Soru

Zorluk: OrtaVerimliliğine Göre Kamu Borçları (Verimli, Verimsiz, Ölü Borçlar)

Bir ülkenin merkezi yönetimi, tüm ülkeyi kapsayacak geniş çaplı bir telgraf ağı altyapısı kurmak amacıyla uzun vadeli iç borçlanmaya gitmiştir. İhraç edilen senetlerin anapara ve faiz ödemelerinin, söz konusu ağın işletilmesinden elde edilecek gelirlerle karşılanması planlanmıştır. Ancak proje tamamlanıp hizmete açıldıktan çok kısa bir süre sonra telefon icat edilerek ülke genelinde hızla yaygınlaşmıştır. Bu teknolojik gelişme sonucunda, telgraf ağına olan talep tamamen ortadan kalkmış, kurulan altyapı hiçbir ekonomik getiri veya sosyal fayda sağlamaz hâle gelerek tümüyle atıl duruma düşmüştür. Ortaya çıkan bu yeni durumda, söz konusu borcun servisi genel bütçe vergi gelirlerinden karşılanmak zorunda kalınmıştır.

Maliye teorisinde kamu borçlarının verimliliğine göre sınıflandırılması dikkate alındığında, başlangıçta elde edilecek gelirle kendi kendini ödemesi planlanan bu borç, yaşanan teknolojik gelişme sonucunda aşağıdaki borç türlerinden hangisine dönüşmüştür?

  1. Ölü borçCevap
  2. B
    Gayrimenkul borç
  3. C
    Konsolide borç
  4. D
    İç borç
  5. E
    Zorunlu borç

Cevap

Ölü borç
Soruda belirtilen telgraf altyapısı projesi, başlangıçta kendi maliyetini çıkaracak bir yatırım olarak planlandığı için 'verimli borç' niteliğindedir. Ancak teknolojik gelişme sonucunda bu yatırım hiçbir ekonomik getiri veya sosyal fayda sağlamaz hâle gelmiş ve tamamen atıl duruma düşmüştür. Maliye teorisinde, borçlanılarak elde edilen fonların hiçbir ekonomik varlık bırakmadan heba olması veya yaratılan varlığın tamamen faydasız hâle gelerek borç servisinin vergi gelirleriyle ödenmek zorunda kalınması durumunda bu borçlar 'ölü borç' olarak sınıflandırılır. Bu nedenle, yatırımın tüm işlevini yitirmesiyle başlangıçtaki verimli borç, ölü borca dönüşmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki sınıflandırma kriterini belirleme
Sorunun 'verimliliğine göre' borç sınıflandırmasını sorduğu tespit edilir.
Metindeki 'uzun vadeli' ve 'iç borç' gibi diğer sınıflandırmalara ait çeldirici bilgileri elemek için temel kriterin belirlenmesi şarttır.
2
Senaryodaki değişimi analiz etme
Başlangıçta gelir getirmesi beklenen (verimli borç) yatırımın, teknolojik gelişme nedeniyle hiçbir ekonomik getiri veya sosyal fayda sağlamaz hâle geldiği görülür.
Borcun hangi verimlilik kategorisine dönüştüğünü bulmak için fiziki varlığın mevcut durumdaki işlevi değerlendirilmelidir.
3
Verimlilik kriteri tanımlarını uygulama
Hiçbir ekonomik veya sosyal fayda sağlamayan, borç yükünün tamamen vergilerle karşılanmak zorunda kaldığı ve yatırılan fonların âdeta yok olduğu borçların 'ölü borç' olduğu sonucuna varılır.
Gayrimenkul (verimsiz) borç olması için varlığın okullar veya yollar gibi sosyal fayda sunmaya devam etmesi gerekirdi.

Anahtar Kavram

Ölü Borç Kavramı ve Verimliliğine Göre Borç Sınıflandırması
Bu soruyu puanla