II. Meşrutiyet Dönemi’nde Osmanlı aydınları arasında yaşanan fikir tartışmalarını ele alan bir tarihçi şu değerlendirmeyi yapmaktadır:
"İmparatorluğun kurtuluşunu tebaanın eşitliğinde arayanlar, gayrimüslim unsurların ayrılıkçı isyanları karşısında hayal kırıklığına uğramış; İslam birliği siyasetini savunanlar ise Müslüman Arap coğrafyasındaki milliyetçi hareketler ve büyük güçlerin vaatleriyle sarsılmıştır. Bu durum, devletin kurucu unsuru olan Türklerin kendi kimliklerine yönelmesini ve millî bir iktisat ile kültür politikası oluşturma fikrini kaçınılmaz hale getirmiştir."
Buna göre, metinde bahsedilen fikir akımlarının tarihsel süreç içerisindeki dönüşümü ve etkileriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarının imparatorluğun çok uluslu yapısını koruma hedeflerinin pratik alanda karşılık bulmaması, Türkçülük akımının kültürel boyuttan siyasi ve ekonomik bir programa evrilmesine zemin hazırlamıştır.Cevap
- Bİslamcılık akımının önemini kaybetmesi, Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda cihat ilan etmesini engellemiş ve doğrudan Türkçülük fikrinin devletin tek resmi ideolojisi olmasını sağlamıştır.
- CBalkan Savaşları sonrasında Osmanlıcılık fikrinin tamamen terk edilmesiyle birlikte, İttihat ve Terakki yönetimi adem-i merkeziyetçi bir yönetim anlayışını benimseyerek yerel yönetimlerin yetkilerini artırmıştır.
- DOsmanlıcılık fikrinin başarısız olması, Tanzimat Fermanı ile gayrimüslimlere verilen hakların tamamen geri alınmasına ve devletin teokratik yapısının daha da sertleşmesine yol açmıştır.
- ETürkçülük akımı, Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarına tepki olarak ilk kez Cumhuriyet'in ilanından sonra ortaya çıkmış ve Osmanlı döneminde hiçbir siyasi ya da kültürel etki gösterememiştir.
Cevap
Osmanlıcılık ve İslamcılık akımlarının imparatorluğun çok uluslu yapısını koruma hedeflerinin pratik alanda karşılık bulmaması, Türkçülük akımının kültürel boyuttan siyasi ve ekonomik bir programa evrilmesine zemin hazırlamıştır.
Osmanlıcılık ve İslamcılık gibi kapsayıcı ve imparatorluk bütünlüğünü korumayı amaçlayan fikir akımlarının, milliyetçilik isyanları ve I. Dünya Savaşı gibi tarihi gelişmeler neticesinde başarısız olması, aydınları Türkçülük fikrine yöneltmiştir. Türkçülük, başlangıçta dil ve tarih gibi kültürel alanlarda yoğunlaşırken, II. Meşrutiyet dönemi ve İttihat ve Terakki iktidarıyla birlikte siyasi bir boyut kazanmış ve 'Millî İktisat' politikalarında olduğu gibi ekonomik bir program haline gelmiştir. Dolayısıyla bu durum, Türkçülük akımının kültürel boyuttan siyasi ve ekonomik bir programa evrildiğini gösterir.
Adım Adım Çözüm
Anahtar Kavram
Osmanlı Devleti'nde Fikir Akımları ve Evrimleri