Uluslararası hukukta tarafsızlık (bitaraflık) rejimini düzenleyen 1907 tarihli Lahey Sözleşmeleri, tarafsız bir devletin ülkesinin dokunulmazlığını (Lahey V, m. 1) ve savaşan taraflara karşı 'kaçınma' ile 'önleme' yükümlülüklerini güvence altına alırken; Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'nın kolektif güvenlik sistemi bu kurallarla çelişebilecek yeni yükümlülükler getirmiştir. Daimi tarafsızlık statüsüne sahip bir devletin, BM Şartı'nın VII. Bölümü uyarınca barışın tehdidi veya bozulması durumunda alınan bağlayıcı Güvenlik Konseyi kararları karşısındaki hukuki konumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- BM Şartı'nın 103. maddesi uyarınca Şart'tan doğan yükümlülüklerin diğer tüm antlaşmalardan üstün tutulması prensibi gereği; Güvenlik Konseyi'nin aldığı zorlayıcı kararlar, devletin Lahey Sözleşmeleri'nden kaynaklanan yükümlülüklerini askıya alarak ilgili devlete yaptırımlara katılma veya askeri geçişe izin verme ödevi yükler.Cevap
- BDaimi tarafsızlık statüsü, uluslararası hukukta bir 'jus cogens' (emredici kural) olarak kabul edildiğinden, BM Şartı'nın VII. Bölümü kapsamındaki kararlar bu statünün sağladığı hak ve yükümlülüklere halel getiremez.
- C1907 tarihli Lahey Sözleşmeleri, silahlı çatışmalar hukukuna (jus in bello) ilişkin 'lex specialis' (özel kural) niteliğinde olduğundan, BM Şartı gibi genel nitelikli (lex generalis) kuralların hiyerarşik olarak üzerinde yer alır.
- DBir devletin Güvenlik Konseyi kararına uyarak saldırgana karşı yaptırım uygulaması, o devleti hukuken 'tarafsız' statüsünden çıkarıp 'savaş dışı kalma' (non-belligerency) statüsüne geçirir ve bu durum Lahey Sözleşmeleri'ne tam uyum sağlar.
- E1907 tarihli V Sayılı Lahey Sözleşmesi'nin 14. maddesi uyarınca tarafsız devletin yaralı ve hastaların geçişine izin verme yetkisi, Güvenlik Konseyi'nin asker geçişine yönelik zorunlu kararlarından etkilenmeyen mutlak bir bağışıklık alanı teşkil eder.
Cevap
BM Şartı'nın 103. maddesi gereğince, Güvenlik Konseyi'nin kolektif güvenlik kapsamında aldığı bağlayıcı kararlar, tarafsız devletlerin 1907 Lahey Sözleşmeleri'nden doğan klasik yükümlülüklerine baskın gelir.
Doğru seçenek, BM Şartı'nın 103. maddesindeki hiyerarşik üstünlük kuralına dayanmaktadır. Bu maddeye göre, BM üyelerinin bu Şart'tan doğan yükümlülükleri (ki buna m. 25 uyarınca BMGK kararlarına uymak dahildir), diğer herhangi bir uluslararası antlaşmadan doğan yükümlülüklerinden üstün gelir. Dolayısıyla, BMGK bir saldırgan devlete karşı yaptırım uygulanmasına veya askeri güç kullanılmasına (transit geçiş dahil) karar verdiğinde, tarafsız bir devletin 'savaşanlara yardım etmeme' veya 'ülkesini kullandırmama' şeklindeki Lahey yükümlülükleri hukuken askıya alınır. Bu durum doktrinde 'nitelikli tarafsızlık' (qualified neutrality) olarak da adlandırılır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Normlar Hiyerarşisi ve BM Şartı Madde 103
Tahmini Süre:3m 0s