1907 tarihli Kara Savaşında Tarafsız Devletlerin ve Kişilerin Hak ve Yükümlülüklerine Dair (V sayılı) Lahey Sözleşmesi'nin 2. maddesi, tarafsız devletin ülkesinden savaşanlara ait kuvvetlerin veya konvoyların geçirilmesini yasaklamaktadır. Diğer yandan, Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'nın 49. maddesi, üyelerin Güvenlik Konseyi tarafından kararlaştırılan önlemlerin uygulanmasında birbirlerine yardım etmelerini öngörmektedir.
Bu iki düzenleme arasındaki hukuki çatışma ve kolektif güvenlik sisteminin tarafsızlık (bitaraflık) statüsüne etkisi bakımından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- BM Şartı'nın 103. maddesi uyarınca, Şart'tan doğan yükümlülükler diğer tüm antlaşmalardan önce geldiği için; Güvenlik Konseyi'nin VII. Bölüm kapsamında aldığı bağlayıcı bir karar, tarafsız devletin Lahey Sözleşmesi'ndeki 'önleme yükümlülüğü'nü askıya alır.Cevap
- BTarafsız devletin 'ülke dokunulmazlığı' ve 'önleme ödevi' birer jus cogens (emredici hukuk) kuralı olduğundan, BM Güvenlik Konseyi'nin hiçbir kararı tarafsız devletin topraklarını askeri geçişe açmasını zorunlu kılamaz.
- CBM Şartı'ndaki yardım yükümlülüğü sadece 'savaş dışı kalan' devletler için geçerli olup, 'daimi tarafsızlık' statüsündeki devletler Şart'ın VII. Bölümü altındaki yaptırımlardan ve askeri yükümlülüklerden hukuken muaftır.
- DLahey Sözleşmeleri 'lex specialis' (özel kanun) niteliği taşıdığı için, silahlı çatışma hukukuna ilişkin bu özel hükümler genel bir antlaşma olan BM Şartı'nın hiyerarşik olarak üzerindedir.
- EGüvenlik Konseyi bir saldırgan devlet belirlese dahi, tarafsız devletin 'tarafsızlık borcu' gereği saldırgan devlete karşı yaptırımlara katılması uluslararası hukuka aykırı bir fiil sayılır ve sorumluluk doğurur.
Cevap
BM Şartı'nın 103. maddesi uyarınca, Şart'tan doğan yükümlülüklerin diğer antlaşmalara üstün gelmesi sebebiyle, Güvenlik Konseyi kararlarının tarafsızlık hukukundaki önleme yükümlülüğünü askıya alabileceğini belirten seçenek doğrudur.
Doğru seçenek, uluslararası hukuktaki normlar hiyerarşisini temel alır. Birleşmiş Milletler Şartı'nın 103. maddesi, Şart'tan doğan yükümlülüklerin (kolektif güvenlik ve Konsey kararlarına uyum) diğer tüm uluslararası antlaşmalardan (1907 Lahey Sözleşmeleri dahil) üstün olduğunu açıkça düzenler. Bu nedenle, Güvenlik Konseyi'nin VII. Bölüm kapsamında aldığı bağlayıcı bir karar, tarafsız bir devletin ülkesini askeri geçişe açmasını gerektirebilir. Bu durum, geleneksel tarafsızlık hukukundaki 'geçişi önleme' yükümlülüğünü hukuken geçersiz kılar ve devletin tarafsızlık statüsünü uluslararası hukuk açısından zedelemez. Bu durum literatürde 'Qualified Neutrality' (Vasıflı/Nisbi Tarafsızlık) olarak adlandırılır.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Qualified Neutrality (Vasıflı/Nisbi Tarafsızlık) ve BM Şartı Madde 103 Üstünlüğü
Daha Fazla Pratik
Tarafsızlık hukukunun deniz savaşlarındaki karşılığı olan XIII sayılı Lahey Sözleşmesi ile BM Şartı arasındaki ilişkileri inceleyen benzer soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s