Fâtıha Suresi'nde geçen, "Bizi doğru yola (sırat-ı müstakime) ilet..." (Fâtıha, 6) ayeti, tefsirlerde sadece inanç esaslarına bağlılık olarak değil, aynı zamanda ahlaki tutumlarda dengeli olmak şeklinde de yorumlanmıştır. İslam ahlak düşünürleri bu doğrultuda, insan davranışlarının sırat-ı müstakim üzere olmasını "itidal" (orta yol) kavramıyla açıklamışlardır. İtidal; eylemlerde aşırılıktan (ifrat) ve yetersizlikten (tefrit) uzak durarak dengeyi bulmaktır.
Aşağıdaki tabloda bazı davranış alanlarının sırat-ı müstakim (itidal) çerçevesindeki sınıflandırması verilmiştir:
| Davranış Alanı | İfrat (Aşırılık) | İtidal (Sırat-ı Müstakim) | Tefrit (Yetersizlik) |
|---|---|---|---|
| I. Maddi Harcamalar | Cimrilik | Cömertlik | İsraf |
| II. Tehlikeler Karşısındaki Tutum | Saldırganlık | Cesaret (Şecaat) | Korkaklık |
| III. Konuşma ve Bilgi Kullanımı | Cerbeze | Hikmet | Ahmaklık |
Buna göre, tablonun tamamen doğru olabilmesi için hangi satırlardaki 'İfrat' ve 'Tefrit' sütunlarındaki kavramların birbiriyle yer değiştirmesi gerekir?
- Yalnız ICevap
- BYalnız II
- CI ve II
- DI ve III
- EII ve III
Cevap
Tablonun tamamen doğru olabilmesi için yalnızca birinci satırdaki maddi harcamalar bölümünde yer alan 'Cimrilik' ve 'İsraf' kavramlarının yer değiştirmesi gerekir.
Maddi harcamalar alanındaki ahlaki tutumları ele alan birinci satırda, aşırılık (ifrat) kısmına 'Cimrilik', yetersizlik (tefrit) kısmına ise 'İsraf' yazılmıştır. İslam ahlakında harcamada aşırılık israf (ifrat), harcamadan kaçınarak kısmak ise cimriliktir (tefrit). Dolayısıyla tablonun düzeltilmesi için yalnızca birinci satırdaki kavramların yer değiştirmesi gerekir. İkinci ve üçüncü satırlarda cesaret ve hikmet erdemlerine dair yapılan ifrat, itidal ve tefrit sınıflandırmaları tamamen doğrudur.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Sırat-ı müstakim üzere dengeli bir ahlak yaşamı sürmek; ifrat (aşırılık) ve tefrit (yetersizlik) kutuplarından uzak durup itidal (orta yol/denge) çizgisini benimsemeyi gerektirir.