Examkin

Soru

Zorluk: OrtaUluslararası Antlaşmalar

Uluslararası bir insan hakları rejiminin güncellenmesi amacıyla toplanan diplomatik konferansta, katılımcı devletlerce yeni bir çok taraflı sözleşme metni kabul edilmiştir. Konferansa katılan bir ülkenin Dışişleri Bakanı sözleşmeyi törenle imzalamış, ancak anayasası gereği meclis onayını henüz almadığı için onaylama (ratifikasyon) belgesini tevdi etmemiştir. Aynı süreçte, uluslararası hukukun önde gelen bilginleri (doktrin) sözleşmenin içerdiği acil koruma tedbirlerinin gecikmeksizin uygulanması gerektiği yönünde mütalaalar yayımlamıştır. Öte yandan, sözleşmede yer alan bir maddenin, uluslararası toplumun bütünü tarafından kabul edilen ve hiçbir surette sapılmasına izin verilmeyen emredici bir kural (jus cogens) ile açıkça çatıştığı ileri sürülmektedir.

Uluslararası antlaşmalar hukuku kuralları dikkate alındığında, bu durumun hukuki niteliği ve doğuracağı sonuçlar hakkında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

  1. Sözleşmenin emredici bir kuralla (jus cogens) çatışması onun mutlak butlanla başından itibaren geçersiz olmasına yol açar; ayrıca Dışişleri Bakanının imzası, metinde aksine bir hüküm yoksa kural olarak devleti bağlayan nihai rıza beyanı niteliği taşımaz.Cevap
  2. B
    Doktrin ve akademik mütalaalar uluslararası hukukun asli kaynaklarından sayıldığı için, Dışişleri Bakanının imzası ve doktrinin desteği birleştiğinde sözleşme iç hukukta onaylanmasa dahi devlet için doğrudan bağlayıcılık kazanır.
  3. C
    Emredici kurallar (jus cogens) ile olağan antlaşma hükümleri aynı hiyerarşik düzeyde bulunduğundan, aralarındaki çatışma yalnızca ilgili maddenin iptalini gerektirir ve antlaşmanın tamamının geçerliliğini etkilemez.
  4. D
    Sözleşmedeki emredici kurala aykırı madde, uluslararası mahkemeler tarafından tarafların rızası aranmaksızın 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) ilkesi devreye sokularak doğrudan hukuka uygun hale getirilir.
  5. E
    Dışişleri Bakanının yasama organından onay almadan metne imza atması uluslararası hukukta açık bir yetki aşımı (ultra vires) kabul edildiğinden, bu eylem hiçbir şekilde devlete isnat edilemez ve imza yok hükmündedir.

Cevap

Doğru değerlendirme, emredici kurala aykırılığın antlaşmayı mutlak butlanla geçersiz kıldığı ve kural olarak imzanın tek başına nihai rıza beyanı yerine geçmediğini ifade eden seçenektir.
Doğru seçenek, antlaşmalar hukukunun temel ilkelerini eksiksiz yansıtmaktadır. Birincisi, emredici kurallarla (jus cogens) çatışan bir antlaşma hukuken başından itibaren bütünüyle geçersizdir (mutlak butlan). İkincisi, yetkili temsilci olan Dışişleri Bakanının imzası kural olarak antlaşmayı bağlayıcı kılmaz; devletin bağlandığını gösteren nihai irade beyanı kural olarak onaylama (ratifikasyon) süreciyle tamamlanır.

Adım Adım Çözüm

1
Dışişleri Bakanının imzasının antlaşmanın bağlayıcılığı üzerindeki etkisini değerlendirin.
İmza aşaması, metni kesinleştirme (otantikasyon) işlevi görür. Ancak antlaşmada açıkça aksine bir hüküm yoksa, devletin nihai olarak bağlanması için iç hukuk prosedürlerinin tamamlanması ve onaylama (ratifikasyon) işleminin gerçekleşmesi gerekir.
Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesi uyarınca, devletlerin rızası kural olarak onaylama, kabul veya katılma belgelerinin tevdii ile kesinleşir.
2
Doktrinin hukuki niteliğini analiz edin.
Akademik görüşler (doktrin), uluslararası hukukun asli kaynağı değil, yalnızca kuralların belirlenmesinde kullanılan yardımcı bir araçtır.
Uluslararası Adalet Divanı Statüsü Madde 38'e göre doktrin doğrudan bir bağlayıcılık ve hukuki yükümlülük yaratma gücüne sahip değildir.
3
Jus cogens (emredici kural) kavramının antlaşmanın geçerliliği üzerindeki etkisini tespit edin.
Yapıldığı sırada veya sonradan ortaya çıkan bir jus cogens kuralı ile çatışan her antlaşma bütünüyle hükümsüzdür (mutlak butlan).
Emredici kurallar, uluslararası normlar hiyerarşisinin zirvesindedir ve bu kurallara aykırı hiçbir antlaşma hükmü veya ayrıcalıklı rejim hukuken geçerli kabul edilemez.

Anahtar Kavram

Viyana Antlaşmalar Hukuku Sözleşmesinde İmza, Onaylama ve Jus Cogens Etkisi
Bu soruyu puanla

Konular

Uluslararası Antlaşmalar

Bu konudan daha fazla soru