Bitki Biyolojisi

114 soru

Soru 21Soru

Kapalı tohumlu bir bitkinin çiçek yapısında gerçekleşen gamet oluşumu (mikrosporogenez ve megasporogenez) süreçleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mikrosporun çekirdeğinin mitoz geçirmesiyle oluşan vejetatif ve generatif çekirdeklerin kalıtsal yapısı birbiriyle aynıdır.

Cevap

Mikrosporun çekirdeğinin mitoz geçirmesiyle oluşan vejetatif ve generatif çekirdeklerin kalıtsal yapısının aynı olduğu ifade doğrudur.
Polen oluşumu sürecinde mikrosporun çekirdeği bir mitoz geçirerek tüp (vejetatif) ve üretken (generatif) çekirdekleri oluşturur. Mitoz bölünmede kardeş kromatitler ayrıldığı için oluşan bu iki çekirdeğin nükleotit dizilimi ve genetik yapısı birbirinin aynısıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Mikrosporogenez sürecini analiz etme
2n kromozomlu mikrospor ana hücresi mayozla n kromozomlu 4 mikrospor oluşturur. Her mikrosporun çekirdeği mitoz geçirerek kalıtsal olarak özdeş vejetatif ve generatif çekirdekleri oluşturur.
Mitoz bölünme genetik çeşitliliğe yol açmaz, sadece çekirdek sayısını artırır.
2
Megasporogenez sürecini analiz etme
2n kromozomlu megaspor ana hücresi mayozla 4 hücre oluşturur, 3'ü erir. Kalan 1 hücre (fonksiyonel megaspor) 3 kez mitoz geçirerek 8 çekirdekli embriyo kesesini oluşturur.
Embriyo kesesindeki hücrelerin (yumurta, sinerjit, antipot, polar) tamamı n kromozomludur.
3
Çift döllenmeyi değerlendirme
Zigot (2n2n) = Sperm (nn) + Yumurta (nn); Endosperm (3n3n) = Sperm (nn) + Polar çekirdekler (n+nn+n).
Endosperm oluşumu için üç çekirdeğin kaynaşması gerekir.

Anahtar Kavram

Bitkilerde gamet oluşumunda mayoz bölünmeyi takip eden mitoz bölünmeler (endömitoz) ve döllenme sonucu oluşan yapıların ploidi düzeyleri.

Daha Fazla Pratik

Çift döllenme sonrası oluşan tohumun kısımlarının (embriyo, endosperm, tohum kabuğu) genetik kökenlerini ve kromozom sayılarını karşılaştıran sorular çözülebilir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 22Soru

Çiçekli bir bitkinin erkek organında (başçık) gerçekleşen mikrosporogenez ve polen oluşumu sürecinde gözlenen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mikrospor ana hücresinin mayoz geçirmesi, ardından haploit mikrosporların oluşması, bu mikrosporların çekirdeklerinin mitozla bölünmesi ve son olarak iki çekirdekli polen tanesinin oluşması şeklindedir.
Süreç çiçekli bitkilerde başçık (anter) içerisinde bulunan mikrospor ana hücrelerinin (2n2n) mayoz bölünmesiyle başlar. Bu bölünme sonucunda haploit (nn) kromozomlu dört hücre (tetrat) oluşur. Daha sonra bu hücrelerin her biri ayrılarak endomitoz geçirir ve iki çekirdekli yapıya (vejetatif ve generatif) dönüşür. En dıştaki koruyucu kılıfın oluşumuyla tozlaşmaya hazır olgun polen tanesi meydana gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Ana hücrenin bölünmesi
Mikrospor ana hücresi (2n2n) mayoz geçirerek genetik çeşitlilik sağlar.
Gamet oluşumu için diploid hücrenin haploit hale gelmesi gerekir.
2
Ara ürünlerin oluşumu
Mayoz II sonunda 44 tane haploit (nn) mikrospor hücresi oluşur.
Mayoz bölünmenin doğal sonucudur.
3
Çekirdek bölünmesi
Her mikrospor hücresi içindeki haploit çekirdek, bir kez mitoz geçirir.
Polen içerisinde farklı görevleri olan çekirdeklerin oluşması sağlanır.
4
Olgunlaşma
Vejetatif (tüp) ve generatif (üretken) çekirdekler oluşur, polen kılıfı tamamlanır.
Tozlaşmaya hazır gametofit yapı tamamlanmış olur.

Anahtar Kavram

Mikrosporogenez (Polen Oluşumu)

Daha Fazla Pratik

Megasporogenez (yumurta oluşumu) sürecindeki benzer evreleri ve aradaki temel farkları (örneğin sitoplazma bölünmesinin durumu) inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 23Soru

2n=242n = 24 kromozomlu çiçekli bir bitkinin üreme organlarında gerçekleşen mikrosporogenez ve megasporogenez süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Olgun bir polen tanesi içinde yer alan vejetatif çekirdek 12, generatif çekirdek ise 24 kromozomludur.

Cevap

Olgun polen tanesi içindeki vejetatif ve generatif çekirdeklerin kromozom sayılarının birbirinden farklı olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır; her iki çekirdek de n=12 kromozomludur.
Doğru cevap olan ifade yanlıştır çünkü bir polen tanesi içindeki vejetatif (tüp) ve generatif (üretken) çekirdekler, haploit bir mikrosporun mitoz geçirmesiyle oluşmuştur. Dolayısıyla her iki çekirdeğin de kromozom sayısı bitkinin haploit sayısı olan 12'ye eşittir. Generatif çekirdeğin 24 (diploit) olduğu bilgisi hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin haploit (n) kromozom sayısını belirle.
n=12n = 12
Bitki 2n=242n = 24 ise, mayoz bölünme sonucu oluşan tüm gametofit çekirdekleri haploit yani 1212 kromozomlu olmalıdır.
2
Polen oluşum sürecini analiz et.
Mikrospor (n=12n=12) mitoz\xrightarrow{\text{mitoz}} Vejetatif çekirdek (n=12n=12) + Generatif çekirdek (n=12n=12).
Polen içindeki çekirdekler, haploit bir mikrosporun mitoz bölünmesiyle oluştuğu için kromozom sayıları değişmez ve birbirine eşittir.
3
Embriyo kesesi oluşumunu analiz et.
Megaspor (n=12n=12) 3 mitoz\xrightarrow{\text{3 mitoz}} 8 adet haploit çekirdek (n=12n=12).
Megasporogenez sonrası oluşan çekirdeklerin (antipod, sinerjit, polar, yumurta) tamamı aynı megaspordan mitozla köken aldığı için kromozom sayıları aynıdır.

Anahtar Kavram

Çiçekli bitkilerde gamet oluşumu sırasında mayoz bölünme sadece spor ana hücrelerinde gerçekleşir; polen ve embriyo kesesi içindeki çekirdeklerin tamamı haploit (n) sporların mitoz geçirmesiyle oluşur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 24Soru

Kapalı tohumlu bitkilerde gerçekleşen tozlaşma ve çift döllenme süreçlerine ait olayları, bu olayların sonuçlarıyla veya özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Birinci sperm çekirdeği (nn) ile yumurta hücresinin (nn) kaynaşması
İkinci sperm çekirdeği (nn) ile iki polar çekirdeğin (n+nn+n) birleşmesi
Vejetatif çekirdek kontrolünde polen tüpünün büyümesi
Döllenmeye katılmayan antipot ve sinerjit çekirdeklerin durumu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci sperm ve yumurta kaynaşması diploit zigotu; ikinci sperm ve polar çekirdek kaynaşması triploit endosperm öncülünü oluşturur. Polen tüpü kemotropizma ile ilerlerken, antipot ve sinerjitler süreç sonunda dejenere olur.
Döllenme olayında yumurta ve spermin birleşmesi neslin devamını (zigot), sperm ve polar çekirdeklerin birleşmesi ise besin deposunu (endosperm) sağlar. Polen tüpü vejetatif çekirdek rehberliğinde kimyasal uyarılarla hedefe ulaşır.

Adım Adım Çözüm

1
Döllenme mekanizmasının analizi
Zigot (2n2n) ve Triploit çekirdek (3n3n) oluşumu
Çift döllenmede iki ayrı sperm çekirdeği farklı yapılarla birleşir; biri yumurtayı, diğeri polar çekirdekleri döller.
2
Polen tüpünün hareket yönünün belirlenmesi
Kemotropizma
Bitkilerde döllenme öncesi polen tüpü, yumurtalık tarafından salgılanan kimyasal maddelere doğru yönelim gösterir.
3
İşlevini yitiren yapıların tespiti
Antipot ve sinerjit hücrelerin parçalanması
Embriyo kesesinde döllenme sonrası sadece zigot ve triploit çekirdek gelişimine devam eder, diğer yapılar besin kaynağı olarak kullanılır veya erir.

Anahtar Kavram

Çift Döllenme ve Ploidi Düzeyleri

Alternatif Yöntem

Embriyo kesesindeki çekirdeklerin sayısal takibi yapılarak döllenme sonucu toplam kromozom seti sayısı hesaplanabilir (n+n+n=3nn+n+n=3n gibi).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 25Soru

Kapalı tohumlu (Angiosperm) bitkilerde tozlaşmanın ardından polen tüpü oluşumu ve çift döllenme süreçleri gerçekleşir. 2n=242n = 24 kromozomlu bir elma ağacında meydana gelen bu üreme süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döllenme sonucunda oluşan triploid endosperm hücresinin çekirdeği 36 kromozomludur.

Cevap

Döllenme sonucunda oluşan triploid endosperm hücresinin çekirdeği 36 kromozomludur.
Verilen bitki türünde 2n=242n = 24 olduğu için haploid (n) sayı 12'dir. Çift döllenme sürecinde, bir sperm çekirdeği (n) ile iki polar çekirdeğin (n+n) birleşmesiyle oluşan triploid çekirdek (3n) gelişerek endospermi oluşturur. Bu durumda 3×12=363 \times 12 = 36 kromozom sayısı doğru bir hesaplamadır.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin haploid kromozom sayısını (n) hesaplamak.
2n=242n = 24 ise n=12n = 12 olur.
Üreme hücreleri ve gametofit yapıları haploiddir.
2
Çift döllenme olaylarını ve oluşan yapıların ploidi durumlarını belirlemek.
Zigot = Sperm (n) + Yumurta (n) = 2n2n; Endosperm = Sperm (n) + 2 Polar Çekirdek (n+n) = 3n3n.
Kapalı tohumlularda iki ayrı döllenme olayı gerçekleşir.
3
Endosperm kromozom sayısını hesaplamak.
3×12=363 \times 12 = 36 kromozom.
Triploid yapı üç takım haploid kromozom içerir.

Anahtar Kavram

Kapalı tohumlu bitkilerde çift döllenme ve kromozom sayısı hesaplamaları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 26Soru

Çiçekli bitkilerde tozlaşma gerçekleştikten sonra embriyo kesesinde çift döllenmenin tamamlanmasına kadar geçen süreçte meydana gelen aşağıdaki olayları, gerçekleşme sırasına göre diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Süreç sırasıyla tozlaşma ve polen tüpü oluşumu, sperm çekirdeklerinin mitozla üretimi, tüpün mikropile ulaşması, yumurtanın döllenmesi ve ardından polar çekirdeklerin döllenmesi şeklinde gerçekleşir.
Bitkilerde üreme süreci tozlaşma ile başlar, ardından polen tüpü oluşur. Tüp ilerlerken generatif çekirdek spermleri oluşturur. Spermler embriyo kesesine ulaştığında ise biri yumurtayı (nn), diğeri iki polar çekirdeği (n+nn+n) dölleyerek süreci tamamlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tozlaşma ve başlangıç
Polen dişicik tepesine konar ve vejetatif çekirdek polen tüpünü başlatır.
Döllenmenin gerçekleşebilmesi için polen içindeki genetik materyalin yumurtalığa taşınması gerekir.
2
Sperm oluşumu
Generatif çekirdek polen tüpü içinde mitoz geçirerek iki sperm çekirdeği (nn) oluşturur.
Polen içindeki generatif hücre, doğrudan döllenme yapamaz; önce spermlere dönüşmelidir.
3
Embriyo kesesine giriş
Polen tüpü mikropilden içeri girer.
Sperm çekirdeklerinin embriyo kesesindeki dişi gametlere ulaşması için fiziksel temas sağlanmalıdır.
4
Çift döllenme
Bir sperm + yumurta \rightarrow zigot (2n2n); bir sperm + iki polar çekirdek \rightarrow triploid çekirdek (3n3n).
Kapalı tohumlu bitkilerde hem embriyo hem de besi doku (endosperm) oluşumu için iki ayrı döllenme eş zamanlı gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Çift döllenme, kapalı tohumlu bitkilere (Angiospermae) özgü bir üreme mekanizmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Endosperm ve zigotun kromozom takımlarının hesaplanması üzerine bir soru çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 27Soru

Kapalı tohumlu (angiosperm) bir bitkinin üreme sürecinde gerçekleşen tozlaşma ve çift döllenme olayları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tozlaşma sonrası polen tüpüyle embriyo kesesine taşınan iki spermden biri yumurtayı, diğeri ise iki polar çekirdeği dölleyerek gelişimi başlatır.

Cevap

Tozlaşma sonrası polen tüpüyle embriyo kesesine taşınan iki spermden birinin yumurtayı, diğerinin ise iki polar çekirdeği döllemesiyle gelişim başlar.
Doğru olan ifade, çift döllenmenin mekanizmasını tam olarak açıklar. Tozlaşma sonrasında polen tüpü içinde taşınan iki sperm hücresinden biri yumurtayı dölleyerek zigotu, diğeri ise iki polar çekirdeği dölleyerek triploid (3n) endospermi oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Tozlaşma ve polen tüpü oluşumunu analiz etme
Tozlaşma ile tepeciğe gelen polen, vejetatif çekirdek kontrolünde polen tüpünü oluşturur.
Bitkisel üremede tüp oluşumu genetik bilgi taşımayan vejetatif çekirdeğin görevidir.
2
Sperm oluşumunu inceleme
Generatif çekirdek tüp içinde mitoz geçirerek iki özdeş sperm çekirdeği oluşturur.
Spermler mitozla oluştuğu için kalıtsal çeşitliliğe neden olmazlar; çeşitlilik yumurta oluşumu (mayoz) ve döllenme ile sağlanır.
3
Çift döllenme mekanizmasını uygulama
Sperm(n) + Yumurta(n) → Zigot(2n) ve Sperm(n) + Polar Çekirdekler(n+n) → Endosperm(3n) çekirdeği oluşur.
Kapalı tohumlu bitkilerde aynı anda iki döllenme gerçekleştiği için bu olaya çift döllenme denir.

Anahtar Kavram

Çift döllenme, kapalı tohumlu bitkilerde hem embriyonun (2n) hem de triploid besi dokunun (3n) aynı anda oluştuğu özgün bir süreçtir.
Soru 28Soru

2n=362n = 36 kromozomlu kapalı tohumlu bir bitkide gerçekleşen tozlaşma ve çift döllenme sürecine dair bazı yapılar ve bu yapıların özellikleri aşağıda verilmiştir. Sol sütundaki yapıları, sağ sütundaki uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sperm çekirdeği
Zigot
Triploit çekirdek
Sinerjit çekirdek

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Sperm çekirdeği - Generatif çekirdekten mitozla oluşan yapı; Zigot - İlk diploid yapı; Triploit çekirdek - Endosperme dönüşen yapı; Sinerjit çekirdek - Mikropil tarafındaki döllenmeyen yapı.

Adım Adım Çözüm

1
Kromozom takımı analizi yapılması
2n=362n = 36 ise n=18n = 18 ve 3n=543n = 54 olduğu belirlenir.
Bitkisel üremede gametofit yapıların (sperm, yumurta, sinerjit, antipot, polar) haploit olduğu bilinmelidir.
2
Döllenme olaylarının eşleştirilmesi
Sperm + Yumurta \rightarrow Zigot (2n2n); Sperm + Polar Çekirdekler \rightarrow Triploit Çekirdek (3n3n).
Çift döllenme mekanizmasında iki farklı döllenme olayı gerçekleşir.
3
Gelişimsel kökenlerin belirlenmesi
Spermlerin generatif çekirdekten mitozla oluştuğu ve sinerjitlerin mikropil tarafında döllenmeden kaldığı saptanır.
Polen tüpü gelişimi ve embriyo kesesi organizasyonu tozlaşma sonrası sürecin temelidir.

Anahtar Kavram

Çift Döllenme ve Ploidi Düzeyleri
Soru 29Soru

Kapalı tohumlu ve 2n=362n = 36 kromozomlu bir bitkinin üreme sürecinde gerçekleşen çift döllenme olayıyla ilgili;

I. Generatif çekirdeğin mitozuyla oluşan sperm çekirdekleri,
II. İki polar çekirdek ile bir sperm çekirdeğinin kaynaşmasıyla oluşan endosperm ana hücresi,
III. Yumurta hücresinin bir sperm çekirdeği ile döllenmesi sonucu oluşan zigot

yapılarının kromozom sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I: 18, II: 54, III: 36

Cevap

Sperm çekirdekleri 18, endosperm ana hücresi 54 ve zigot 36 kromozomludur.
Bitkinin ana vücut hücreleri 2n=362n=36 ise, üreme hücreleri ve polen tüpündeki çekirdekler n=18n=18 kromozomludur. Sperm çekirdeği n=18n=18, zigot (nn sperm + nn yumurta) 2n=362n=36 ve endosperm (nn polar + nn polar + nn sperm) 3n=543n=54 kromozomlu olur.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin haploid kromozom sayısını bulma
n=18n = 18
Ana bitki 2n=362n = 36 ise gametler ve çekirdekler mayoz sonucu nn kromozomlu olur.
2
Sperm çekirdeklerinin kromozom sayısını belirleme
n=18n = 18
Sperm çekirdekleri, haploid olan generatif çekirdeğin mitoz bölünmesiyle oluştuğu için nn kromozomludur.
3
Endosperm (besi doku) kromozom sayısını hesaplama
3n=18×3=543n = 18 \times 3 = 54
Endosperm, iki polar çekirdeğin (n+nn + n) ve bir sperm çekirdeğinin (nn) birleşmesiyle (üçlü kaynaşma) oluşur.
4
Zigotun kromozom sayısını belirleme
2n=362n = 36
Zigot, haploid yumurta (nn) ve haploid sperm (nn) hücresinin döllenmesiyle oluşur.

Anahtar Kavram

Kapalı tohumlu bitkilerde çift döllenme sonucu oluşan yapıların (zigot ve endosperm) kromozom takımlarının farklılığı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 30Soru

Dormansi halindeki bir tohumun uygun çevre şartlarında çimlenmeye başlaması sürecinde meydana gelen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çimlenme süreci; su alımı (imbibisyon), giberellin salgılanması, enzim aktivasyonu, besin hidrolizi, solunum artışı ve embriyonik kökün çıkışı sırasıyla gerçekleşir.
Doğru sıralama, fiziksel bir olay olan su alımıyla başlar. Su alımı metabolizmayı aktive ederek giberellin hormonunun salgılanmasına ve ardından sindirim enzimlerinin (amilaz vb.) üretimine yol açar. Sindirilen besinlerden elde edilen glikozun solunumda yakılmasıyla sağlanan ATP, hücre bölünmelerini finanse eder ve sonuç olarak embriyonik kök (radikula) tohumdan dışarı çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
İlk olayın belirlenmesi
İmbibisyon
Tohumun metabolik olarak aktifleşebilmesi için öncelikle su alarak enzimlerin çalışabileceği sulu ortamı oluşturması ve kabuğun yumuşaması gerekir.
2
Hormonal kontrolün analizi
Giberellin artışı
Su alımı, uyku halindeki (dormansi) embriyoyu uyarır ve giberellin hormonu sentezlenerek besidokuya sinyal gönderilir.
3
Besinlerin mobilizasyonu
Nişasta hidrolizi
Giberellin etkisiyle üretilen amilaz enzimi, nişastayı glikoza parçalar. Bu süreçte su harcanır ancak ATP harcanmaz.
4
Enerji eldesi ve büyüme
Radikula çıkışı
Oluşan şekerler oksijenli solunumda yakılarak ATP üretilir. Bu enerjiyle yapılan mitoz bölünmeler sonucunda kök taslağı olan radikula dışarı çıkar.

Anahtar Kavram

Çimlenme Mekanizmasının Fizyolojik ve Hormonal Sıralaması

Alternatif Yöntem

Olayları 'Fiziksel -> Hormonal -> Enzimsel -> Metabolik -> Anatomik' şeklinde gruplandırarak sıralamak karıştırmayı önler.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 31Soru

Uygun şartların sağlandığı bir ortamda, uyku halindeki (dormansi) bir tohumun çimlenme sürecinde gerçekleşen fizyolojik olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Besin deposundaki nişastanın glikoz birimlerine parçalandığı hidroliz reaksiyonları sırasında yüksek miktarda ATP tüketilir.

Cevap

Nişasta gibi büyük moleküllerin yapı taşlarına ayrıldığı hidroliz reaksiyonları sırasında ATP tüketilmez; bu süreçte su kullanılır.
Besin maddelerinin (nişasta, protein vb.) hidroliz edilerek yapı taşlarına ayrılması, su girişiyle sağlanan bir kimyasal reaksiyondur ve bu süreçte ATP harcanmaz. Hücredeki ATP tüketimi ancak bu yapı taşları solunumda kullanıldığında veya aktif taşıma/sentez gibi büyüme olaylarında gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Tohumun çimlenme başlangıcını analiz etme
Tohum su alarak (imbibisyon) metabolizmasını aktifleştirir.
Enzimlerin çalışabilmesi için ortamda yeterli su bulunmalıdır.
2
Hormonal kontrolü değerlendirme
Abseisik asit (ABA) etkisi azalırken giberellin etkisi artar.
Dormansinin kırılması için inhibitörlerin etkisinin azalması ve büyüme teşvikçilerinin artması gerekir.
3
Metabolik değişimleri kontrol etme
Depo besinler hidroliz edilir ve hücresel solunumda kullanılır.
Embriyonun büyümesi için gerekli olan enerji ve yapı birimleri depo besinlerden sağlanır.
4
Enerji kullanımını doğrulama
Hidroliz için ATP harcanmaz, ancak solunum sonucu ATP üretilir ve büyüme için tüketilir.
YKS müfredatında hidroliz ve ATP ilişkisi temel bir kavramdır; hidroliz pasif bir bağ koparma sürecidir.

Anahtar Kavram

Tohum çimlenmesinde hormonal denge (ABA-Giberellin) ve metabolik olaylar (Hidroliz vs Solunum).
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 32Soru

Bir bitki tohumunun uygun çevre şartlarında çimlenmeye başlaması sürecinde gerçekleşen aşağıdaki fizyolojik olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çimlenme süreci; önce suyun alınması (imbibisyon), ardından hormonal sinyal (giberellin), sindirim enzimlerinin aktivasyonu, besin hidrolizi ve son olarak mitoz bölünmelerle büyüme sırasını takip eder.
Çimlenme süreci fiziksel bir olay olan imbibisyon (su emme) ile başlar. Su alan tohumda metabolizma hızlanır ve embriyo giberellin hormonu üretir. Bu hormon, endospermdeki besinleri sindirecek enzimlerin sentezini tetikler. Sindirilen besinlerin (glikoz vb.) hücresel solunumda kullanılmasıyla elde edilen enerji, mitoz bölünmeleri ve radikulanın çıkışını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç aşamasının belirlenmesi
Tohumun su alması (imbibisyon)
Metabolizmanın başlayabilmesi için enzimlerin çalışabileceği sulu bir ortamın oluşması zorunludur.
2
Hormonal kontrolün analizi
Giberellin aktivasyonu
Su girişi, dormansiyi kıran giberellin hormonunun sentezini uyarır.
3
Besin hazırlığı
Nişastanın hidrolizi
Giberellin etkisiyle sentezlenen amilaz gibi enzimler, depolanan nişastayı glikoza çevirir.
4
Gözle görülür gelişme
Radikulanın çıkışı
Oluşan monomerlerin solunumda kullanılmasıyla üretilen enerji, mitoz bölünmeleri ve kök gelişimini sağlar.

Anahtar Kavram

Çimlenme, dormansinin kırılmasıyla başlayan ve tohumun su almasıyla tetiklenen bir dizi hormonal ve enzimatik olaylar zinciridir.
Soru 33Soru

Dormansi halindeki bir tohumun uygun çevresel koşullarda çimlenmeye başlaması sürecinde gerçekleşen aşağıdaki fizyolojik olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çimlenme süreci; su alımı (imbibisyon), giberellin artışı, enzim aktivasyonu ve yedek besin hidrolizi, hücresel solunumun hızlanmasıyla enerji üretimi ve en son kökçüğün tohum kabuğundan çıkması şeklinde gerçekleşir.
Çimlenme, tohumun su alarak şişmesiyle başlar. Su, embriyodaki giberellin hormonunu uyarır. Giberellin, yedek besinleri yıkan enzimleri aktif hale getirir. Açığa çıkan besin yapı taşları solunumda kullanılarak ATP üretilir. Bu enerjiyle hücreler hızla bölünür ve hacimce artarak tohum kabuğunu patlatır; böylece ilk kök (radikula) dışarı çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç olayını belirleme
Tohumun su alması (İmbibisyon)
Kuru haldeki tohumun metabolik olarak aktifleşmesi için suyun içeri girmesi ön koşuldur.
2
Hormonal kontrolü tanımlama
Giberellin sentezinin artması
Su, abseisik asit (ABA) baskısını kırar ve giberellin hormonunu devreye sokar.
3
Metabolik yıkımı başlatma
Yedek besinlerin hidrolizi
Giberellin etkisiyle aktifleşen amilaz gibi enzimler, endosperndeki nişastayı glikoza parçalar.
4
Enerji ve büyüme evresine geçiş
Solunum hızı artışı ve mitoz
Oluşan glikozlar oksijenli solunumda yakılarak büyüme için gerekli olan ATP'yi sağlar.
5
Görünür büyüme
Kökçüğün çıkışı
Hücre bölünmesi ve uzaması sonucunda kökçük kabuğu delerek dışarı çıkar.

Anahtar Kavram

Çimlenmenin Fizyolojik Aşamaları

Daha Fazla Pratik

Çimlenme esnasında kuru ağırlık değişimini gösteren bir grafik sorusuyla konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 34Soru

Bir tohumun dormansi (uyku hali) durumundan çıkarak çimlenmeye başlaması sürecinde, tohum içerisinde ve çevresinde bir dizi karmaşık fizyolojik ve biyokimyasal olay gerçekleşir. Çimlenme süreci; tohumun su alması (imbibisyon), enzimlerin aktifleşmesi, depo besinlerin parçalanması ve embriyonik büyüme evrelerini kapsar.

Buna göre, bir tohumun çimlenmesi ve bu süreçte gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çimlenmekte olan tohum, ilk yapraklar oluşup fotosentez başlayana kadar geçen sürede dış ortamdan oksijen almasına rağmen kuru ağırlığında azalma gözlenir.

Cevap

Çimlenmekte olan tohumun ilk yapraklar oluşup fotosentez başlayana kadar kuru ağırlığının azalması doğrudur.
Çimlenme süreci boyunca embriyo, büyüme ve gelişme için gerekli olan enerjiyi tohumdaki endosperm veya çeneklerde depolanan organik besinlerin oksijenli solunum ile yıkılmasından elde eder. Fotosentez henüz başlamadığı için dışarıdan organik madde girişi yoktur, ancak solunum sonucu CO2CO_2 çıkışı olduğundan karbon kaybı yaşanır. Bu durum, tohumun kuru ağırlığının başlangıçta azalmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Tohumun çimlenme sürecindeki enerji ihtiyacını belirlemek.
Tohum henüz fotosentez yapamadığı için enerji ihtiyacını depo besinlerden karşılar.
Toprak altındaki veya klorofilsiz embriyo güneş enerjisini kullanamaz.
2
Metabolik faaliyetlerin ağırlığa etkisini analiz etmek.
Oksijenli solunum sonucunda organik besinler (glikoz vb.) parçalanır ve karbondioksit (CO2CO_2) ile su (H2OH_2O) oluşur.
Solunumda karbon içeren moleküllerin gaz formunda (CO2CO_2) sistemden uzaklaşması kütle kaybına yol açar.
3
Kuru ağırlık değişim grafiğini yorumlamak.
İlk yapraklar çıkıp fotosentez hızı solunum hızını geçene kadar grafik aşağı yönlüdür.
Fotosentez ile dışarıdan karbon alımı (CO2 fiksasyonu) başlayana kadar net bir kütle artışı mümkün değildir.

Anahtar Kavram

Tohum Çimlenmesinde Enerji Dönüşümü ve Kuru Ağırlık Değişimi

İpuçları

1
Çimlenmekte olan bir tohumun yeşil yaprakları çıkana kadar nasıl beslendiğini düşünün.
2
Solunum sonucunda dışarı atılan karbondioksit gazının, tohumun toplam karbon miktarını nasıl etkileyeceğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Çimlenme sırasında solunum hızının zamana bağlı değişim grafiği ile kuru ağırlık değişim grafiğini karşılaştırarak inceleyin.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 35Soru

Diploit (2n2n) kromozom sayısı 32 olan kapalı tohumlu bir bitkinin üreme organlarında gerçekleşen mikrosporogenez ve megasporogenez süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mikrosporun polene dönüşümü sırasında gerçekleşen mitoz bölünmede homolog kromozomların ayrılması, oluşan çekirdeklerin haploit (n=16n=16) kalmasını sağlar.

Cevap

Mikrosporun polene dönüşümü sırasında gerçekleşen mitoz bölünmede homolog kromozomların ayrıldığını ve haploitliğin bu şekilde korunduğunu belirten ifade yanlıştır.
Doğru cevap olan seçenekte belirtilen ifade yanlıştır çünkü mitoz bölünme sırasında homolog kromozomların ayrılması mümkün değildir; bu olay mayozun bir özelliğidir. Ayrıca çekirdekler zaten mayoz sonucu haploit hale gelmiştir, mitoz sadece bu durumu korur ve çekirdek sayısını artırır.

Adım Adım Çözüm

1
Kromozom sayısını belirleme
n=16n = 16
Bitkinin diploit (2n2n) kromozom sayısı 32 olarak verilmiştir; üreme hücreleri mayoz sonucu haploit (nn) olur.
2
Polen ve embriyo kesesi yapılarını analiz etme
Polen: 2 çekirdek (n+nn+n); Embriyo Kesesi: 8 çekirdek (8n8n)
Gametogenez sonucunda polen 2 çekirdekli, embriyo kesesi ise 8 çekirdekli bir yapı kazanır.
3
Bölünme mekanizmalarını değerlendirme
Mitozda kardeş kromatit ayrılması olur.
Mikrospor (nn) oluştuktan sonra geçirdiği mitozda homolog kromozom ayrılması gerçekleşmez; bu olay sadece mayoz I evresine özgüdür.

Anahtar Kavram

Çiçekli bitkilerde gametogenezde gerçekleşen bölünme tipleri ve kromozom sayısı değişimleri.

Daha Fazla Pratik

Çift döllenme gerçekleştikten sonra oluşan endospermin (3n3n) kromozom sayısını hesaplayarak bitki üreme döngüsünü tamamlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 50s
Soru 36Soru

Fotoperiyodizm, bitkilerin çiçeklenme gibi fizyolojik süreçlerini gün uzunluğuna (aslında kesintisiz karanlık süresine) göre düzenlemesidir. Bir araştırmacı, kritik karanlık süresi 12 saat olan bir kısa gün bitkisi (KGB) ve bir uzun gün bitkisi (UGB) ile aşağıdaki kontrollü deneyleri gerçekleştirmiştir:

* 1. Deney: 13 saat ışık / 11 saat karanlık uygulandığında.
* 2. Deney: 11 saat ışık / 13 saat karanlık uygulandığında.
* 3. Deney: 11 saat ışık / 13 saat karanlık uygulanmış; ancak karanlık periyodunun tam ortasında bitkilere kısa süreli kırmızı ışık flaşı verilmiştir.

Buna göre, deney sonuçlarıyla ilgili;

I. 1. deney düzeneğinde uzun gün bitkisinin çiçeklenmesi beklenirken, kısa gün bitkisinin çiçeklenmesi beklenmez.
II. 3. deneyde uygulanan kırmızı ışık flaşı, kesintisiz karanlık süresini bozduğu için kısa gün bitkisinde çiçeklenmeyi engeller.
III. Fitokrom sistemi ışık flaşlarını algılar; kırmızı ışık flaşı PfrP_{fr} formunu PrP_r formuna dönüştürerek uzun gün bitkisinde çiçeklenmeyi uyarır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Bitkilerin çiçeklenmesi için kritik karanlık süresi belirleyicidir ve kırmızı ışık flaşı bu süreyi bölerek kısa gün bitkilerinin çiçeklenmesini önlerken fitokromun PrP_r formunu PfrP_{fr} formuna dönüştürür; bu nedenle I ve II numaralı ifadeler doğrudur.
Bitkiler aslında 'gün uzunluğunu' değil, 'kesintisiz gece uzunluğunu' ölçer. 1. deneyde gece süresi 12 saatlik kritik sınırın altında kaldığı için bu durum uzun gün bitkisi için uygundur. 3. deneyde gece süresi normalde yeterli olsa da, araya giren kırmızı ışık flaşı karanlığı kesintiye uğratarak bitkinin bunu 'kısa gece' gibi algılamasına neden olur, bu da kısa gün bitkisinin çiçeklenmesini engeller. Bu iki durum ilk iki öncülü doğrular.

Adım Adım Çözüm

1
Kritik karanlık süresi ile deney sürelerini karşılaştır.
1. deneyde karanlık süre (11 sa) < 12 sa olduğundan bu bir 'uzun gün' (kısa gece) durumudur. Uzun gün bitkisi çiçeklenir, kısa gün bitkisi çiçeklenmez.
Uzun gün bitkileri, karanlık süre kritik değerin altında olduğunda çiçeklenir.
2
Işık flaşının karanlık periyodu üzerindeki etkisini analiz et.
3. deneyde 13 saatlik karanlık kırmızı ışık flaşıyla bölünmüştür. Bitki bunu 'kesintisiz' uzun bir gece olarak değil, iki kısa gece olarak algılar.
Kısa gün bitkileri çiçeklenmek için 'kesintisiz' uzun bir karanlık periyoduna ihtiyaç duyar.
3
Fitokrom dönüşüm mekanizmasını kontrol et.
Kırmızı ışık flaşı PrP_r formunu PfrP_{fr} formuna dönüştürür. Öncülde belirtilen PfrPrP_{fr} \rightarrow P_r dönüşümü yanlıştır.
Kırmızı ışık 660 nm660 \text{ nm} dalga boyunda PrP_r'yi PfrP_{fr}'ye aktive eder.

Anahtar Kavram

Fotoperiyodizmde belirleyici faktör kesintisiz karanlık süresidir ve ışık flaşları fitokrom dengesini değiştirerek bu süreyi resetler.
Soru 37Soru

Fotoperiyodizm sürecinde, uygun ışık alma süresine sahip bir uzun gün bitkisinde çiçeklenmenin gerçekleşmesi karmaşık bir sinyal iletim mekanizmasına dayanır. Buna göre, bir uzun gün bitkisinde ışığın algılanmasından çiçek organlarının oluşumuna kadar gerçekleşen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama; fitokromların aktifleşmesi, gen ekspresyonunun başlaması, sinyal proteinlerinin taşınması ve meristem hücrelerinin çiçek organlarını oluşturacak şekilde farklılaşması şeklinde olmalıdır.
Çiçeklenme süreci, yapraklarda ışığın soğurulmasıyla (fitokrom aktivasyonu) başlar, bunu hücresel düzeyde genetik yanıt (FT gen ekspresyonu) izler. Üretilen proteinler (florigen) floem yoluyla meristemlere taşınır ve son aşamada meristemde anatomik farklılaşma (çiçek oluşumu) meydana gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Işığın algılanması
PrPfrP_r \rightarrow P_{fr} dönüşümü gerçekleşir.
Fotoperiyodizmde ilk basamak ışığın yapraklardaki pigmentler tarafından soğurulmasıdır.
2
Hücresel yanıt ve gen aktivasyonu
FT (Flowering Locus T) geni aktifleşir.
Aktif fitokromlar, çiçeklenme sürecini başlatan genetik mekanizmaları tetikler.
3
Sinyalin iletimi
Florigen proteini floem ile apikal meristeme ulaşır.
Çiçeklenme sinyali yapraklarda üretilir ancak tepki büyüme uçlarında (meristem) gerçekleşir.
4
Morfolojik değişim
Çiçek tomurcukları oluşur.
Sinyal proteini, meristem hücrelerinin çiçek organlarını oluşturmak üzere farklılaşmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Bitkilerde fotoperiyodik çiçeklenme mekanizması ve fitokrom dönüşümü
Soru 38Soru

Tohum dormansisinin (uyku hali) kırılması ve çimlenmenin başlaması sürecinde gerçekleşen hormonal ve fizyolojik değişimler aşağıda özetlenmiştir:

* Tohumun su alması (imbibisyon) ile embriyodan giberellin hormonu salgılanır.
* Giberellin, endospermi çevreleyen aleuron tabakasını uyararak α\alpha-amilaz gibi hidrolitik enzimlerin sentezini tetikler.
* Bu enzimler endospermi sindirerek embriyonun büyümesi için gerekli olan besin maddelerini serbest bırakır.
* Dormansi sürecinde yüksek olan absisik asit (ABA) seviyesi, çimlenme başladığında hızla azalır.

Buna göre, tohum çimlenmesi süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Giberellin hormonu, endospermdeki nişasta moleküllerini doğrudan glikoza parçalayan bir hidrolitik enzim olarak görev yapar.

Cevap

Giberellin hormonunun nişastayı doğrudan parçalayan bir enzim olduğu ifadesi yanlıştır; hormonlar enzim değil, sentez uyarıcı sinyal molekülleridir.
Giberellin bir bitkisel hormondur ve hormonlar organik molekülleri doğrudan hidrolize eden enzimler değildir. Giberellin, aleuron tabakasındaki hücrelere sinyal göndererek nişastayı parçalayacak olan α\alpha-amilaz enziminin genetik olarak sentezlenmesini tetikler. Dolayısıyla, nişastayı parçalayan giberellin değil, onun etkisiyle üretilen enzimlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
ABA ve Giberellin ilişkisini analiz et.
ABA dormansiyi sürdürür, Giberellin ise çimlenmeyi uyarır; yani zıt (antagonist) çalışırlar.
Hormonların bitki fizyolojisindeki temel düzenleyici rollerini belirlemek için.
2
Aleuron tabakasındaki olayları incele.
Giberellin uyarısı ile hidrolitik enzimler sentezlenir (transkripsiyon ve translasyon gerçekleşir).
Hormonal sinyalin hücresel düzeyde nasıl bir yanıta (protein sentezi) dönüştüğünü anlamak için.
3
Hormon ve enzim ayrımını yap.
Giberellin amilazın sentezini başlatır ancak kendisi amilaz değildir ve nişastayı doğrudan parçalamaz.
Biyokimyasal düzenleyicilerin (hormon) ve katalizörlerin (enzim) farkını ayırt etmek için.

Anahtar Kavram

Bitkisel Hormonların Antagonist Etkisi ve Sinyal İletim Mekanizması

Daha Fazla Pratik

Etilen hormonunun meyve olgunlaşması üzerindeki etkisini ve bu sürecin pozitif geri bildirim (positive feedback) mekanizmasıyla nasıl hızlandığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 39Soru

Bir yulaf koleoptilinin (filiz kını) gövdesinde, tek yönlü ışık uyaranı etkisiyle gerçekleşen fototropizma (yönelim) sürecindeki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Fototropizma süreci şu sıralamayla gerçekleşir: Işığın algılanması, oksin asimetrisinin oluşumu, oksin iletimi, gölge taraftaki hücrelerin boyuna uzaması ve nihai yönelim hareketi.
Sıralama, biyolojik bir tepkinin klasik aşamalarını izler: algılama (reseptör), sinyal iletimi/düzenleme (oksin asimetrisi ve iletimi), hücresel yanıt (çeper gevşemesi ve uzama) ve organizma düzeyinde tepki (bükülme).

Adım Adım Çözüm

1
Uyaranın tespiti
Koleoptil ucu ışığı algılar.
Fototropizma uyaran yönüne bağlı bir hareket olduğu için önce ışık yönü belirlenmelidir.
2
Hormonal asimetri
Oksinler gölge tarafa birikir.
Işık, oksin hormonunun asimetrik dağılmasına yol açan temel etkendir.
3
Taşınım
Oksin uzama bölgesine iner.
Bitkilerde büyüme, uçtan aşağı doğru iletilen oksinlerin etkisiyle kontrol edilir.
4
Fizyolojik değişim
Gölge tarafta hücreler daha fazla uzar.
Oksin derişiminin yüksek olduğu tarafta 'asit büyüme hipotezi' gereği hücre çeperleri gevşer.
5
Makroskobik hareket
Bitki ışığa doğru bükülür.
Bir tarafın diğerinden daha hızlı büyümesi yönelim hareketini oluşturur.

Anahtar Kavram

Fototropizma mekanizması ve oksin hormonunun asimetrik dağılımı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 40Soru

Çiçekli bitkilerde dişi organın tohum taslağında gerçekleşen megasporogenez ve embriyo kesesi oluşumu sürecine ait aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Süreç sırasıyla; megaspor ana hücresinin mayoz geçirmesi, megasporların dejenerasyonu, fonksiyonel megasporun üç kez karyokinez geçirmesi ve son olarak çekirdeklerin konumlanarak embriyo kesesini oluşturması şeklinde gerçekleşir.
Süreç, tohum taslağındaki diploid ana hücrenin mayozuyla başlar. Oluşan hücrelerden biri hariç diğerlerinin erimesi türün karakteristik bir özelliğidir. Kalan tek hücrenin çekirdeği üç kez mitoz geçirerek sekizli çekirdek grubunu oluşturur. Son aşamada ise bu çekirdekler hücre içinde özel bölgelere yerleşerek olgun embriyo kesesini meydana getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Megasporogenezin başlangıcını belirleme
Diploid (2n2n) megaspor ana hücresinin mayoz geçirmesi sonucunda 4 adet haploit (nn) megaspor oluşur.
Eşeyli üreme için haploit neslin oluşması zorunludur.
2
Hücre sayısının düzenlenmesi
Oluşan 4 megaspordan 3'ü eriyerek kaybolur ve 1 fonksiyonel megaspor kalır.
Sitoplazma miktarının tek bir hücrede yoğunlaşarak embriyo kesesi gelişimi için yeterli besin sağlanması amaçlanır.
3
Çekirdek sayısının artırılması
Fonksiyonel megasporun çekirdeği sitokinez (sitoplazma bölünmesi) olmadan 3 kez mitoz geçirerek 8 çekirdekli bir yapı oluşturur.
Embriyo kesesindeki farklılaşacak yapılar için (antipot, polar, sinerjit, yumurta) gerekli genetik materyalin çoğaltılması gerekir.
4
Embriyo kesesinin olgunlaşması
Çekirdekler 3-2-3 şeklinde dizilir; zarların oluşumuyla antipotlar, sinerjitler, yumurta hücresi ve polar çekirdekler organize olur.
Döllenmeye hazır megagametofit yapısının tamamlanması sağlanır.

Anahtar Kavram

Megasporogenez ve Megagametogenez
ÖncekiSayfa 2 / 6Sonraki
Bitki Biyolojisi Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 2 | Examkin