Examkin

Transkripsiyon (Yazılım) Mekanizması

16 soru

Tüm türler16Çoktan seçmeli8Eşleştirme4Sıralama4
Soru 1Soru →

Hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) sürecinde rol oynayan temel bileşenler ile bu bileşenlerin işlevsel özelliklerini eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

RNA Polimeraz
Promotör
Kalıp İplik
Terminatör

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

RNA Polimeraz: DNA'yı açan ve RNA sentezleyen enzim; Promotör: Enzimin bağlandığı başlangıç dizisi; Kalıp İplik: 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunan şablon zincir; Terminatör: Süreci sonlandıran dizi.
Transkripsiyon süreci, RNA polimeraz enziminin promotör bölgesine bağlanmasıyla başlar, kalıp iplik üzerindeki bazları 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okuyarak 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde yeni bir RNA ipliği sentezler ve terminatör bölgesine ulaştığında sona erer.

Adım Adım Çözüm

1
Enzimin tanınması
RNA polimerazın işlevi belirlendi.
Transkripsiyonun gerçekleşmesi için DNA sarmalının açılması ve nükleotitlerin eklenmesi gerekir; bu görev RNA polimerazındır.
2
Başlangıç bölgesinin tespiti
Promotör dizisi tanımlandı.
Hangi genin yazılacağı, enzimin DNA üzerindeki özel bir bölgeye (promotör) bağlanmasıyla belirlenir.
3
Okuma yönünün belirlenmesi
Kalıp ipliğin özellikleri netleştirildi.
RNA sentezi daima 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde olur, bu nedenle kalıp DNA zinciri 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunmalıdır.
4
Sonlanma mekanizmasının analizi
Terminatör bölgesi eşleştirildi.
Transkripsiyonun kontrolden çıkmaması için DNA üzerinde sonlanma sinyali veren bir bölge bulunmalıdır.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon, DNA üzerindeki genetik bilginin RNA polimeraz aracılığıyla RNA molekülüne aktarılmasıdır ve belirli başlangıç (promotör) ile bitiş (terminatör) noktaları arasında gerçekleşir.

Daha Fazla Pratik

Prokaryot ve ökaryot hücrelerde transkripsiyonun gerçekleştiği hücresel kısımların (sitoplazma vs çekirdek) karşılaştırılması konusuna çalışabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) süreci ile ilgili;

I. RNA polimeraz enzimi, ilgili gen bölgesindeki DNA çift sarmalını açarak kalıp iplik üzerindeki bazlara uygun ribonükleotitlerin yerleşmesini ve aralarında fosfodiester bağlarının kurulmasını sağlar.
II. mRNA sentezi, DNA'nın kalıp ipliği üzerinden 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde ilerlenerek gerçekleştirilir; bu durum yeni RNA zincirinin 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde uzamasını sağlar.
III. Transkripsiyonun başlayabilmesi için hücrenin mutlaka S evresinde bulunması ve DNA'sını eşlemiş (replikasyon) olması zorunludur.
IV. Sentezlenen mRNA molekülünün nükleotit dizilimi, DNA'nın kalıp olmayan (kodlayıcı) ipliğindeki dizilimle (Timin yerine Urasil gelmesi hariç) aynıdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve IV

Cevap

I, II ve IV ifadelerini içeren seçenek doğrudur.
Transkripsiyon sürecinde RNA polimeraz, DNA ipliklerini birbirinden ayırarak kalıp iplik üzerinden 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde bir RNA zinciri sentezler. Bu süreçte replikasyona ihtiyaç duyulmaz ve sentezlenen mRNA, kalıp olmayan ipliğin dizilimine sahip olur.

Adım Adım Çözüm

1
RNA polimeraz enziminin işlevini analiz etme
RNA polimeraz, DNA'nın ilgili gen bölgesini açar ve kalıp ipliğe uygun ribonükleotitleri ekleyerek fosfodiester bağlarını kurar. (I. ifade doğru)
Enzimin hem helikaz benzeri hem de polimeraz işlevi transkripsiyona özgüdür.
2
Sentez ve okuma yönünü kontrol etme
Kalıp iplik 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunurken, RNA 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezlenir. (II. ifade doğru)
Nükleik asit sentezleyen tüm enzimler (DNA/RNA polimeraz) yeni zinciri sadece 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde uzatabilir.
3
Hücre döngüsü ile ilişkiyi değerlendirme
Transkripsiyon için replikasyon şart değildir; protein sentezi metabolik olarak aktiftir. (III. ifade yanlış)
Replikasyon sadece hücre bölüneceği zaman gerçekleşir, oysa transkripsiyon protein ihtiyacına göre her zaman olabilir.
4
İplikler arasındaki dizi benzerliğini karşılaştırma
mRNA, kalıp ipliğin tamamlayıcısıdır; dolayısıyla kalıp olmayan (kodlayıcı) ipliğin kopyası gibidir. (IV. ifade doğru)
Kalıp olmayan iplik ile mRNA'nın her ikisi de kalıp ipliğin tamamlayıcısı olduğu için dizilimleri (T/U farkı hariç) özdeştir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon Mekanizması ve Yönü
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 3Soru →

Transkripsiyon (yazılım) sürecinde görev alan temel bileşenleri, hücre içindeki işlevleri ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

RNA Polimeraz
Promotör
Kalıp İplik
Terminatör

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

RNA polimeraz enzimi RNA sentezini gerçekleştirir; promotör sentezin başlangıç noktasıdır; kalıp iplik şifre veren zincirdir; terminatör ise sentezin bitiş noktasıdır.
Transkripsiyon mekanizmasında RNA polimeraz enzimi, DNA üzerindeki promotör bölgesine bağlanarak süreci başlatır. DNA'nın kalıp ipliğini rehber olarak kullanarak nükleotit dizilimine uygun RNA sentezi yapar ve terminatör dizisine ulaştığında işlemi sonlandırır.

Adım Adım Çözüm

1
Enzimin belirlenmesi
RNA polimeraz
Transkripsiyonu katalizleyen ana enzim RNA polimerazdır.
2
Başlangıç ve bitiş sinyallerinin ayırt edilmesi
Promotör ve Terminatör
Genin okunmaya başlandığı yer promotör, bittiği yer ise terminatördür.
3
Bilgi kaynağının seçilmesi
Kalıp iplik
RNA, DNA'nın sadece tek bir zinciri (kalıp iplik) üzerinden sentezlenir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyonun temel bileşenleri ve enzimatik işleyişi.
Soru 4Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: RNA polimeraz enzimi, ribonükleotitleri birbirine ekleyerek yeni RNA zincirini 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezler.

Cevap

RNA polimeraz enzimi, ribonükleotitleri birbirine ekleyerek yeni RNA zincirini 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezler.
Transkripsiyon sürecinde RNA polimeraz enzimi, DNA'nın kalıp ipliğini baz alarak uygun ribonükleotitleri (A, U, G, C) birbirine fosfodiester bağlarıyla bağlar. Bu sentez işlemi sırasında yeni oluşan RNA zinciri daima 5′5' ucundan 3′3' ucuna doğru uzatılır.

Adım Adım Çözüm

1
Transkripsiyonun temel tanımını hatırla.
DNA üzerindeki genetik bilginin bir iplik kalıp kullanılarak RNA molekülüne aktarılmasıdır.
Mekanizmanın nasıl işlediğini anlamak için başlangıç noktasıdır.
2
Enzimin çalışma yönünü analiz et.
RNA polimeraz, yeni ipliği her zaman 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde uzatır.
Nükleik asit sentezinde polimeraz enzimlerinin evrensel çalışma kuralıdır.
3
Hücresel enerji ve hammadde kullanımını kontrol et.
Sentez (anabolizma) olayı olduğu için ATP harcanır ve urasil içeren ribonükleotitler kullanılır.
RNA'nın yapısal özelliklerini DNA'dan ayıran temel farkları belirlemek içindir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyonun Yönü ve Enzim Mekanizması

Daha Fazla Pratik

Transkripsiyon sonrasında ökaryotik hücrelerde gerçekleşen RNA işlenmesi (ekleme/çıkarma) süreçlerini gözden geçirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru →

Bir ökaryotik hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) sürecinde, ilgili gen bölgesinin kalıp ipliği üzerinden RNA sentezi gerçekleşmektedir.

Buna göre transkripsiyon mekanizmasıyla ilgili,

I. RNA polimeraz, DNA replikasyonunda görev alan helikaz enzimine ihtiyaç duymadan DNA çift sarmalını lokal olarak açma ve transkripsiyon tamamlandıktan sonra sarmal yapıyı tekrar eski haline getirme yeteneğine sahiptir.

II. RNA sentezi, kalıp ipliğin 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunmasıyla gerçekleşir ve yeni sentezlenen RNA zincirine nükleotit eklenmesi her zaman 3′3' ucundan yapılır.

III. Transkripsiyon sırasında nükleotitlerin birbirine bağlanması için gereken enerji, ortamdaki serbest ATP moleküllerinin ADPADP ve inorganik fosfata hidroliz edilmesiyle elde edilen serbest enerjiyle doğrudan karşılanır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II öncüllerinin doğru, III. öncülün ise yanlış olduğu seçenek
Transkripsiyon sürecinde RNA polimeraz, DNA replikasyonunda helikaz ve topoizomeraz gibi enzimlerin yaptığı işi tek başına üstlenerek çift sarmalı açar ve işi bittiğinde sarmalın tekrar kapanmasını sağlar. RNA sentezi her zaman yeni ipliğin 5' ucundan 3' ucuna doğru gerçekleştiğinden, kalıp iplik 3' -> 5' yönünde okunur ve yeni nükleotitler büyüyen RNA'nın 3'-OH ucuna eklenir. Ancak transkripsiyon sırasında fosfodiester bağlarının kurulması için gereken enerji, sitoplazmada veya çekirdekte hazır bulunan serbest ATP'nin hidrolizinden değil, reaksiyona giren ribonükleosit trifosfatların (rNTP'lerin) yapısındaki yüksek enerjili pirofosfat bağlarının koparılmasından elde edilir. Bu nedenle I ve II öncülleri doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
RNA polimeraz enziminin helikaz aktivitesini değerlendirme
RNA polimeraz, replikasyon sürecindeki helikaz ve topoizomeraz gibi ek enzimlere gerek duymadan DNA çift sarmalını tek başına açabilir ve işi bittiğinde tekrar sarmal hale getirebilir.
Ökaryotik transkripsiyonda RNA polimerazın helikaz yeteneğini doğrulamak
2
Transkripsiyonun sentez yönünü ve polaritesini analiz etme
RNA polimeraz kalıp ipliği 3' -> 5' yönünde okur ve yeni RNA zincirini 5' -> 3' yönünde sentezler; nükleotitler büyüyen zincirin 3'-OH ucuna eklenir.
Sentez yönü kurallarını doğrulamak
3
Transkripsiyonun enerji kaynağını inceleme
Fosfodiester bağlarının oluşması için gereken enerji, ortama giren ribonükleosit trifosfatların (rNTP) yapısındaki pirofosfat bağlarının kopmasıyla sağlanır, serbest ATP hidrolizinden doğrudan karşılanmaz.
Transkripsiyonda enerji kaynağına dair kavram yanılgısını düzeltmek

Anahtar Kavram

Transkripsiyon sırasında RNA polimeraz aktivitesi, sentez yönü ve enerji kullanımı
Soru 6Soru →

Ökaryotik bir hücrede bir protein sentezi için gerekli olan genetik bilginin RNA üzerine aktarılması (transkripsiyon) sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, biyolojik olarak meydana gelme sırasına göre diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Transkripsiyon süreci; RNA polimerazın promotöre bağlanmasıyla başlar, DNA sarmalının açılmasıyla devam eder, ribonükleotitlerin eklenmesiyle RNA zinciri uzar ve sonlanma sinyaliyle mRNA serbest kalır.
Transkripsiyon süreci biyokimyasal olarak belirli bir hiyerarşi izler. Önce tanıma (promotör), sonra yapısal hazırlık (DNA açılması), ardından sentez (nükleotit eklenmesi) ve son olarak ayrılma (terminasyon) gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç kompleksinin kurulması
RNA polimerazın promotör bölgesine bağlanması
Genin okunabilmesi için enzimin başlangıç noktasını tanıması şarttır.
2
Kalıp ipliğin açığa çıkarılması
İlgili gen bölgesinde DNA sarmalının çözülmesi
Nükleotitlerin eşlenebilmesi için hidrojen bağlarının geçici olarak koparılması gerekir.
3
RNA zincirinin uzatılması
Fosfodiester bağları kurularak mRNA sentezlenmesi
Genetik bilginin RNA polimeraz aracılığıyla nükleotit dizisine dönüştürülmesi aşamasıdır.
4
Terminasyon (Sonlanma)
mRNA'nın serbest kalması ve DNA'nın tekrar kapanması
Genin sonuna gelindiğinde sentezin durdurulması ve ürünün sitoplazmaya veya işleme merkezine gönderilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyonun aşamaları: Başlama, Uzama ve Sonlanma
Soru 7Soru →

Protein sentezi için genetik bilginin RNA'ya aktarılmasını sağlayan transkripsiyon (yazılım) mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bir hücrede transkripsiyon olayının gerçekleşebilmesi için öncelikle DNA'nın kendini eşlemesi (replikasyon) ve hücrenin bölünme evresinde olması gerekir.

Cevap

Hücrede transkripsiyonun gerçekleşmesi için replikasyonun şart olduğunu savunan ifade yanlıştır.
Transkripsiyon (RNA sentezi), hücrenin yaşam döngüsünün neredeyse her evresinde gerçekleşebilen bir metabolik olaydır. Bir genin aktifleşip protein sentezine başlaması için DNA'nın replike olmasına (kendini eşlemesine) gerek yoktur. Replikasyon sadece hücre bölüneceği zaman S evresinde gerçekleşir. Dolayısıyla, transkripsiyonun replikasyona bağlı olduğunu söyleyen ifade biyolojik olarak hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Transkripsiyon ve replikasyon arasındaki farkı belirlemek
Transkripsiyon gen ifadesi sürecidir, replikasyon ise genetik bilginin yeni hücrelere aktarılmasıdır.
Hücrenin metabolik faaliyetleri için protein sentezi sürekli gereklidir, ancak her protein sentezi için DNA'nın eşlenmesine ihtiyaç yoktur.
2
RNA polimeraz enziminin işlevini analiz etmek
RNA polimeraz hem DNA'yı açar (promotör bölgesinden itibaren) hem de ribonükleotitleri bağlar.
Transkripsiyonda helikaz gibi ek enzimlere gerek duyulmadan RNA polimeraz süreci tek başına yönetebilir.
3
Sentez yönünü kontrol etmek
Yeni zincir daima 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde büyür.
Enzimatik olarak nükleotitlerin serbest 3′−OH3'-OH ucuna eklenmesi zorunludur.

Anahtar Kavram

Transkripsiyonun Replikasyondan Bağımsızlığı
Soru 8Soru →

Bir ökaryotik hücrede gerçekleşen protein sentezi sürecinde, ilgili gen bölgesinden mRNA sentezlenmesi (transkripsiyon) sırasında meydana gelen aşağıdaki olayları gerçekleşme sırasına göre diziniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Olayların doğru sıralaması; RNA polimerazın promotöre bağlanması, DNA zincirlerinin ayrılması, nükleotitlerin eklenerek RNA'nın uzatılması, sonlandırıcı diziye ulaşılması ve RNA'nın ayrılarak DNA'nın kapanması şeklindedir.
Transkripsiyon süreci biyokimyasal olarak belirli bir sırayı takip eder. Önce RNA polimeraz promotörü tanır ve bağlanır. Ardından enzim, DNA'nın iki ipliğini birbirinden ayırarak sentez için ortam hazırlar. Üçüncü aşamada, kalıp ipliğe uygun nükleotitler getirilerek RNA zinciri sentezlenir. Enzim sonlandırıcı bölgeye geldiğinde sentez durur ve son olarak mRNA serbest kalırken DNA eski sarmal yapısına döner.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç aşamasını belirleme
RNA polimerazın promotör bölgesine bağlanması
Transkripsiyon, enzimin DNA üzerindeki spesifik bağlanma bölgesini tanımasıyla başlar.
2
Kalıp ipliğin hazırlanması
DNA sarmalının açılması
Nükleotitlerin okunabilmesi için hidrojen bağlarının enzim yardımıyla geçici olarak koparılması gerekir.
3
Sentez ve uzama aşaması
Ribonükleotitlerin fosfodiester bağlarıyla birleştirilmesi
RNA polimeraz, kalıp ipliğe göre 5' -> 3' yönünde yeni RNA zincirini sentezler.
4
Sürecin sonlandırılması
Sonlandırıcı diziye ulaşılması ve mRNA'nın salınması
Genin sonuna gelindiğinde enzim DNA'dan ayrılır ve sentezlenen polimer serbest kalır.

Anahtar Kavram

Transkripsiyonun temel aşamaları: Başlama (Promotör etkileşimi), Uzama (Polimerizasyon) ve Sonlanma (Terminasyon).

Daha Fazla Pratik

Transkripsiyon tamamlandıktan sonra ökaryotik hücrelerde gerçekleşen mRNA işlenmesi (ekleme/splicing) süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) süreci, genetik bilginin protein sentezi için mRNA'ya aktarılmasını sağlar. Bu süreçte görev alan RNA polimeraz enzimi ve gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: RNA polimeraz, DNA üzerindeki promotör bölgesine bağlanarak ilgili genin sarmal yapısını açar ve uygun ribonükleotitleri birbirine bağlar.

Cevap

RNA polimerazın promotöre bağlanarak DNA'yı açması ve ribonükleotitleri bağlaması ifadesi doğrudur.
Doğru ifade, RNA polimerazın promotör bölgesine bağlanarak DNA'nın ilgili gen bölgesini açması ve ribonükleotitleri birbirine bağlayarak RNA sentezini gerçekleştirmesidir. RNA polimeraz, replikasyondaki helikazın görevini de üstlenerek DNA'yı açar ve primer gerektirmeden sentezi başlatır.

Adım Adım Çözüm

1
RNA polimerazın bağlanma bölgesinin belirlenmesi
Enzim DNA üzerindeki promotör dizisini tanır.
Sentezin nereden başlayacağının belirlenmesi gerekir.
2
DNA sarmalının açılması
Zayıf hidrojen bağları koparılarak transkripsiyon balonu oluşturulur.
Kalıp ipliğin okunabilmesi için ipliklerin birbirinden ayrılması şarttır.
3
Ribonükleotitlerin dizilmesi
5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde yeni bir RNA zinciri sentezlenir.
Kalıp iplikteki bazların (Adenin, Guanin, Sitozin, Timin) karşısına uygun RNA bazları (Urasil, Sitozin, Guanin, Adenin) getirilir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon sırasında RNA polimeraz enzimi hem DNA sarmalını açar hem de nükleotit eklemesini yapar; bu işlem için replikasyon şart değildir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 10Soru →

Hücrelerde genetik bilginin protein sentezine aktarılma sürecinin ilk basamağı olan transkripsiyon (yazılım) mekanizmasında çeşitli yapılar görev almaktadır. Aşağıdaki tabloda verilen transkripsiyon bileşenlerini, bu süreçteki temel görevleri veya özellikleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

RNA polimeraz
Promotör
Kalıp iplik
ATP

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

RNA polimeraz enzimi DNA'yı açıp sentezi yapar; promotör başlama bölgesini işaretler; kalıp iplik şifrenin alındığı 3′→5′3' \rightarrow 5' yönündeki zincirdir; ATP ise bu süreçte harcanan enerjiyi sağlar.
RNA polimeraz transkripsiyonu yürüten temel enzimdir (2), promotör enzimin bağlandığı başlangıç dizisidir (1), kalıp iplik 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunan şablondur (3) ve ATP sürecin enerji kaynağıdır (4).

Adım Adım Çözüm

1
Enzimatik aktiviteyi belirle.
RNA polimerazın hem helikaz benzeri (açma) hem de polimeraz (ekleme) işlevi olduğu saptanır.
Transkripsiyonda DNA sarmalını ayrı bir helikaz değil, RNA polimerazın kendisi açar.
2
Başlangıç sinyalini tanımla.
Promotörün bir genin 'açılış' sinyali ve enzimin tutunma noktası olduğu belirlenir.
Sentezin rastgele bir noktadan değil, genin başından başlaması için promotör dizisi kritiktir.
3
Okuma yönünü analiz et.
Kalıp ipliğin 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunarak 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde mRNA sentezlendiği ayırt edilir.
Nükleik asit sentezinde enzimler kalıbı her zaman 3′3' ucundan 5′5' ucuna doğru okur.
4
Enerji ihtiyacını değerlendir.
Nükleotitler arasındaki fosfodiester bağlarının kurulması için ATP harcandığı sonucuna varılır.
Biyokimyasal sentez reaksiyonları (anabolizma) enerji tüketir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon, DNA üzerindeki genetik bilginin RNA polimeraz enzimi aracılığıyla, ATP harcanarak mRNA'ya aktarılması sürecidir.
Soru 11Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) süreci ile ilgili;

I. RNA polimeraz enzimi, DNA'nın ilgili gen bölgesindeki zayıf hidrojen bağlarını kopararak ikili sarmal yapıyı açar.
II. DNA'nın her iki ipliği de aynı anda kalıp olarak kullanılarak iki farklı RNA molekülü sentezlenir.
III. Yeni sentezlenen RNA zinciri, kalıp ipliğe antiparalel uzanır ve 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde büyür.
IV. Transkripsiyonun gerçekleşebilmesi için hücrenin mutlaka replikasyon (DNA eşlenmesi) sürecinde olması gerekir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

RNA polimerazın sarmalı açması ve RNA'nın 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezlenmesi ifadelerini içeren seçenek doğrudur.
Transkripsiyon sırasında RNA polimeraz hem DNA sarmalını açar hem de RNA nükleotitlerini 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde birbirine bağlar. Bu süreçte sadece bir iplik şablon olarak kullanılır ve süreç hücrenin replikasyon yapmasına bağlı değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Enzim görevini analiz etme
RNA polimeraz, DNA üzerindeki promotör bölgesine bağlanır ve ilgili gen bölgesindeki hidrojen bağlarını kopararak sarmalı açar.
Transkripsiyonun başlaması için nükleotitlerin eşleşebileceği açık bir şablon gereklidir.
2
Kalıp iplik kullanımını değerlendirme
DNA'nın sadece bir ipliği (3' -> 5' yönündeki kalıp iplik) RNA sentezi için şablon olarak kullanılır.
Genetik bilgi belirli bir yönde okunur ve her gen için tek bir iplik anlamlıdır.
3
Sentez yönünü belirleme
RNA polimeraz, yeni nükleotitleri her zaman RNA'nın 3' ucuna ekler, yani sentez 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde gerçekleşir.
Enzimatik aktivite nükleotitlerin şeker-fosfat bağını sadece 3'-OH grubuna bağlayabilir.
4
Hücre döngüsü ile ilişkiyi kurma
Transkripsiyon, hücrenin metabolik olarak aktif olduğu her an gerçekleşebilir; replikasyon (S evresi) ile bir zorunluluğu yoktur.
Protein sentezi yaşam boyu devam eden bir süreçtir, bölünme ise sadece belirli zamanlarda olur.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon Mekanizması ve Polarite

Daha Fazla Pratik

Prokaryotik ve ökaryotik transkripsiyonun gerçekleştiği hücresel kısımları karşılaştıran bir soru çözmek konuyu pekiştirecektir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 12Soru →

Ökaryotik bir hücrenin çekirdeğinde gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) sürecine ait aşağıda verilen olayları, gerçekleşme sırasına göre düzenleyiniz.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Transkripsiyon süreci; promotörün tanınması, DNA sarmalının açılması, ribonükleotitlerin eklenerek mRNA'nın uzaması, sonlandırıcı diziye ulaşılması ve mRNA'nın ayrılarak DNA'nın kapanması sırasıyla gerçekleşir.
Transkripsiyonun mantıksal akışı; önce hedefin belirlenmesi (promotör), sonra içeriğin okunabilir hale getirilmesi (sarmalın açılması), kodun kopyalanması (uzama), bitiş işaretinin görülmesi (terminasyon) ve ürünün serbest bırakılması (ayrılma) şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Tanıma ve Bağlanma
RNA polimeraz promotöre bağlanır.
Sürecin başlatılacağı gen bölgesinin doğru tespit edilmesi gerekir.
2
DNA Sarmalının Açılması
Gen bölgesindeki hidrojen bağları koparılır.
Kalıp iplikteki nükleotitlerin RNA polimeraz tarafından okunabilmesi için ipliklerin ayrılması şarttır.
3
Elongasyon (Uzama)
mRNA zinciri sentezlenir.
Kalıp iplik referans alınarak tamamlayıcı RNA nükleotitleri eklenir.
4
Terminasyon (Sonlanma)
Durdurucu dizi algılanır.
Sentezin genin bittiği noktada kesilmesi gerekir.
5
Ayrılma ve Re-annealing
mRNA serbest kalır, DNA kapanır.
DNA iplikleri birbirine daha kararlı bağlandığı için RNA ayrıldıktan sonra tekrar sarmal yapıya döner.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon, DNA üzerindeki genetik bilginin RNA polimeraz aracılığıyla RNA molekülüne aktarılmasıdır.

Daha Fazla Pratik

Transkripsiyon sonrasında ökaryotik hücrelerde gerçekleşen RNA işlenmesi (ekleme/splicing) süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) süreciyle ilgili olarak;

I. RNA polimeraz enzimi, ilgili gen bölgesindeki DNA çift sarmalını açarak kalıp iplikteki bazların karşısına uygun ribonükleotitlerin yerleşmesini sağlar.
II. Transkripsiyon olayının gerçekleşebilmesi için hücrenin mutlaka replikasyon (SS) evresinde olması ve DNA miktarını iki katına çıkarması gerekir.
III. RNA sentezi, DNA'nın kalıp ipliği üzerinden 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okuma yapılarak 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde gerçekleştirilir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III numaralı ifadeleri içeren seçenek doğrudur.
I ve III numaralı yargılar doğrudur. RNA polimeraz geni açarak sentezi başlatır (I) ve bu sentez DNA'nın kalıp ipliğinin 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde taranmasıyla yeni RNA ipliğinin 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde oluşturulması şeklinde gerçekleşir (III).

Adım Adım Çözüm

1
RNA polimerazın fonksiyonunu değerlendir.
RNA polimeraz, DNA'nın ilgili gen bölgesini açar ve kalıp ipliğe uygun ribonükleotitleri ekler.
Transkripsiyonun temel enzimi RNA polimerazdır.
2
Hücre döngüsü ile transkripsiyon ilişkisini kontrol et.
Transkripsiyon (ve dolayısıyla protein sentezi) için hücrenin bölünme evresine girmesi veya DNA'sını eşlemesi gerekmez.
Hücreler metabolik faaliyetleri için sürekli protein sentezler; replikasyon ise sadece hücre bölünmesi öncesinde gerçekleşir.
3
Sentez ve okuma yönünü analiz et.
RNA zinciri her zaman 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezlenir. Bu durum, kalıp DNA ipliğinin 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunmasını gerektirir.
Nükleik asit sentezinde yeni nükleotitler sadece serbest 3′3' ucuna eklenebilir.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon (RNA sentezi), DNA'nın kalıp ipliği temel alınarak RNA polimeraz aracılığıyla gerçekleştirilen, replikasyondan bağımsız bir olaydır.

Alternatif Yöntem

Önce replikasyon ile transkripsiyonun zaman farkını hatırlayarak II numaralı öncülü elemek, seçenekleri hızla I ve III'e indirgeyebilir.
Tahmini Süre:1m 40s
Soru 14Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) sürecinde görev alan yapılar ile bu yapıların işlevleri aşağıda karışık olarak verilmiştir. Bu kavramları doğru işlevleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

RNA polimeraz
Promotör
Kalıp iplik
Terminasyon bölgesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

RNA polimeraz enzimi DNA'yı açıp RNA sentezlemekle (right_2), Promotör başlangıç sinyaliyle (right_1), Kalıp iplik şifre rehberliğiyle (right_3) ve Terminasyon bölgesi ise sentezi bitirmekle (right_4) eşleşir.
Transkripsiyon süreci, RNA polimerazın promotöre bağlanmasıyla başlar, kalıp ipliği rehber alarak uzar ve terminasyon dizisinde sona erer. Bu eşleşmeler sürecin biyokimyasal adımlarını tam olarak karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Enzimin belirlenmesi
RNA polimeraz, transkripsiyonda hem helikaz benzeri hem de polimerizasyon işlevi gören enzimdir.
Replikasondan farklı olarak transkripsiyonda DNA ipliklerini RNA polimeraz açar.
2
Başlangıç bölgesinin belirlenmesi
Promotör dizisi, transkripsiyonun nereden başlayacağını belirler.
RNA polimerazın DNA üzerinde bağlandığı spesifik tanıma bölgesidir.
3
Kalıp görevinin belirlenmesi
Kalıp iplik, mRNA nükleotit dizilimini belirleyen DNA zinciridir.
mRNA, DNA'nın iki ipliğinden sadece biri (kalıp olan) üzerinden sentezlenir.
4
Sonlanma mekanizmasının belirlenmesi
Terminasyon bölgesi sentezi durdurur.
Bu bölgeye gelindiğinde RNA polimeraz ve sentezlenen RNA, DNA'dan ayrılır.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon Mekanizması ve Temel Bileşenleri
Soru 15Soru →

Ökaryotik bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) mekanizmasıyla ilgili;

I. RNA polimeraz enzimi, ilgili gen bölgesindeki DNA çift sarmalını açarak zayıf hidrojen bağlarının kopmasını sağlar.
II. RNA polimeraz, DNA polimerazdan farklı olarak, yeni bir nükleotit zincirini başlatabilmek için serbest bir 3′—OH3' \text{—} OH ucuna (primere) ihtiyaç duymaz.
III. RNA sentezi, DNA'nın kalıp ipliği üzerinden 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde ilerleyen bir okuma ile gerçekleştirilir.
IV. Sentezlenen RNA molekülü, ilgili genin kalıp olmayan (kodlayan) ipliği ile —Timin yerine Urasil gelmesi hariç— aynı nükleotit dizilimine sahiptir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve IV

Cevap

Transkripsiyon sürecinde RNA polimeraz hem DNA'yı açar hem sentezi gerçekleştirir, primere ihtiyaç duymaz ve kalıp ipliği 3' ucundan 5' ucuna doğru okuyarak kodlayan ipliğe benzer bir RNA sentezler.
Transkripsiyon mekanizmasında RNA polimeraz enzimi hem DNA sarmalını açar hem de RNA sentezini gerçekleştirir (I doğru). DNA polimerazdan farklı olarak RNA polimerazın bir primere ihtiyacı yoktur (II doğru). Kalıp iplik 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunurken, RNA 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde sentezlenir; bu durumda RNA'nın dizilimi, kalıp olmayan yani kodlayan iplikle (T yerine U gelmesi dışında) birebir aynı olur (IV doğru).

Adım Adım Çözüm

1
Enzim fonksiyonlarını değerlendir.
RNA polimeraz, transkripsiyon sırasında hem helikaz (bağ koparma) hem de polimeraz (nükleotit ekleme) görevlerini üstlenir.
Transkripsiyonda tek bir ana enzim (RNA polimeraz) sarmalı açıp sentezi başlatır.
2
Replikasyon ile primer gereksinimini karşılaştır.
RNA polimeraz, DNA polimerazın aksine nükleotitleri sıfırdan bağlamaya başlayabilir.
RNA polimerazın de novo sentez yeteneği vardır, bu yüzden RNA primerine ihtiyaç duymaz.
3
Okuma ve sentez yönünü analiz et.
Kalıp iplik 3′→5′3' \rightarrow 5' yönünde okunur, RNA zinciri 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde uzar.
Enzimler nükleotitleri daima yeni zincirin 3′3' ucuna ekler, bu yüzden kalıp antiparalel olarak 3′3''den 5′5''e okunur.
4
İplik isimlendirmelerini kontrol et.
RNA, kalıp ipliğin tamamlayıcısıdır; bu durum onu kalıp olmayan (kodlayan) ipliğin nükleotit dizilimiyle aynı yapar (T/U farkıyla).
Her iki iplik de (RNA ve kodlayan iplik) kalıp ipliğe tamamlayıcı olduğu için birbirleriyle aynı dizilime sahiptirler.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon sırasında RNA polimerazın kalıp ipliği 3' → 5' yönünde okuması ve yeni RNA zincirini 5' → 3' yönünde sentezlemesi.

Alternatif Yöntem

Eğer bir DNA dizisi üzerinden mRNA sentezlemeniz istenirse, sadece 'kodlayan ipliği' alıp tüm T harflerini U harfine dönüştürerek doğrudan mRNA'yı bulabilirsiniz. Bu, kalıp ipliği tek tek eşleştirmekten çok daha hızlı bir yöntemdir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 16Soru →

Ökaryot bir hücrede gerçekleşen transkripsiyon (yazılım) sürecine ait bazı olaylar aşağıda verilmiştir. Bu olayların transkripsiyon mekanizmasındaki gerçekleşme sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Transkripsiyon süreci; RNA polimerazın promotöre bağlanmasıyla başlar, nükleotitlerin kalıp ipliğe uygun dizilmesi ve aralarında fosfodiester bağlarının kurulmasıyla devam eder, sonlandırıcı diziye ulaşıldığında mRNA'nın ayrılması ve DNA'nın tekrar kapanmasıyla tamamlanır.
Transkripsiyon süreci önce enzimin genin başlangıç bölgesini (promotör) tanımasıyla başlar. Ardından DNA'nın anlamlı zinciri üzerinden nükleotit eşleşmeleri yapılır. Bu eşleşmeyi takiben enzim, nükleotitleri fosfodiester bağlarıyla birleştirerek mRNA zincirini uzatır. Enzim sonlandırıcı bölgeye geldiğinde süreç durur ve enzim ile mRNA ayrılır; sonuçta DNA tekrar sarmal yapısına kavuşur.

Adım Adım Çözüm

1
Başlangıç kompleksinin kurulması
RNA polimerazın promotöre bağlanması ve DNA'nın açılması
Enzim, genin başlangıç noktasını tanımalı ve kalıp ipliği erişilebilir kılmalıdır.
2
Baz eşleşmesi (Hidrojen bağı kurulumu)
Kalıp ipliğe uygun ribonükleotitlerin getirilmesi
Genetik bilginin doğru aktarılması için bazların (A, U, G, C) karşılıklı gelmesi ön şarttır.
3
Polimerizasyon (Fosfodiester bağı kurulumu)
mRNA zincirinin 5′→3′5' \rightarrow 3' yönünde uzaması
RNA polimeraz nükleotitleri birbirine bağlayarak polimer yapıyı oluşturur.
4
Sonlanma ve ayrılma
mRNA'nın kalıptan ve enzimden ayrılması
Durdurucu sinyal (terminasyon), sentezin durması gerektiğini bildirir.
5
DNA'nın re-anneal (yeniden birleşme) süreci
DNA'nın tekrar sarmal hal alması
Hidrojen bağlarının tekrar kurulmasıyla DNA yapısı korunur.

Anahtar Kavram

Transkripsiyon mekanizmasının evreleri (Başlama, Uzama, Sonlanma)
Transkripsiyon (Yazılım) Mekanizması Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin