Examkin

Soru

Zorluk: Zorİlk Çağ Medeniyet Havzaları ve Siyasi Güç Merkezleri

İlk Çağ’da Mısır medeniyetinde firavunlar "tanrı-kral" olarak kabul edilmiş, ülkedeki tüm topraklar firavunun mülkü sayılmış ve merkeziyetçi bir yönetim yapısı kurulmuştur. Buna karşın Mezopotamya medeniyetlerinde krallar, tanrının yeryüzündeki temsilcisi veya rahip-kral olarak görülmüş, mülkiyet hakkı halka da tanınmış ve uzun süre siyasi birlik sağlanamayarak şehir devletleri (site) şeklinde örgütlenilmiştir.

Mısır ve Mezopotamya medeniyetleri arasındaki bu yönetsel ve sosyo-ekonomik farklılıkların ortaya çıkmasında;

I. Coğrafi yapının dış istilalara karşı korunaklılık derecesi,
II. Egemenliğin meşruiyet kaynağının dinsel temellere dayandırılması,
III. Nehir taşkınlarının kontrol edilmesi ve sulama kanallarının organizasyon biçimi

durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir?

  1. A
    Yalnız I
  2. B
    Yalnız II
  3. C
    I ve II
  4. I ve IIICevap
  5. E
    I, II ve III

Cevap

Mısır ve Mezopotamya medeniyetleri arasındaki yönetimsel ve sosyo-ekonomik farklılıkların ortaya çıkmasında coğrafi yapının dış istilalara karşı korunaklılık derecesi (I) ile nehir taşkınlarının kontrol edilmesi ve sulama kanallarının organizasyon biçimi (III) etkilidir.
Mısır ve Mezopotamya arasındaki yönetimsel ve mülkiyet yapısı farklılıklarının temel nedenleri coğrafi izolasyon ve tarımsal su yönetimidir. Mısır'ın çöllerle kaplı yapısı dış istilaları zorlaştırarak tek bir merkezi otoriteyi korumuş, Nil'in düzenli taşkınlarının yönetimi ise merkezi bir planlamayı ve tüm toprakların devlete ait olmasını gerektirmiştir. Mezopotamya'nın açık coğrafyası istilalara zemin hazırlayarak siyasi birliği engellemiş, düzensiz nehir taşkınları ise yerel sulama örgütlenmelerini ve özel mülkiyeti güçlendirmiştir. İki bölgede de egemenliğin meşruiyeti dinsel temellere dayandığı için bu durum farklılığın nedeni olamaz.

Adım Adım Çözüm

1
Coğrafi yapının dış istilalara karşı korunaklılık derecesini analiz etme
Mısır'ın etrafının doğal engellerle (çöller ve denizler) çevrili olması onu istilalardan korumuş ve kesintisiz, güçlü bir merkeziyetçi yapının kurulmasını sağlamıştır. Mezopotamya ise açık ovalardan oluştuğu için sık sık istila edilmiş, bu durum merkezi otoritenin kurulmasını zorlaştırarak şehir devletlerinin uzun süre varlığını sürdürmesine neden olmuştur. Dolayısıyla birinci öncül etkilidir.
Coğrafi sınırlar ve dış tehdit unsurları, siyasi gücün merkezileşme veya yerelleşme eğilimini doğrudan etkiler.
2
Egemenlik meşruiyetinin dinsel temellerini karşılaştırma
Hem Mısır'da (firavunların tanrı-kral olması) hem de Mezopotamya'da (kralların rahip-kral veya tanrının yeryüzündeki vekili olması) iktidarın meşruiyeti dinsel temellere dayandırılmıştır. Bu durum iki medeniyet için de ortak bir yönetim aracı olduğundan, aralarındaki yapısal ve yönetimsel farklılıkların temel nedeni olamaz. Dolayısıyla ikinci öncül elenir.
İki toplum arasındaki yapısal farklılıkları açıklamak için ortak özellikler değil, ayrışan faktörler aranmalıdır.
3
Nehirlerin rejimleri ve tarımsal organizasyon biçimini değerlendirme
Nil Nehri'nin düzenli taşması, ekim zamanlarının planlanması ve kanalların yapımı için tüm ülkede büyük ve merkezi bir organizasyonu zorunlu kılmış, bu da toprakların tamamının krala ait olduğu merkeziyetçi bir mülkiyet rejimini doğurmuştur. Fırat ve Dicle nehirlerinin düzensiz taşkınları ise yerel bentler ve kanallarla kontrol edilmeye çalışılmış, bu da Mezopotamya'da yerel otoritelerin (şehir devletlerinin) ve özel mülkiyetin gelişimine zemin hazırlamıştır. Dolayısıyla üçüncü öncül etkilidir.
Su kaynaklarının yönetimi ve tarımsal organizasyonun büyüklüğü, devlet yapısının ve ekonomik mülkiyetin karakterini şekillendirir.

Anahtar Kavram

İlk Çağ medeniyet havzalarındaki siyasi güç merkezlerinin ve sosyo-ekonomik yapıların coğrafi çevre ve tarımsal organizasyon gereksinimlerine göre şekillenmesi
Bu soruyu puanla

Konular

İlk Çağ Medeniyet Havzaları ve Siyasi Güç Merkezleri

Bu konudan daha fazla soru