Uluslararası insancıl hukukta "askeri gereklilik" (military necessity) ilkesi, çatışan taraflara meşru bir askeri amacın gerçekleştirilmesi için zorunlu olan ve uluslararası hukuk tarafından yasaklanmamış olan her türlü kuvveti kullanma yetkisi verir. Ancak bu ilke, insancıl hukukun diğer temel direkleri olan "ayırt etme" ve "orantılılık" ilkelerini geçersiz kılan bir üst kural (super-norm) değildir. Buna göre, aşağıdaki askeri uygulamalardan hangisi askeri gereklilik mülahazasının, "ayırt etme" ilkesini hukuka aykırı şekilde baypas etmek amacıyla kullanılmasının bir örneğidir?
- Düşman ordusunun savaşma azmini kırmak ve çatışmayı bir an önce sonlandırarak daha fazla can kaybını önlemenin 'nihai bir zorunluluk' olduğu teziyle, hiçbir askeri unsur barındırmayan sivil yerleşim birimlerinin sistematik olarak hedef alınmasıCevap
- BStratejik önemi haiz bir mühimmat deposuna düzenlenen hava saldırısı sonucunda, hedefin yakınındaki sivil yerleşim yerlerinde meydana gelen 'ikincil zararın' (collateral damage), hedefin imhasından elde edilecek somut askeri avantajdan açıkça daha fazla olması
- CAskeri istihbarat açısından kritik öneme sahip bilgiler taşıdığı düşünülen savaş esirlerinin, 'operasyonel gereklilik' gerekçesiyle Cenevre Sözleşmeleri'ne aykırı şekilde kötü muameleye ve işkenceye maruz bırakılması
- DDevletin bekasının mutlak tehdit altında olduğu durumlarda (Kriegsraison), uluslararası insancıl hukuk kurallarının tamamının 'gereklilik' nedeniyle askıya alınabileceği ve bu kuralların sadece 'normal savaş' koşullarında geçerli olduğunun savunulması
- ESivil bir nesnenin (örneğin bir okulun) karşı tarafça askeri amaçlarla (mühimmat deposu olarak) kullanılmasına rağmen, 'sivil statüsü değişmez' diyerek bu nesneye yönelik hiçbir askeri müdahalede bulunulmaması
Cevap
Düşman ordusunun savaşma azmini kırmak amacıyla sivil yerleşim birimlerinin hedef alınması, askeri gereklilik kılıfı altında ayırt etme ilkesinin ihlal edilmesidir.
Uluslararası insancıl hukukta 'ayırt etme' ilkesi mutlaktır. Bir saldırının meşru olabilmesi için nesnenin 'askeri hedef' (military objective) olması gerekir. Sivil halkın moralini bozmak veya teslim olmaya zorlamak, uluslararası hukukta meşru bir askeri avantaj olarak kabul edilmez. Dolayısıyla, çatışmayı bitirmek gibi 'insancıl' görünen bir gerekçeyle (Kriegsraison) sivillerin hedef alınması, askeri gereklilik ilkesinin ayırt etme ilkesini çiğneyecek şekilde hukuka aykırı genişletilmesidir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
İnsancıl Hukukta Askeri Gereklilik ve Ayırt Etme İlişkisi