fiyatı düştüğünde ödemeyi artıran 'fark ödemesi (prim)' sistemine geçilmesi.
- DTüketim vergilerinde uygulanan maktu (sabit tutarlı) tarifelerin tamamen kaldırılarak, matrahın değerine anında tepki veren ad valorem (oransal) vergileme rejimine geçilmesi.
- ESosyal yardım programlarındaki hak sahipliği kriterlerinin salt demografik özelliklerden çıkarılarak, doğrudan hanehalkının cari gelir seviyesine (gelir testine) endekslenmesi.
Cevap
İşsizlik sigortası fonunda aktüeryal dengeyi korumak amacıyla, ekonomik daralma dönemlerinde fon açığı oluştuğunda işçi ve işveren prim oranlarının otomatik olarak yükseltilmesini öneren politika.
Otomatik istikrar sağlayıcı mekanizmaların başarılı olabilmesi için, ekonomik daralma dönemlerinde bütçe veya fon açıklarının (ekonomiye net gelir enjeksiyonunun) tolere edilmesi gerekir. İşsizlik sigortası fonunun açığını kapatmak güdüsüyle, resesyon döneminde işçi ve işveren prim oranlarının (vergi yükünün) yükseltilmesi, özel kesimin harcanabilir gelirini doğrudan azaltır. Bu durum, resesyonu hafifletmek bir yana daha da derinleştiren pro-siklik (döngüsel) bir etkidir ve ekonominin kendi kendini dengeleme kapasitesini (otomatik istikrar gücünü) net bir biçimde zayıflatır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Otomatik İstikrar Sağlayıcıların Esnekliği ve Pro-Siklik (Döngüsel) Politikalar
İpuçları
1
Otomatik istikrar sağlayıcıların temel amacı, daralma dönemlerinde ekonomiye net gelir enjekte etmek (bütçe açığı vermek), genişleme dönemlerinde ise fazla geliri emmektir (bütçe fazlası).
2
Daralma dönemlerinde kişilerin veya kurumların devlete ödediği kesintileri (vergi, harç veya prim) artırmaya yönelik her türlü kural, harcanabilir geliri düşüreceğinden otomatik istikrara ters düşer.
Daha Fazla Pratik
Otomatik istikrar sağlayıcıların güçlü olmasının, iradi maliye politikalarının çarpan etkisini (multiplier effect) nasıl küçülttüğünü inceleyiniz.
Alternatif Yöntem
Soruyu çözerken seçeneklerdeki her bir politikanın 'esneklik (elasticity)' katsayısını artırıp artırmadığını test edebilirsiniz. Sadece harcanabilir geliri krize rağmen düşüren seçenek esnekliği eksiye çevirir.
Tahmini Süre:2m 0s