Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorBüyük Selçuklu Devleti

Büyük Selçuklu Devleti'nde askerî ve sivil görevlilere hizmetleri karşılığında belirli bölgelerin vergi gelirlerinin tahsis edilmesi esasına dayanan ikta sisteminin işleyişine dair Nizamülmülk, Siyasetnâme adlı eserinde şu uyarılarda bulunmuştur:

"Muktailer (ikta sahipleri) bilmelidirler ki, kendilerinin tebaa üzerindeki hakları sadece meşru olan vergileri adaletle toplamaktan ibarettir. Toprak da tebaa da sultana aittir. Muktailerin tebaaya eziyet etmeye, onlardan fazladan vergi talep etmeye hakları yoktur. Eğer bir muktai haddini aşarsa, elinden iktası alınır ve kendisi cezalandırılır. Böylelikle hiçbir muktai kendisini o toprağın mutlak sahibi sanarak merkezî otoriteye başkaldırma cüretini gösteremez."

Nizamülmülk'ün bu ifadeleri dikkate alındığında, Büyük Selçuklu Devleti'ndeki ikta uygulamasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A
    Muktailerin yerel halk üzerinde mutlak yargı gücüne sahip kılınarak taşradaki asayiş sorunlarının merkezi denetime tabi olmaksızın çözülmesinin amaçlandığı
  2. B
    Tarımsal üretimde sürekliliği sağlamak adına ikta sahiplerine vergileri kendi ihtiyaçlarına göre belirleme ve artırma yetkisinin tanındığı
  3. İkta sahiplerinin yetkilerinin vergi toplamakla sınırlandırılmasının ve toprak mülkiyetinin devlete ait olmasının, taşrada merkezî otoriteye rakip bağımsız güç odaklarının oluşmasını engellemeye yönelik olduğuCevap
  4. D
    Taşradaki askerî harcamaların azaltılması amacıyla ikta arazilerinin mülkiyetinin hizmet karşıl��ğında kalıcı olarak muktailere devredildiği
  5. E
    İkta arazilerinin miras yoluyla babadan oğula geçmesinin yasal güvence altına alınarak taşrada güçlü ve daimî aristokratik bir sınıfın kurulmasının hedeflendiği

Cevap

İkta sahiplerinin yetkilerinin vergi toplamakla sınırlandırılmasının ve toprak mülkiyetinin devlete ait olmasının, taşrada merkezî otoriteye rakip bağımsız güç odaklarının oluşmasını engellemeye yönelik olduğu
Metinde muktailerin haklarının sadece vergi toplamakla sınırlı olduğu, toprağın ve halkın sultana ait olduğu ve bu sınırlamalar sayesinde muktailerin kendilerini toprağın sahibi sanıp isyan etmelerinin engellendiği belirtilmiştir. Bu durum, ikta sisteminde mülkiyetin devlette kalması ve yetki sınırlandırmasının yerel, bağımsız güç odaklarının (feodal yapıların) oluşmasını engelleme amacı taşıdığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Siyasetnâme metninde muktai haklarının nasıl sınırlandırıldığını tespit etmek.
Metinde muktailerin haklarının sadece vergi toplamakla sınırlı olduğu, toprağın ve halkın sultana ait olduğu açıkça belirtilmiştir.
İkta sahibinin yasal ve idari statüsünü belirlemek için gereklidir.
2
Metinde yer alan yaptırım ve gerekçeleri analiz etmek.
Haddini aşan muktailerin cezalandırılacağı ve ellerinden toprakların alınacağı, amacın ise merkezî otoriteye isyan edilmesini önlemek olduğu gösterilmiştir.
Sistemde devletin kontrol mekanizmalarını ve korumak istediği temel yapıyı anlamak için gereklidir.
3
Elde edilen verileri tarihsel bilgilerle harmanlayıp seçenekleri değerlendirmek.
Mülkiyetin devlette kalması ve yetkilerin kısıtlanması, merkezî otoriteyi koruyarak feodalleşmeyi engeller. Bu durum doğru seçenekteki yargıyı doğrular.
Çeldiricileri eleyip doğru cevaba ulaşmak için gereklidir.

Anahtar Kavram

Büyük Selçuklu Devleti'nde İkta Sistemi ve Merkezî Otorite
Bu soruyu puanla

Konular

Büyük Selçuklu Devleti

Bu konudan daha fazla soru