Say Kanunu'nun geçerli olduğu ve paranın yalnızca bir işlem vasıtası (peçe) olarak kabul edildiği teorik çerçevede, maliye politikasının makroekonomik istikrarı sağlama gibi bir misyonu bulunmamaktadır. Bu teorik model baz alındığında, kamu harcamalarının finansmanı için kullanılacak vergi sisteminin 'kaynak tahsisi' (piyasadaki üretim faktörlerinin dağılımı) üzerindeki rolü ve sınırları hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Piyasa mekanizması tam istihdam dengesini kendiliğinden sağladığı için, vergiler nispi fiyatları değiştirmemeli ve faktörlerin sektörel dağılımına müdahale etmekten kaçınmalıdır.Cevap
- BÖzel sektör yatırımlarının yetersiz kaldığı durumlarda, vergi gelirleri atıl kapasiteyi harekete geçirecek üretken kamu harcamalarına yönlendirilmelidir.
- CVergi sistemi, serbest piyasanın kaynak tahsisinde yarattığı etkinliği bozmadan, toplumdaki gelir ve servet eşitsizliklerini giderecek şekilde artan oranlı tasarlanmalıdır.
- DBütçe denkliği ilkesi esnetilmese de, vergiler ekonomik dalgalanmalara karşı kaynak tahsisini düzenleyen isteğe bağlı (iradi) bir istikrar aracı olarak kullanılmalıdır.
- EVergi oranları sabit tutularak, artan oranlı gelir vergisi tarifesinin yarattığı otomatik istikrar mekanizması sayesinde kaynak tahsisindeki makroekonomik bozulmalar engellenmelidir.
Cevap
Piyasa mekanizması tam istihdam dengesini kendiliğinden sağladığı için, vergiler nispi fiyatları değiştirmemeli ve faktörlerin sektörel dağılımına müdahale etmekten kaçınmalıdır.
Soru kökünde betimlenen yapı, Klasik İktisadi Yaklaşım'dır. Klasik yaklaşımda 'tarafsız (nötr) maliye' anlayışı esastır. Bu anlayışa göre piyasa mekanizması kaynak tahsisinde kusursuz işler ve ekonomiyi daima tam istihdamda tutar. Dolayısıyla alınacak vergiler piyasa aktörlerinin tasarruf, yatırım ve tüketim kararlarını değiştirmemeli; malların nispi fiyatlarında bir bozulmaya yol açarak kaynak tahsisine müdahale etmemelidir. Doğru seçenek bu nötralite ilkesini tam olarak ifade etmektedir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Tarafsız Maliye ve Nötr Vergi İlkesi