Parmenides'in "Varlık vardır, yokluk yoktur; var olmayan şey düşünülemez de var olamaz da" tezi, kendisinden sonra gelen doğa filozoflarını büyük bir çıkmaza sürüklemiştir. Çünkü bu teze göre hareket ve değişimin açıklanabilmesi için "yokluk" veya "boşluk" kavramının kabul edilmesi gerekir ki bu da mantıksal bir çelişkidir. Demokritos, bu ontolojik çıkmazı aşmak amacıyla arkhe tasavvurunda yeni bir boyut açmıştır. O, Parmenides'in "varlık" ilkesini bölünemez ve değişmez olan "atomlar" ile korurken, değişimi ve hareketi mümkün kılmak adına "boşluk" (kenon) kavramını da bir varlık ilkesi olarak felsefesine dahil etmiştir.
Buna göre Demokritos’un arkhe anlayışının, Parmenides’in varlık öğretisindeki çıkmazı aşmadaki rolü aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?
- ADuyusal dünyanın değişkenliğini bir yanılsama olarak görüp, arkhenin duyularla algılanamayan, sınırsız ve belirsiz bir yapıya (apeiron) sahip olduğunu öne sürmüştür.
- BArkheyi niceliksel olarak sınırsız olan tek bir somut maddeye (hava) indirgeyerek, değişimi bu maddenin yoğunlaşma ve seyrekleşme süreçleriyle açıklamıştır.
- Bölünemez ve değişmez nitelikteki atomların yanı sıra boşluğu da kurucu bir unsur olarak kabul ederek, hem varlığın kalıcılığını savunmuş hem de hareket ve değişimi mantıksal bir temele oturtmuştur.Cevap
- DEvrendeki değişimi ve oluşu, sevgi ve nefret gibi iki karşıt manevi gücün temel elementleri (su, toprak, ateş, hava) birleştirmesi ve ayırmasıyla gerekçelendirmiştir.
- EArkheyi evrensel bir akıl (nous) olarak tanımlamış ve maddelerin bu akıl tarafından düzenlenerek kaostan kozmosa geçişi sağladığını savunmuştur.