Examkin

Soru

Zorluk: Çok zorKoşullanma Yoluyla Öğrenme

Bir psikiyatri kliniğinde kaygı bozuklukları üzerine çalışan bir araştırmacı, danışanların tedavi sürecindeki davranışsal değişimlerini incelemektedir. Araştırmacının vaka analizlerinde yer alan üç farklı danışana dair gözlemleri şu şekildedir:

- Danışan A: Yoğun kaygı hissettiği anlarda nefes egzersizi uygulamakta ve bu egzersiz sonucunda kaygısının hafiflediğini deneyimlemektedir. Bu rahatlama sebebiyle, sonraki dönemlerde kaygı hissettiğinde nefes egzersizine başvurma sıklığı belirgin şekilde artmıştır.
- Danışan B: Sosyal ortamlarda olumsuz değerlendirilmekten çekindiği için bu ortamlardan tamamen uzak durmakta ve tek baş��na kalmayı tercih etmektedir. Yalnız kalmak kaygısını anında dindirdiği için sosyal ortamlardan kaçınma davranışı zamanla kronik bir hal almıştır.
- Danışan C: Terapistin kendisinden günlük tutmasını istemesine rağmen bu görevi yerine getirmemiştir. Bir sonraki seansta terapist bu duruma yönelik sert ve onaylamayan bir tonda uyarıda bulunmuş; bu durumun yarattığı huzursuzluk nedeniyle Danışan C seanslara hazırlıksız gelme davranışını tamamen bırakmıştır.

Buna göre, danışanların sergiledikleri bu davranışsal değişimlerin edimsel koşullanma ilkeleriyle ilişkisine dair aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

  1. A
    Terapistin sert uyarısı Danışan C için bir olumsuz pekiştireç i��levi görmüş ve seanslara hazırlıksız gelme davranışının sıklığını artırmıştır.
  2. B
    Danışan A'nın nefes egzersizi sonrası yaşadığı kaygı azalması bir olumlu pekiştirme sürecidir, çünkü organizmaya yarar sağlayan bir durum söz konusudur.
  3. Danışan A ve Danışan B'nin rahatsız edici durumdan kurtulmak için sergiledikleri davranışların kalıcılaşması olumsuz pekiştirme, Danışan C'nin hazırlıksız gelmeyi bırakması ise ceza ile açıklanır.Cevap
  4. D
    Danışan B'nin sosyal ortamlardan kaçınarak rahatlaması, ortama hoşnutluk verici yeni bir uyarıcının eklenmesiyle gerçekleşen olumlu pekişmeye örnektir.
  5. E
    Her üç vaka da edimsel koşullanma ilkelerinden olumsuz pekiştirme kapsamına girer, çünkü hepsinde organizmayı rahatsız eden durumların ortadan kaldırılması amaçlanmıştır.

Cevap

Danışan A ve Danışan B'nin rahatsız edici durumdan kurtulmak için sergiledikleri davranışların kalıcılaşması olumsuz pekiştirme, Danışan C'nin hazırlıksız gelmeyi bırakması ise ceza ile açıklanır.
Doğru açıklama, Danışan A ve Danışan B'nin davranışlarındaki artışın olumsuz pekiştirme, Danışan C'nin davranışındaki azalışın ise ceza olduğunu belirten ifadedir. Edimsel koşullanmada olumsuz pekiştirme, organizmayı rahatsız eden aversif (itici) bir uyarıcının ortamdan çıkarılması ya da organizmanın bundan kaçınması ile bir davranışın sıklığının artırılmasıdır. Danışan A'da nefes egzersizi kaygıyı azaltarak bu egzersiz sıklığını artırmış; Danışan B'de ise yalnız kalmak sosyal kaygıyı dindirerek kaçınma davranışını kronikleştirmiştir. Ceza ise istenmeyen bir davranışın sıklığını azaltmak için ortama rahatsız edici bir uyarıcı eklenmesidir. Danışan C'de terapistin sert uyarısı hazırlıksız gelme davranışını sonlandırmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Danışan A'nın durumunu edimsel koşullanma açısından analiz etmek.
Nefes egzersizi yapmak, kaygıyı (istenmeyen uyarıcı) azaltmış ve nefes egzersizi yapma sıklığını artırmıştır. Bu durum olumsuz pekiştirmedir.
Çünkü olumsuz pekiştirme, organizmayı rahatsız eden bir durumun ortamdan uzaklaştırılması yoluyla bir davranışın sıklığının artırılması sürecidir.
2
Danışan B'nin durumunu edimsel koşullanma açısından analiz etmek.
Sosyal ortamlardan uzaklaşarak tek başına kalmak, kaygıyı (istenmeyen uyarıcı) dindirmiş ve kaçınma davranışının kronikleşmesine (sıklığının artmasına) neden olmuştur. Bu durum olumsuz pekiştirmedir.
Çünkü kaçınma davranışı, kaygı yaratan ortama girmeyerek kaygıdan kurtulmayı sağlamakta ve böylece kaçınma eylemi pekişmektedir.
3
Danışan C'nin durumunu edimsel koşullanma açısından analiz etmek.
Terapistin sert uyarısı (istenmeyen/rahatsız edici uyarıcı), Danışan C'nin hazırlıksız gelme davranışını tamamen sonlandırmıştır (sıklığı sıfıra inmiştir). Bu durum I. tür cezadır.
Çünkü ceza, istenmeyen bir davranışın ortadan kaldırılması veya sıklığının azaltılması amacıyla uygulanan yaptırımdır.
4
Elde edilen analiz sonuçlarını seçeneklerle karşılaştırmak.
Danışan A ve B'nin olumsuz pekiştirme, Danışan C'nin ise ceza sürecinde olduğunu belirten seçeneğin doğru olduğu görülür.
Edimsel koşullanma kuramına göre, olumsuz pekiştirme davranışın yapılma olasılığını artırırken, ceza davranışın yapılma olasılığını azaltır.

Anahtar Kavram

Olumsuz Pekiştirme ile Ceza Kavramları Arasındaki Farklar
Tahmini Süre:2m 30s
Bu soruyu puanla

Konular

Koşullanma Yoluyla Öğrenme

Bu konudan daha fazla soru