Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorİlk Türk-İslam Devletleri

İlk Türk-İslam devletlerinde merkezi otoritenin korunması ve sınırların güvenliğinin sağlanması amacıyla çeşitli askeri, idari ve teşkilati yapılanmalara gidilmiştir. Ancak bazı geleneksel uygulamalar ve idari yapılar, zamanla merkezi otoritenin zayıflamasına ve devletlerin parçalanmasına zemin hazırlamıştır.

Buna göre;
I. Gazneli ordusunda doğrudan sultana bağlı, farklı milletlerden devşirilen askerlerden oluşan 'gulam' sisteminin uygulanması,
II. Karahanlılarda hanedanın ortak yönetim hakkına dayanan 'ikili teşkilat' yapısının sürdürülmesi,
III. Karahanlılar devlet teşkilatlanmasında boy beylerinin kendi iç işlerinde serbest olduğu 'federatif' yapının korunması

gelişmelerinden hangileri, merkezi otoriteyi doğrudan korumaya ve güçlendirmeye yönelik uygulamalar arasında GÖSTERİLEMEZ?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız II
  3. C
    I ve II
  4. II ve IIICevap
  5. E
    I, II ve III

Cevap

II ve III ifadesinin yer aldığı seçenek doğrudur. Karahanlılardaki ikili teşkilat ve federatif yapı merkezi otoriteyi zayıflatıcı etkiye sahipken, Gaznelilerdeki gulam sistemi merkezi otoriteyi güçlendirir.
Gaznelilerde uygulanan gulam sistemi, doğrudan sultana bağlı, kabile asabiyetinden uzak, profesyonel bir merkez ordusu oluşturarak boyların ve yerel güçlerin merkezi otorite üzerindeki etkisini kırmayı amaçlar. Bu nedenle merkezi otoriteyi güçlendirici bir uygulamadır. Buna karşılık, Karahanlılarda uygulanan ikili teşkilat sistemi, ülkeyi hanedan üyeleri arasında paylaştırarak bölünmeyi kolaylaştırmış; boy beylerinin iç işlerinde serbest olduğu federatif yapı ise merkeziyetçi bir devlet düzeninin kurulmasını engellemiştir. Dolayısıyla ikili teşkilat ve federatif yapı, merkezi otoriteyi doğrudan korumaya veya güçlendirmeye yönelik uygulamalar arasında gösterilemez.

Adım Adım Çözüm

1
Gulam sisteminin amacı ve yapısı analiz edilir.
Gulam askerlerinin doğrudan sultana bağlı, kabile bağlarından bağımsız, profesyonel bir askeri güç olduğu ve kabile kuvvetlerinin etkisini dengeleyerek merkezi otoriteyi pekiştirdiği saptanır.
Sultana doğrudan sadık profesyonel bir ordunun varlığı, merkezi otoriteyi doğrudan korumak ve güçlendirmek için kurulmuş bir askeri kurumdur.
2
İkili teşkilat yapısının siyasi sonuçları incelenir.
Bu sistemin egemenliği hanedan üyeleri arasında doğu-batı şeklinde paylaştırarak merkezi otoritenin bölünmesine, taht kavgalarına ve devletin hızlı parçalanmasına yol açtığı belirlenir.
Ülke topraklarının bölünerek yönetilmesi, merkeziyetçi yapıyı zayıflatan geleneksel bir veraset uygulamasıdır.
3
Federatif devlet yapısının ve boy beylerinin otonomisinin etkisi analiz edilir.
Boy beylerinin kendi iç işlerinde serbest olmasının tek bir merkezden yönetimi zorlaştırdığı, kabile bağlılığını devlet bağlılığının önüne koyduğu ve merkezi otoriteyi sınırlandırdığı saptanır.
Federatif yapı ve yerel otonomi, merkezi otoritenin mutlaklaşmasını engelleyen adem-i merkeziyetçi bir yapıdır.
4
Elde edilen sonuçlar birleştirilerek doğru seçenek belirlenir.
İkili teşkilat ve federatif yapının merkezi otoriteyi zayıflattığı, gulam sisteminin ise güçlendirdiği ortaya konur. Soruda merkezi otoriteyi koruma amacı taşımayanlar sorulduğu için ikili teşkilat ve federatif yapı seçilir.
Soruda doğrudan güçlendirmeye yönelik olmayanlar sorulduğu için ikinci ve üçüncü öncüller alınmalıdır.

Anahtar Kavram

İlk Türk-İslam Devletlerinde Devlet Teşkilatı ve Merkezi Otorite İlişkisi
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

İlk Türk-İslam Devletleri

Bu konudan daha fazla soru