Bitki Biyolojisi

114 soru

Soru 41Soru

Diploid kromozom sayısı 2n=402n = 40 olan çiçekli bir bitki türünde, çiçek yapısı ve gametogenez süreçleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mikrosporun mitoz geçirmesiyle oluşan ve tozlaşma sonrası polen tüpünde sperm çekirdeklerini üretecek olan generatif çekirdek n=20n = 20 kromozomludur.

Cevap

Mikrosporun mitoz geçirmesiyle oluşan generatif çekirdeğin haploit olması ve döllenme sürecinde sperm çekirdeklerini oluşturması
Gamet oluşumu sırasında mikrosporlar haploit (nn) yapıdadır. Mikrosporun geçirdiği mitoz bölünme sonucu oluşan vejetatif ve generatif çekirdeklerin her biri de haploit olup n=20n=20 kromozom içerir. Generatif çekirdek daha sonra tozlaşma gerçekleşince polen tüpünde tekrar mitoz geçirerek iki adet sperm çekirdeğini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Kromozom sayısını belirleme
n=20n = 20
2n=402n = 40 verildiği için haploit yapıdaki tüm hücre ve çekirdekler 20 kromozomludur.
2
Mikrosporogenez sürecini analiz etme
Polen oluşumu
Mikrospor ana hücresi (2n2n) mayozla mikrosporları (nn) oluşturur; mikrospor çekirdeği ise mitozla vejetatif ve generatif çekirdekleri (nn) oluşturur.
3
Megasporogenez sürecini analiz etme
Embriyo kesesi oluşumu
Megaspor ana hücresi (2n2n) mayoz geçirir, oluşan 4 hücreden 3'ü erir. Kalan fonksiyonel megaspor (nn) 3 mitozla 8 çekirdekli embriyo kesesini oluşturur.
4
Döllenme ürünlerini kontrol etme
Endosperm (3n3n)
Sperm (nn) + Polar çekirdekler (n+nn+n) birleşerek 3n=603n = 60 kromozomlu endospermi oluşturur.

Anahtar Kavram

Bitkilerde Gametogenez ve Ploidi Seviyeleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 42Soru

2n=362n = 36 kromozomlu bir elma ağacının (dişi ebeveyn) çiçekleri, 2n=362n = 36 kromozomlu başka bir elma ağacından (erkek ebeveyn) gelen polenlerle tozlaşmıştır.

Buna göre, tozlaşma sonrası gerçekleşen polen tüpü oluşumu ve çift döllenme süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Döllenme sonucunda oluşan tohumun besi dokusunu (endosperm) oluşturan her bir hücre 54 kromozom taşırken, tohum kabuğu dişi ebeveyn ile aynı genetik yapıdadır.

Cevap

Döllenme sonucunda oluşan endosperm hücreleri 54 kromozom taşır ve tohum kabuğu dişi ebeveynin dokularından geliştiği için onunla aynı genetik yapıdadır.
Çift döllenme sonucunda nn kromozomlu bir sperm çekirdeği ile n+nn+n yapısındaki iki polar çekirdeğin kaynaşmasıyla 3n3n kromozomlu (18×3=5418 \times 3 = 54) endosperm oluşur. Tohumun kabuk kısmı ise ana bitkinin integüment tabakasından mitozla geliştiği için ana bitkiyle tamamen aynı genetik yapıya sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Ebeveynlerin haploit kromozom sayısını bulma
n=18n = 18
Diploit bitki 2n=362n=36 olduğuna göre, mayoz sonucu oluşan polen (mikrospor) ve embriyo kesesi (megaspor) hücreleri haploit (n=18n=18) olur.
2
Çift döllenme mekanizmasını analiz etme
Sperm (nn) + Yumurta (nn) \rightarrow Zigot (2n2n); Sperm (nn) + 2 Polar Çekirdek (n+nn+n) \rightarrow Endosperm (3n3n)
Çiçekli bitkilerde iki ayrı döllenme olayı gerçekleşir.
3
Kromozom sayılarını hesaplama
Zigot/Embriyo: 3636 kromozom, Endosperm: 18×3=5418 \times 3 = 54 kromozom.
Endosperm triploit bir dokudur.
4
Tohum kabuğunun kökenini belirleme
Tohum kabuğu \rightarrow Dişi ebeveynin diploit dokusu (2n=362n=36).
Tohum kabuğu (testa), tohum taslağını saran ve ana bitkiye ait olan integüment tabakasından gelişir, döllenme ürünü değildir.

Anahtar Kavram

Çift Döllenme ve Tohum Yapılarının Kökeni
Soru 43Soru

Angiospermlerde (kapalı tohumlu bitkiler) tozlaşmanın ardından gerçekleşen çift döllenme sürecine dair bazı basamaklar aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Bu olayların, tozlaşmadan itibaren başlayarak tohum oluşumu öncesine kadar gerçekleşme sırasını mantıksal bir dizilim oluşturacak şekilde düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sıralama; polen tanesinin stigmaya tutunması, polen tüpünün oluşmaya başlaması, tüp içinde sperm çekirdeklerinin mitozla üretilmesi, tüpün kemotropizma ile mikropile ulaşması ve nihayetinde sperm çekirdeklerinin embriyo kesesindeki hücrelerle kaynaşarak çift döllenmeyi gerçekleştirmesi şeklindedir.
Doğru sıralama, önce polenin stigmaya ulaşması (tozlaşma), ardından vejetatif çekirdeğin polen tüpünü oluşturması, tüp uzarken generatif çekirdeğin mitozla sperm çekirdeklerini üretmesi, tüpün kemotropizma ile mikropile doğru büyümesi ve son olarak sperm çekirdeklerinin embriyo kesesine girerek çift döllenmeyi gerçekleştirmesi adımlarını takip eder.

Adım Adım Çözüm

1
Tozlaşmanın gerçekleşmesi
Polen tanesi stigmaya ulaşır ve buradaki salgılar sayesinde çimlenme başlar.
Sürecin başlaması için polenin dişi organa fiziksel olarak taşınması gerekir.
2
Polen tüpü oluşumu
Vejetatif çekirdek kontrolünde polen tüpü, dişicik borusu içine doğru büyür.
Sperm çekirdeklerinin embriyo kesesine taşınabilmesi için bir kanal oluşturulmalıdır.
3
Sperm oluşumu
Polen tüpü içinde generatif çekirdek mitoz geçirerek nn kromozomlu iki sperm çekirdeği oluşturur.
Bitkilerde sperm çekirdekleri mayozla değil, polen tüpü içinde mitozla meydana gelir.
4
Kemotropizma
Polen tüpü, sinerjitlerden gelen kimyasal sinyalleri takip ederek tohum taslağındaki mikropil açıklığına ulaşır.
Sperm çekirdeklerinin doğru noktadan içeri girmesi sağlanmalıdır.
5
Çift döllenme
Spermlerden biri yumurtayı döllenerek zigotu (2n2n), diğeri polar çekirdeklerle birleşerek endospermi (3n3n) oluşturur.
Kapalı tohumlu bitkilerde aynı anda iki döllenme olayının gerçekleşmesi karakteristiktir.

Anahtar Kavram

Angiospermlerde döllenme süreci; tozlaşma, tüp oluşumu, tüp içi mitoz (sperm oluşumu), kemotropizma ve çift döllenme aşamalarını kapsar.

Daha Fazla Pratik

Döllenme sonrasında tohumun hangi kısımlarının ana bitkinin (2n2n), hangi kısımlarının ise yeni neslin (2n2n zigot veya 3n3n endosperm) kalıtsal özelliklerini taşıdığını analiz eden soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 44Soru

Tohum dormansisinin (uyku hali) sona ermesi ve çimlenme sürecinin başlaması, içsel hormonal dengedeki değişimler ile uygun dış çevre şartlarının etkileşimi sonucu gerçekleşir. Çimlenmekte olan bir tohumda meydana gelen fizyolojik ve biyokimyasal olaylar dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Giberellin hormonunun miktarındaki artış, tohumdaki depo besinleri hidroliz edecek olan α\alpha-amilaz gibi enzimlerin sentezini uyararak metabolizmayı başlatır.

Cevap

Giberellin hormonunun miktarındaki artışın enzim sentezini uyararak metabolizmayı başlattığını belirten ifade doğrudur.
Doğru olan ifadede belirtildiği gibi, çimlenme sürecinin en kritik adımı su alımı sonrası artan giberellin hormonunun, tohumdaki depo nişastayı parçalayacak enzimleri (α\alpha-amilaz) sentezletmesidir. Bu enzimler sayesinde açığa çıkan glikoz, embriyonun büyümesi için gerekli ATP'yi sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tohumun su alması (imbibisyon) ile başlayan süreci analiz et.
Tohum su alınca metabolik olarak aktifleşir ve giberellin hormonu sentezlenir.
Çimlenmenin başlaması için depo besinlerin hareketlendirilmesi gerekir.
2
Hormonal kontrolü değerlendir.
Giberellin amilaz enzimini aktifleyerek nişastayı glikoza parçalar; abseisik asit (ABA) ise bu süreci baskılar.
Dormansinin kırılması giberellin ve ABA arasındaki dengenin giberellin lehine bozulmasına bağlıdır.
3
Enerji ve kuru ağırlık değişimini incele.
Hidroliz için ATP harcanmaz; hücresel solunum nedeniyle CO2CO_2 çıkışı olur ve kuru ağırlık azalır.
Fotosentez başlamadan önce dışarıdan madde girişi (su hariç) olmaz, sadece mevcut depolar tüketilir.

Anahtar Kavram

Tohum çimlenmesinde hormonal kontrol (Giberellin) ve kuru ağırlık değişimi.

Daha Fazla Pratik

Çimlenme sonrası fototropizma (ışığa yönelim) mekanizmasını ve oksin hormonunun etkisini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 45Soru

Dormansi (uyku) halindeki bir tohumun uygun çevre şartlarıyla karşılaşması sonucu çimlenmeye başlaması sürecinde meydana gelen aşağıdaki fizyolojik olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru olacak şekilde sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çimlenme süreci; imbibisyon (su alma), giberellin sentezi, enzim aktivasyonu/hidroliz, hücresel solunum ve son olarak embriyonik kökün çıkışı sırasıyla gerçekleşir.
Çimlenme süreci fiziksel bir olay olan imbibisyonla başlar. Suyun girmesiyle metabolizma uyanır ve embriyo giberellin hormonu üretir. Bu hormon, aleuron tabakası gibi hedef bölgeleri uyararak amilaz enziminin sentezlenmesini sağlar. Enzimler nişastayı hidroliz eder, açığa çıkan monomerler oksijenli solunumda kullanılarak ATP üretilir. Bu ATP ile hızlanan mitoz bölünmeler sonucunda önce embriyonik kök (radikula) oluşarak tohumdan çıkar.

Adım Adım Çözüm

1
Su alımının (imbibisyon) etkisini belirle.
Tohum şişer, kabuk çatlar ve enzimlerin çalışabileceği sulu ortam oluşur.
Kuru tohumda enzimler inaktiftir; su, metabolizmayı başlatmak için şarttır.
2
Hormonal kontrolü analiz et.
Embriyo, giberellin (GA) hormonunu salgılar.
Giberellin, dormansiyi kıran ve amilaz gibi enzimlerin sentezini başlatan temel hormondur.
3
Besinlerin sindirim sürecini değerlendir.
Nişasta ve proteinler, hidroliz yoluyla glikoz ve amino asitlere dönüşür.
Büyüyen embriyonun hem enerji hem de yapı malzemesi için monomerlere ihtiyacı vardır.
4
Enerji üretimini ve büyümeyi ilişkilendir.
Hücresel solunum hızı artar ve kök (radikula) gelişi gözlenir.
Mitoz bölünme ve hücre uzaması yüksek miktarda ATP gerektirir.

Anahtar Kavram

Çimlenme Fizyolojisinin Biyokimyasal Basamakları

Daha Fazla Pratik

Çimlenme sırasında tohumun kuru ağırlığındaki değişim grafiğini ve fotosentezin hangi aşamadan sonra başladığını analiz eden soruları inceleyiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 46Soru

Tohumun uygun koşullar altında uyku halinden (dormansi) çıkarak yeni bir bitkiyi oluşturmak üzere çimlenmeye başlaması sürecinde gerçekleşen hormonal ve metabolik değişimler incelendiğinde, aşağıdakilerden hangisi doğru olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Absisik asit (ABA) miktarının azalması ve giberellin sentezinin artmasıyla birlikte, endospermdeki besin depolarını hidroliz eden enzimler aktifleşir.

Cevap

Absisik asit (ABA) miktarının azalması ve giberellin sentezinin artmasıyla birlikte, besin depolarını hidroliz eden enzimlerin aktifleşmesi doğrudur.
Tohumun su almasıyla (imbibisyon) birlikte absisik asit etkisi azalır ve giberellin hormonu miktarı artar. Giberellin, tohumun endosperm tabakasındaki nişastayı hidroliz edecek olan amilaz enziminin sentezini uyararak embriyonun besin ihtiyacını karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Hormon dengesini analiz etme
ABA seviyesi düşer, Giberellin seviyesi yükselir.
Dormansinin kırılması ve çimlenmenin başlaması için ABA'nın baskılayıcı etkisinin kalkması ve giberellinin uyarıcı etkisinin başlaması gerekir.
2
Enzim aktivitesini inceleme
Giberellin etkisiyle amilaz ve proteaz gibi hidroliz enzimleri sentezlenir.
Embriyonun büyümesi için gerekli olan glikoz ve amino asitler, endospermin sindirilmesiyle sağlanır.
3
Kuru ağırlık ve solunum ilişkisini değerlendirme
Kuru ağırlık azalır.
Fotosentez henüz gerçekleşmezken, depo besinler enerji üretimi (oksijenli solunum) için harcanır ve CO2CO_2 olarak dışarı atılır.

Anahtar Kavram

Tohum Çimlenmesinde Hormonal Kontrol ve Metabolizma
Soru 47Soru

Bitkilerde tohumun olumsuz çevre koşullarına karşı hayatta kalmasını sağlayan dormansi (uyku hali) durumunun sürdürülmesinde ve uygun koşullar oluştuğunda bu durumun sonlandırılarak çimlenmenin başlatılmasında görev alan bitkisel hormonlar aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sürdüren: Abseisik asit, Kıran: Giberellin

Cevap

Sürdüren hormon abseisik asit, kıran hormon ise giberellindir.
Tohumun olumsuz koşullarda çimlenmesini engelleyerek uyku halini (dormansi) sağlayan hormon abseisik asittir. Tohum su alıp (imbibisyon) uygun sıcaklık ve oksijen bulduğunda giberellin hormonu miktarı artar ve bu hormon enzimlerin sentezini tetikleyerek dormansiyi kırıp çimlenmeyi başlatır.

Adım Adım Çözüm

1
Dormansi kavramını tanımlama.
Tohumun çimlenmeden, metabolizmasının minimum düzeyde tutularak beklediği uyku halidir.
Soruda istenen hormonların etki mekanizmasını anlamak için başlangıç noktasıdır.
2
Abseisik asit (ABA) fonksiyonunu belirleme.
ABA, tohumun uygun olmayan koşullarda çimlenmesini engeller (inhibitör).
Dormansinin sürdürülmesinden sorumlu ana hormonu belirlemek gerekir.
3
Giberellin fonksiyonunu belirleme.
Giberellin, tohumun su almasıyla aktifleşir, amilaz enzimini uyarır ve çimlenmeyi başlatır.
Dormansiyi kıran (çimlenmeyi uyaran) ana hormonu belirlemek gerekir.

Anahtar Kavram

Tohum dormansisinin hormonal kontrolü (Antagonist hormon etkileşimi)

Daha Fazla Pratik

Çimlenme sırasında tohumun kuru ağırlığındaki değişimi ve bunun nedenlerini (fotosentez yokluğu vs.) inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 48Soru

Bitkilerin gün uzunluğuna bağlı olarak gelişimsel tepki göstermesine fotoperiyodizm denir. Fotoperiyodizmle ilgili yapılan çalışmalarda, çiçeklenmeyi asıl kontrol eden faktörün gün uzunluğu değil, kesintisiz karanlık süresi olduğu saptanmıştır.

Buna göre, kısa gün ve uzun gün bitkilerinin fotoperiyodik tepkileriyle ilgili;

I. Kısa gün bitkilerinde çiçeklenmenin gerçekleşmesi için kritik süreden daha uzun ve kesintisiz bir karanlık evreye ihtiyaç vardır.
II. Kritik karanlık süresinden daha uzun bir gecenin ışık flaşıyla bölünmesi, uzun gün bitkisinde çiçeklenmeyi uyarır.
III. Bitkilerde ışığın süresini ve dalga boyunu algılayarak çiçeklenme sinyalini başlatan reseptör pigment fitokromdur.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Verilen ifadelerin tamamı doğru olduğu için doğru yanıt I, II ve III ifadelerini içeren seçenektir.
Doğru yanıt olan ifadelerin tamamı fotoperiyodizmin temel ilkelerini açıklar. Kısa gün bitkileri için uzun ve bölünmemiş bir gece gereklidir; uzun gün bitkileri ise gece bölünse bile çiçeklenebilir çünkü bu durum geceyi kısa algılamalarını sağlar. Bu süreçlerin tamamı fitokrom adı verilen özel pigmentler tarafından denetlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Kısa gün bitkisinin çiçeklenme şartının belirlenmesi
Kısa gün bitkileri, gecenin kritik süreden daha uzun olduğu durumlarda çiçeklenir; ancak bu karanlık süresinin kesintisiz olması şarttır.
Karanlık evredeki bir kesinti (ışık flaşı), bitkinin geceyi 'kısa' algılamasına neden olur.
2
Işık flaşının uzun gün bitkisi üzerindeki etkisinin analizi
Normalde uzun gecede çiçeklenmeyen uzun gün bitkisi, gece ışık flaşıyla bölündüğünde 'kısa gece' sinyali alır ve çiçeklenir.
Işık flaşı, toplam karanlık süresini iki kısa parçaya bölerek uzun gün/kısa gece etkisini simüle eder.
3
Algılayıcı pigmentin tanımlanması
Işığın süresini ve tipini (kırmızı/uzak kırmızı) algılayan pigment fitokromdur.
Fitokrom PrP_r ve PfrP_{fr} formları arasında dönüşerek bitkisel saat mekanizmasını kontrol eder.

Anahtar Kavram

Kritik Karanlık Süresi ve Fitokrom Sistemi

Daha Fazla Pratik

Kırmızı ışık ve uzak kırmızı ışık flaşlarının fitokrom formları (PrP_r ve PfrP_{fr}) üzerindeki etkilerini inceleyiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 49Soru

Aşağıda bir çiçeğin yapısında bulunan kısımlar ile bu kısımların gamet oluşumu veya tozlaşma sürecindeki temel görevleri verilmiştir. Verilen yapıları ilgili görevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Çanak yaprak
Sinerjit hücreler
Mikrospor ana hücresi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çanak yapraklar koruma ve fotosentez ile; sinerjit hücreler polen tüpüne rehberlik etme ile; mikrospor ana hücreleri ise mayoz bölünme yoluyla mikrospor üretme ile eşleşir.
Çanak yapraklar (sepal) bitkinin generatif organlarını tomurcuk aşamasında koruyan ve yeşil oldukları için fotosentez yapan yapılardır. Sinerjit hücreler, dişi gametofit (embriyo kesesi) içinde yumurta hücresinin yanında bulunur ve polen tüpünü mikropil açıklığına doğru çeken kimyasallar salgılar. Mikrospor ana hücresi ise anterlerdeki polen keselerinde yer alan, mayoz bölünme geçirerek polen oluşumunun ilk evresi olan mikrosporları üreten 2n2n kromozomlu hücredir.

Adım Adım Çözüm

1
Çiçeğin anatomik kısımlarının işlevlerini hatırlayın.
Çanak yaprakların koruyucu dış örtü olduğu belirlenir.
Çanak yapraklar çiçeğin en dış katmanıdır.
2
Embriyo kesesi içindeki hücrelerin görevlerini analiz edin.
Sinerjitlerin, polen tüpünün girişi için rehberlik ettiği sonucuna varılır.
Sinerjitler kimyasal sinyaller (kemotropizma) yayarak polen tüpünü çeker.
3
Erkek gametofit oluşum sürecini (mikrosporogenez) gözden geçirin.
Mikrospor ana hücrelerinin mayoz bölünmenin başlangıç noktası olduğu doğrulanır.
Diploit mikrospor ana hücreleri, mayozla haploit mikrosporları meydana getirir.

Anahtar Kavram

Çiçekli bitkilerde üreme organlarının yapısı ve gametogenez süreçleri.
Soru 50Soru

Diploit kromozom sayısı 2n=242n = 24 olan çiçekli bir bitkinin üreme sürecinde oluşan bazı hücrelerin kromozom sayılarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Polen içindeki tüp (vejetatif) çekirdeği: n=12n = 12

Cevap

Polen içindeki tüp çekirdeği haploit (nn) yapıdadır ve 2n=242n = 24 olan bir bitkide kromozom sayısı n=12n = 12 olur.
Tüp çekirdeği, mayoz bölünme sonrası oluşan haploit mikrosporların mitoz geçirmesiyle oluşur. Bu nedenle bitkinin haploit kromozom sayısına (n=12n=12) sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Bitkinin genel kromozom takımını belirle.
2n=242n = 24, dolayısıyla haploit sayı n=12n = 12 olur.
Soruda verilen diploit sayı temel alınır.
2
Seçeneklerde verilen hücrelerin hangi bölünme evresi sonucu oluştuğunu analiz et.
Çanak yaprak, megaspor ana hücresi 2n2n; tüp çekirdeği, üretken çekirdek ve sinerjit hücreleri nn yapıdadır.
Mayoz bölünme sonucunda oluşan hücreler ve bunların mitozları haploit, büyüme dokuları diploittir.
3
Doğru kromozom eşleşmesini bul.
Tüp çekirdeği haploit olduğu için n=12n = 12 eşleşmesi doğrudur.
Gametofit evredeki çekirdekler (polen çekirdekleri, embriyo kesesi çekirdekleri) haploit kromozomludur.

Anahtar Kavram

Bitkilerde yaşam döngüsü boyunca sporofit (2n2n) ve gametofit (nn) evreleri arasındaki geçişler ve hücrelerin ploidi düzeyleri.
Tahmini Süre:45s
Soru 51Soru

Aşağıda, kapalı tohumlu bir bitkinin eşeyli üreme sürecinde gerçekleşen bazı olaylar verilmiştir. Bu olayların gerçekleşme sırasını, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru olacak şekilde düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bitkilerde eşeyli üreme süreci tozlaşma ile başlar, ardından polen tüpü oluşur, spermler embriyo kesesine ulaşır ve son olarak çift döllenme gerçekleşir.
Süreç, polenin dişicik tepesine ulaşması (tozlaşma) ile başlar. Ardından polen içindeki vejetatif çekirdek, dişicik borusu boyunca ovaryuma uzanan polen tüpünü oluşturur. Bu tüp aracılığıyla taşınan sperm çekirdekleri mikropilden embriyo kesesine girer ve son olarak yumurta ile polar çekirdekleri dölleyerek süreci tamamlar.

Adım Adım Çözüm

1
Tozlaşma aşamasının tespiti
Polenin dişicik tepesine tutunması gerçekleşir.
Polen dişicik tepesine ulaşmadan tüp oluşumu veya döllenme başlayamaz.
2
Polen tüpü gelişiminin takibi
Vejetatif çekirdek dişicik borusu içinde tüp oluşturur.
Sperm çekirdeklerinin (generatif çekirdekten mitozla oluşan) ovaryuma taşınması için bir kanal gereklidir.
3
Embriyo kesesine girişin belirlenmesi
Spermler mikropilden içeri sızar.
Döllenmenin gerçekleşebilmesi için spermlerin embriyo kesesi içindeki dişi gametlerle buluşması gerekir.
4
Çift döllenme olayının sonuçlanması
Zigot (2n2n) ve endosperm (3n3n) oluşumu başlar.
İki spermden birinin yumurtayı, diğerinin iki polar çekirdeği döllemesi bitkilerdeki karakteristik çift döllenmedir.

Anahtar Kavram

Tozlaşma ve Çift Döllenme Evreleri
Soru 52Soru

Kapalı tohumlu bitkilerin (Angiospermae) üreme sürecinde gerçekleşen çift döllenme olayında, polen tüpü ile embriyo kesesine taşınan iki sperm çekirdeğinden biri yumurta hücresiyle, diğeri ise iki polar çekirdekle kaynaşır.

Buna göre, çift döllenme ve bu süreçte oluşan yapılarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Zigot diploit (2n2n), triploit çekirdek (endosperm) ise 3n3n kromozom yapısına sahiptir.

Cevap

Zigotun diploit (2n) ve endospermin triploit (3n) yapıda olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Çift döllenme, çiçekli bitkilere özgü bir olaydır. Bu süreçte bir sperm çekirdeği (nn) yumurtayı (nn) dölleyerek diploit (2n2n) zigotu oluşturur. Diğer sperm çekirdeği (nn) ise embriyo kesesinin merkezinde bulunan iki polar çekirdekle (n+nn+n) birleşerek triploit (3n3n) çekirdeği oluşturur. Bu triploit çekirdek daha sonra gelişerek besin doku olan endospermi meydana getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Döllenmeye katılan çekirdeklerin sayısını ve kromozom durumunu belirle.
Sperm (nn), yumurta (nn) ve polar çekirdekler (n+nn+n) döllenmeye katılır.
Çift döllenmenin temel bileşenlerini anlamak için gereklidir.
2
Birinci döllenme olayını analiz et.
Sperm(n)+Yumurta(n)Zigot(2n)Sperm (n) + Yumurta (n) \rightarrow Zigot (2n)
Zigotun kromozom sayısını belirlemek için.
3
İkinci döllenme olayını analiz et.
Sperm(n)+PolarC\cekirdek1(n)+PolarC\cekirdek2(n)TriploitC\cekirdek(3n)Sperm (n) + Polar Çekirdek 1 (n) + Polar Çekirdek 2 (n) \rightarrow Triploit Çekirdek (3n)
Endospermin temelini oluşturan triploit yapıyı belirlemek için.

Anahtar Kavram

Çift döllenme sonucu embriyo (2n) ve besin doku olan endospermin (3n) oluşması.
Soru 53Soru

Uygun çevre şartlarında bulunan bir tohumun çimlenme sürecinde gerçekleşen aşağıdaki fizyolojik olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Çimlenme süreci; suyun imbibisyon yoluyla alınması, giberellin hormonunun sentezi, sindirim enzimlerinin aktivasyonu, besinlerin monomerlerine parçalanması ve son olarak hücre bölünmesiyle kökçüğün dışarı çıkması şeklinde gerçekleşir.
Çimlenme süreci her zaman suyun imbibisyonu ile başlar. Bunu takip eden süreçte giberellin hormonu sentezlenir, enzimler aktifleşir, besinler hidroliz edilir ve son aşamada enerji kullanımıyla fiziksel büyüme (radikula çıkışı) görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Tohumun su alması
Tohum kabuğunun çatlaması ve metabolizmanın uyanması
İmbibisyon, çimlenmeyi başlatan temel fiziksel etkidir.
2
Hormonal uyarım
Giberellin hormonu sentezinin artması
Su girişi, giberellin hormonunu aktifleşirerek uyku halini (dormansi) sonlandırır.
3
Enzim sentezi ve hidroliz
Besinlerin parçalanması
Hormonlar, amilaz gibi enzimleri sentezleterek depolanmış nişasta ve proteinlerin yıkımını sağlar.
4
Enerji üretimi ve büyüme
Radikulanın çıkışı
Besinlerin solunumda yakılmasıyla elde edilen ATPATP sayesinde mitoz bölünmeler gerçekleşir ve büyüme başlar.

Anahtar Kavram

Çimlenmenin fizyolojik aşamaları

Daha Fazla Pratik

Çimlenme için gereken şartlar (Su, Oksijen, Sıcaklık) ile fotosentezin bu aşamada neden gerçekleşmediğini inceleyen soruları çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Olayları 'Fiziksel Başlangıç (Su) -> Kimyasal Tetikleme (Hormon) -> Biyokimyasal İşlem (Enzim/Besin) -> Fizyolojik Çıkış (Büyüme)' şifresiyle aklınızda tutabilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 54Soru

Bitkilerde bulunan bazı doku ve hücre tipleri ile bu yapıların karakteristik özelliklerini aşağıda verilen listeler üzerinden eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hidatot
Sklerenkima
Kollenkima
Lentisel

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda Hidatotlar guttasyonla, Sklerenkima ölü destek doku özellikleriyle, Kollenkima canlı destek doku özellikleriyle ve Lentiseller peridermisteki gaz alışverişi göreviyle eşleşir.
Hidatotlar, yüksek nemde terleme yapılamadığı durumlarda suyun damlama (guttasyon) ile atılmasını sağlar. Sklerenkima, çeperindeki ligninleşme nedeniyle ölü hücrelerden oluşur ve sert destek sağlar. Kollenkima, hücreleri canlı olan ve pektin/selüloz birikimiyle esnek destek sağlayan dokudur. Lentiseller ise yaşlı bitki kısımlarında peridermis üzerindeki gaz alışverişi noktalarıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Destek doku çeşitlerini hücresel canlılık durumuna göre analiz etme.
Kollenkima hücrelerinin canlı, sklerenkima hücrelerinin ise olgunlukta ölü olduğu belirlenir.
Destek dokuların ayırt edici en temel özelliği hücrelerin canlılık durumu ve çeperdeki madde birikimidir.
2
Epidermis ve peridermis türevlerini işlevsel olarak değerlendirme.
Hidatotların suyun sıvı atılmasını (guttasyon), lentisellerin ise peridermiste gaz alışverişini sağladığı belirlenir.
Bitkisel açıklıklar (stoma, lentisel, hidatot) konum ve işlev bakımından farklılık gösterir; hidatotlar yaprak kenarlarında, lentiseller ise odunsu gövdelerde bulunur.

Anahtar Kavram

Bitkisel dokularda yapı-işlev ilişkisi ve hücre tiplerinin ayırt edici özellikleri.

Daha Fazla Pratik

Stoma ve lentiseller arasındaki farkları (açılıp kapanma mekanizması, bulundukları doku) tablo üzerinden karşılaştırmak konuyu pekiştirmenize yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 55Soru

Üç yıllık odunsu bir dikotil bitkinin gövdesinden alınan enine kesit incelendiğinde, en içten (merkezden) en dışa doğru (mantar tabakaya doğru) karşılaşılması beklenen doku tabakalarını sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama; merkezdeki öz bölgesinden başlayarak sırasıyla sekonder ksilem, vasküler kambiyum, sekonder floem, mantar kambiyumu ve en dıştaki mantar doku şeklinde olmalıdır.
Bitki gövdesinin merkezinde parankimatik öz bölgesi yer alır. Bu bölgeden dışa doğru gidildikçe önce odunu oluşturan sekonder ksilem, ardından bu dokuyu üreten vasküler kambiyum bulunur. Kambiyumun dışında besin iletimini sağlayan sekonder floem yer alır. En dışta ise bitkiyi dış etkenlerden koruyan peridermisin tabakaları olan mantar kambiyumu ve mantar doku bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Merkezi yapının belirlenmesi
Öz bölgesi saptanır.
Çok yıllık dikotil gövdelerinde en içteki anatomik bölge temel doku kökenli özdür.
2
Kambiyum ve iç kısmındaki iletim dokularının konumlandırılması
Sekonder ksilem, kambiyumun hemen içindedir.
Vasküler kambiyum içe doğru ksilem, dışa doğru floem ürettiği için odun (ksilem) tabakası öz ile kambiyum arasındadır.
3
Dış koruyucu tabakaların sıralanması
Floemden sonra mantar kambiyumu ve mantar doku gelir.
İkincil büyüme sırasında gövdenin en dışını örten peridermis tabakası, mantar kambiyumu ve onun ürettiği mantar dokudan oluşur.

Anahtar Kavram

Bitkilerde Sekonder Büyüme ve Gövde Anatomisi
Soru 56Soru

Bitkisel dokular ve bu dokuları oluşturan hücre tiplerinin yapısal ve işlevsel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ksilem dokusunda su ve minerallerin taşınması, trake ve trakeid adı verilen cansız hücreler aracılığıyla aktif taşıma yapılarak gerçekleşir.

Cevap

Ksilem dokusunda su ve minerallerin taşınması sırasında aktif taşıma yapılmaz; çünkü iletimi sağlayan trake ve trakeidler cansız hücrelerdir.
Bitkisel iletim dokusunun bir parçası olan ksilem (odun boruları), trake ve trakeid hücrelerinden oluşur. Bu hücreler olgunlaştıklarında programlanmış hücre ölümü ile canlılıklarını yitirirler. Cansız bir yapıda ATP üretimi veya kullanımı söz konusu olamayacağından, su ve minerallerin iletimi tamamen pasif fiziksel kuvvetlerle (terleme-çekim, kök basıncı, kılcallık) gerçekleşir. Bu nedenle 'aktif taşıma yapılarak gerçekleşir' ifadesi biyolojik bir hatadır.

Adım Adım Çözüm

1
Destek doku hücrelerinin (kollenkima ve sklerenkima) özelliklerini hatırla.
Kollenkima canlı ve pektin içerir; sklerenkima cansız ve lignin içerir. Bu bilgiler doğrultusunda ilgili seçeneklerin doğru olduğu görülür.
Destek doku elemanlarının çeper yapısı ve canlılık durumunu ayırt etmek.
2
İletim dokusu elemanlarının (ksilem ve floem) taşıma mekanizmalarını analiz et.
Ksilem (odun borusu) trake ve trakeidlerden oluşur ve bu hücreler olgunlaştığında cansızdır. Floem (soymuk borusu) ise canlıdır. Cansız hücrelerde ATP harcanarak aktif taşıma yapılması biyolojik olarak mümkün değildir.
Bitkilerde madde taşınmasının enerji gereksinimini belirlemek.
3
Örtü doku türevlerini (stoma ve lentisel) karşılaştır.
Stomalar canlıdır ve açılıp kapanabilir; lentiseller ise peridermiste bulunur, ölüdür ve daima açıktır.
Gaz alışverişi yapan yapıların dinamiklerini anlamak.

Anahtar Kavram

Bitkisel dokularda canlılık durumu ve taşıma mekanizmaları arasındaki ilişki.

Daha Fazla Pratik

Bitkilerde suyun taşınması mekanizmalarını (Kohezyon-Gerilim Teorisi) tekrar etmek, ksilemin cansızlığının neden avantajlı olduğunu anlamanıza yardımcı olacaktır.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 57Soru

Bitkilerde bulunan temel doku ve iletim dokusu elemanları, bitkinin gelişim sürecinde farklılaşarak özelleşmiş görevler üstlenir. Aşağıda verilen bitkisel hücre tiplerini ve yapıları, karşılarındaki işlevsel tanımlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kollenkima
Lentisel
Arkadaş Hücreleri
Sklerenkima

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Kollenkima - Pektinli canlı destek hücresi; Lentisel - Peridermiste gaz alışverişi sağlayan açıklık; Arkadaş Hücreleri - Floemde metabolik düzenleyici; Sklerenkima - Ligninli ölü destek hücresi.
Bitkisel dokularda hücrelerin canlılık durumu ve çeperlerindeki birikim türleri (pektin/lignin) temel ayırt edici özelliklerdir. Kollenkima canlılık ve pektin ile, sklerenkima ise cansızlık ve lignin ile tanımlanır. Arkadaş hücreleri iletim dokusundaki canlılığı ve metabolik denetimi, lentiseller ise ikincil yapılı gövdelerdeki gaz değişimini temsil eder.

Adım Adım Çözüm

1
Destek doku elemanlarını hücre çeperi yapısına ve canlılık durumuna göre analiz etme.
Kollenkima canlı ve pektinli iken, sklerenkima ölü ve ligninlidir.
Destek dokular arasındaki temel ayrım bu histolojik farklara dayanır.
2
Dış doku türevlerini karşılaştırma.
Lentiseller peridermiste bulunur ve stomaların aksine açılıp kapanma özelliğine sahip değildir.
Mantar kambiyumunun aktivitesi epidermisin yerini peridermis aldığında gerçekleşir.
3
İletim dokusu yardımcı hücrelerini belirleme.
Arkadaş hücreleri çekirdekli ve canlıdır, kalburlu boruların (floem) faaliyetini yönetir.
Kalburlu borular olgunlaştığında çekirdeklerini kaybettiği için metabolik desteğe ihtiyaç duyarlar.

Anahtar Kavram

Bitkisel Doku Farklılaşması ve Hücre Özelleşmeleri

Daha Fazla Pratik

Stoma ve lentisel arasındaki farkları, ayrıca odun (ksilem) ve soymuk (floem) borularının hücre tiplerini içeren bir karşılaştırma tablosu inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 58Soru

Çok yıllık odunsu bir bitkinin gövdesinden alınan enine kesit incelendiğinde; mantar kambiyumu, damar (vasküler) kambiyumu, sekonder ksilem ve floem gibi tabakalar gözlenmektedir. Bu bitkide damar kambiyumunun faaliyeti ve buna bağlı olarak gelişen anatomik değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Damar kambiyumu faaliyeti sonucu oluşan tüm iletim doku elemanları, işlevsel olgunluğa ulaştıklarında canlılıklarını ve metabolik aktivitelerini devam ettirir.

Cevap

Damar kambiyumu faaliyeti sonucu oluşan ksilem (odun borusu) hücreleri, olgunlaştıklarında cansız bir yapıya sahipken, floem hücreleri canlılıklarını korur; bu nedenle oluşan tüm dokuların canlı olduğunu belirten ifade yanlıştır.
Bitkilerde iletim dokusunu oluşturan ksilem (odun boruları) elemanları olan trake ve trakeidler, işlevsel olgunluğa ulaştıklarında canlılıklarını yitirirler. Damar kambiyumu hem ksilemi hem de floemi ürettiği için, üretilen tüm hücrelerin canlı olduğunu savunan ifade anatomik olarak hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Damar kambiyumunun (vasküler kambiyum) görevini analiz etme
Damar kambiyumu içe doğru sekonder ksilemi, dışa doğru sekonder floemi oluşturur.
Yanal meristemlerin işleyişini belirlemek sorunun temeli olan doku kökenlerini anlamayı sağlar.
2
İletim dokularının canlılık durumlarını değerlendirme
Ksilem (odun borusu) hücreleri linyin birikimiyle ölür ve cansız borulara dönüşür; floem (soymuk borusu) hücreleri ise canlıdır.
Bitkisel organların anatomik yapısında dokuların canlılık durumları, fizyolojik işleyişleri için kritik bir farktır.
3
Sekonder büyümenin çevre dokular üzerindeki etkisini inceleme
Gövde kalınlaştıkça epidermis yerini periderme bırakır ve yıllık halkalar oluşur.
Odunsu gövdelerde koruyucu doku değişimi ve yaş halkası oluşumu sekonder büyümenin doğrudan sonuçlarıdır.

Anahtar Kavram

Bitkilerde Sekonder Büyüme ve İletim Dokularının Canlılık Durumu

Daha Fazla Pratik

Monokotil ve dikotil bitkilerin kök ve gövde enine kesitlerindeki vasküler demet dizilim farklarını karşılaştıran soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 59Soru

Aşağıda bitkisel organlarda (kök, gövde, yaprak) bulunan bazı anatomik yapılar ile bu yapıların bitki fizyolojisindeki temel görevlerini/özelliklerini eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kök endodermis tabakasındaki Kaspari şeridi
Yaprak mezofil tabakasındaki palizat parankiması
Kök merkezi silindirinin en dışındaki perisikl
Gövde iletim demetlerindeki vasküler kambiyum

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleşme şu şekildedir: Kaspari şeridi ile su/mineral denetimi; Palizat parankiması ile maksimum fotosentez; Perisikl ile yan kök oluşumu; Vasküler kambiyum ile enine büyüme ve ikincil iletim dokuları üretimi.
Doğru eşleştirme, her bir anatomik yapının bulunduğu organ içerisindeki spesifik hücresel farklılaşmasını ve bu farklılaşmanın sağladığı fizyolojik avantajı yansıtmaktadır. Kaspari şeridi suyun symplastik hareketini zorunlu kılarak seçicilik sağlar; palizat parankiması kloroplast yoğunluğuyla fotosentez odağıdır; perisikl yan kök kökenidir; vasküler kambiyum ise enine büyümenin motorudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kök anatomisindeki endodermis tabakasının analizi
Kaspari şeridinin süberin yapısı nedeniyle suyun merkezi silindire geçişini kontrol ettiği belirlenir.
Endodermis, korteks ile iletim dokuları arasındaki seçici bariyerdir.
2
Yaprak anatomisindeki parankima tiplerinin karşılaştırılması
Palizat parankimasının sünger parankimasına göre daha fazla kloroplast içerdiği ve ışığa dik konumlandığı tespit edilir.
Anatomik dizilim fotosentez verimliliğini doğrudan etkiler.
3
Kök merkezi silindirindeki meristemik bölgelerin tespiti
Perisikl tabakasının bölünme yeteneği ile yeni kök uçları oluşturduğu anlaşılır.
Yan kökler epidermisten değil, iç tabakalardan (perisikl) köken alır.
4
İkincil büyüme mekanizmasının incelenmesi
Vasküler kambiyumun meristemik hücreleri sayesinde içe doğru odun, dışa doğru soymuk borusu ürettiği görülür.
Kambiyum faaliyeti bitkide çap artışına (enine büyüme) neden olur.

Anahtar Kavram

Bitkisel dokuların konumu ile fonksiyonel özelleşmeleri arasındaki ilişki.

Daha Fazla Pratik

Monokotil ve dikotil gövde kesitlerindeki iletim demeti dizilim farklarını (dağınık vs halkasal) inceleyen soruları çözebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 60Soru

Bitki kökleri tarafından topraktan alınan su ve minerallerin, yapraklara kadar taşınması sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, topraktan atmosfere doğru gerçekleşme sırasına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Suyun izlediği yol sırasıyla; kök emici tüylerinden giriş, korteks tabakasında ilerleme, Kaspari şeridi kontrolünden geçiş, ksilem borularına aktarım ve yapraklardan terleme ile atmosfere salınım şeklindedir.
Sıralama, suyun topraktan başlayıp kök epidermisinden girerek sırasıyla korteks, endodermis (Kaspari şeridi kontrolü), ksilem boruları ve en sonunda yapraklardaki stomalar yoluyla havaya karışması şeklindeki anatomik ve fizyolojik yolu takip etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Topraktan suyun emilimi
Su, kök emici tüyleri ile alınır.
Toprak ile kök hücreleri arasındaki ozmotik basınç farkı suyun pasif geçişini sağlar.
2
Korteks geçişi
Su, apoplast ve simplast yollarla ilerler.
Hücreler arası boşluklar ve sitoplazmalar suyun merkezi silindire doğru akışını sağlar.
3
Endodermis denetimi
Kaspari şeridi suyu hücre içine zorlar.
Bitki, ksileme girecek su ve minerallerin miktarını hücre zarı üzerinden kontrol eder.
4
Ksilemde yükselme
Su molekülleri sütun halinde yukarı taşınır.
Kohezyon-Gerilim teorisine göre su molekülleri arasındaki hidrojen bağları ve terleme çekimi suyun yerçekimine zıt yönde ilerlemesini sağlar.

Anahtar Kavram

Bitkilerde suyun kökten yapraklara iletimi, kök basıncı ve terleme-kohezyon mekanizmalarıyla gerçekleşen pasif bir süreçtir.
ÖncekiSayfa 3 / 6Sonraki
Bitki Biyolojisi Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) — Sayfa 3 | Examkin