Examkin

Ekosistemlerde Enerji Akışı ve Besin Zinciri

6 soru

Tüm türler6Çoktan seçmeli3Eşleştirme1Sıralama2
Soru 1Soru →

Bir göl ekosisteminde yer alan beş farklı canlı türünün dokularındaki kimyasal kirletici birikim miktarı ve bu türlerin sahip olduğu toplam biyokütle değerleri aşağıdaki tabloda karışık olarak verilmiştir:

Canlı TürüDokulardaki Toksik Madde Birikimi (ppm)Toplam Biyokütle (ton)
X0020{}021500015000
Y2102{}1088
Z0400{}40120120
T285028{}50050{}5
V—4545

Tablodaki V canlısı, bu ekosistemdeki ölü organizmaları ve organik atıkları parçalayarak inorganik maddelere dönüştüren ayrıştırıcılar grubunu temsil etmektedir.

Buna göre, bu canlılar ve ekosistemdeki madde ve enerji akışı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: X canlısının güneşten bağladığı enerjinin çok büyük bir kısmı ısı ve solunum yoluyla çevreye salınır ve bir sonraki trofik düzeye aktarılamaz.

Cevap

Üretici canlı olan X'in güneşten bağladığı enerjinin büyük kısmının ısı ve solunum yoluyla kaybolarak bir sonraki düzeye aktarılamadığı yönündeki ifade doğrudur.
Üretici olan X canlısı tarafından fotosentez yoluyla bağlanan güneş enerjisinin sadece yaklaşık yüzde 10'luk bir kısmı bir sonraki trofik düzey olan Z canlısına aktarılabilir. Enerjinin geriye kalan yüzde 90'lık kısmı ise X canlısının kendi solunumu, yaşamsal faaliyetleri ve çevreye yayılan ısı şeklinde kaybolur. Bu durum besin zincirindeki tüm basamaklar için geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Tablodaki verilerden yararlanarak canlıların besin piramidindeki trofik düzeylerini belirlemek.
Biyokütlesi en fazla (1500015000 ton) ve dokularındaki toksik madde miktarı en az (0020{}02 ppm) olan X canlısı üreticidir. Besin zinciri sırasıyla X (üretici) -> Z (birincil tüketici) -> Y (ikincil tüketici) -> T (üçüncül tüketici) şeklindedir. Biyokütlesi 4545 ton olan V canlısı ise ayrıştırıcıdır.
Biyokütle üreticiden tüketiciye doğru azalırken, dokularda biriken toksik madde miktarı ise artış gösterir.
2
Enerji aktarım kurallarını (yüzde 10 kuralı) uygulamak ve seçenekleri analiz etmek.
Üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe enerjinin yalnızca yaklaşık %10\%10'u bir üst düzeydeki canlıya aktarılabilir. Enerjinin yaklaşık %90\%90'ı ise solunum ve metabolik faaliyetlerle ısı olarak ekosistemde kaybolur.
Termodinamik yasalarına göre ekosistemde enerji dönüşümü sırasında enerjinin büyük bir kısmı kullanılamaz hale gelerek ısıya dönüşür.
3
Doğru seçeneği teyit etmek.
X canlısının bağladığı enerjinin büyük kısmının bir üst basamağa aktarılamadan ısı ve solunum yoluyla kaybedildiğini belirten seçeneğin doğru olduğu sonucuna ulaşılır.
Lindeman'ın yüzde 10 kuralı, biyolojik sistemlerdeki enerjinin büyük kısmının çevreye ısı olarak salındığını doğrular.

Anahtar Kavram

Ekosistemlerde tek yönlü enerji akışı, trofik düzeyler arası enerji kaybı (yüzde 10 kuralı), biyokütle değişimi ve biyolojik birikim.
Soru 2Soru →

Ekosistemlerdeki enerji akışı ve besin zincirinde görev alan bazı canlı türleri ile bu canlıların ekolojik özellikleri aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki canlı türleri ile sağ sütundaki ekolojik özellikleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Fitoplankton
Zooplankton
Katil Balina (Orka)
Ayrıştırıcı Bakteriler

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki canlıların sağ sütundaki ekolojik özellikleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: Fitoplankton - Fotosentez süreciyle güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürüp besin zincirinin ilk halkasını oluşturan birincil üretici; Zooplankton - Üreticileri tüketerek bünyelerindeki enerjiyi ikinci trofik düzeye aktaran ve otçul beslenen birincil tüketici; Katil Balina - Besin zincirinin en üst basamağında yer alan ve dokularında biyobirikim oranı en yüksek düzeye ulaşan canlı grubu; Ayrıştırıcı Bakteriler - Besin piramidinin her basamağında faaliyet göstererek organik atıkları inorganik bileşiklere dönüştüren ve madde döngüsünü tamamlayan grup.
Doğru eşleştirmede; üretici konumundaki tek hücreli su bitkileri olan fitoplanktonlar fotosentez yoluyla güneş enerjisini bağlayan özellik ile eşleşir. Zooplanktonlar, üreticilerle beslenen hayvansal tüketiciler olduğundan birincil tüketici özelliğiyle eşleşir. Katil balina gibi üst düzey tüketiciler, besin zincirinde yukarı çıkıldıkça biriken toksik maddelerin (biyobirikim) en yüksek olduğu gruptur. Ayrıştırıcı bakteriler ise besin zincirinin her basamağındaki organik atıkları parçalayıp inorganik maddelere dönüştürerek madde döngüsünü tamamlar.

Adım Adım Çözüm

1
Üretici basamağındaki canlının belirlenmesi
Fitoplankton, klorofil taşıyan mikroskobik bir üreticidir. Güneş ışığını fotosentezle kimyasal enerjiye çeviren özellik ile eşleşir.
Su ekosistemlerinde besin zincirinin ilk halkasını üretici organizmalar oluşturur.
2
Birincil tüketici basamağındaki canlının belirlenmesi
Zooplankton, fitoplanktonla beslenen otçul mikroskobik hayvansaldır. Üreticileri doğrudan tüketerek enerjiyi aktarma özelliğiyle eşleşir.
Üreticilerden doğrudan beslenen organizmalar birincil tüketici (otçullar) sınıfına girer.
3
Biyobirikim (toksik madde birikimi) özelliğine göre üst düzey tüketicinin belirlenmesi
Katil balina (Orka), besin zincirinin en tepesinde yer alır. Enerji piramidinde yukarı doğru çıkıldıkça biyobirikim arttığı için bu canlıda biyobirikim en fazladır.
Besin zincirinde yukarı çıkıldıkça enerji miktarı %90\%90 oranında azalırken, kimyasal kirleticilerin vücutta birikme oranı (biyobirikim) katlanarak artar.
4
Ayrıştırıcı canlı rolünün belirlenmesi
Ayrıştırıcı bakteriler organik maddeleri parçalayarak inorganik bileşiklere dönüştürür ve piramidin tüm basamaklarında yer alır.
Ayrıştırıcılar besin zincirinin belirli bir basamağıyla sınırlı kalmayıp tüm seviyelerde madde döngüsüne katkı sunarlar.

Anahtar Kavram

Ekosistemlerde enerji akışı ve besin zincirindeki trofik düzeyler, enerji aktarımı ve biyobirikim ilişkileri
Soru 3Soru →

Bozkır ekosisteminde yer alan bir besin zincirindeki enerji akışı ve madde döngüsüyle ilgili;

I. Üretici basamağından üst trofik basamaklara doğru gidildikçe bir üst basamağa aktarılan enerji miktarı her seviyede azalarak devam eder.
II. Besin piramidinde üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe, birey sayısı azalsa da aktarılan toplam enerji miktarı artış gösterir.
III. Ayrıştırıcılar, organik atıkları inorganik maddelere dönüştürerek sistemdeki madde döngüsüne katkı sağlar ve piramidin tüm basamaklarında faaliyet göstererirler.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Birinci ve üçüncü öncüllerin doğru olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Doğru yanıt olan seçenek, birinci ve üçüncü öncüllerin doğru olduğunu ifade etmektedir. Birinci öncülde belirtildiği gibi, besin zincirinde üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe her trofik seviyede enerjinin büyük kısmı kaybedildiğinden üst basamaklara aktarılan enerji miktarı sürekli azalır. Üçüncü öncülde belirtildiği gibi, ayrıştırıcılar organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürerek ekosistemdeki madde döngüsünü tamamlar ve besin piramidinin her basamağındaki canlıların atıklarıyla beslendikleri için tüm basamaklarda aktif olarak faaliyet gösterererek döngüye katkı sağlarlar.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncülün doğruluğunu analiz etmek.
Üretici basamağından üst basamaklara doğru gidildikçe enerjinin yalnızca yaklaşık %10\%10'unun aktarıldığı ve kalan %90\%90'ının ısı veya metabolik faaliyetler ile kaybedildiği (%10\%10 kuralı) doğrulanır.
Besin zincirinde enerjinin yukarı doğru azalarak aktarıldığı ilkesini kontrol etmek.
2
İkinci öncülün doğruluğunu analiz etmek.
Besin piramidinde yukarı doğru gidildikçe aktarılan toplam enerji miktarının artmadığı, aksine büyük oranda azaldığı belirlenir. Dolayısıyla ikinci öncül yanlıştır.
Besin piramidinde yukarıya doğru enerji akışındaki değişim kuralını uygulamak.
3
Üçüncü öncülün doğruluğunu analiz etmek.
Ayrıştırıcıların (bakteri, mantar vb.) ekosistemdeki her trofik basamaktan gelen organik atıkları inorganik maddelere (mineral, su vb.) dönüştürerek tekrar üreticilerin kullanımına sunduğu ve piramidin her düzeyinde aktif olduğu doğrulanır.
Ayrıştırıcıların ekosistemdeki rolünü ve besin zincirindeki yerini belirlemek.
4
Doğru öncülleri bir araya getirerek sonucu tespit etmek.
Birinci ve üçüncü öncüllerin doğru, ikinci öncülün ise yanlış olduğu belirlenerek doğru cevaba ulaşılır.
Seçenekler arasından doğru kombinasyonu bulmak.

Anahtar Kavram

Ekosistemlerde Enerji Akışı ve Besin Zinciri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 4Soru →

Aşağıdaki şemada bir tundra ekosistemindeki besin piramidi ve bu piramitteki trofik (beslenme) basamakları gösterilmiştir.

Şemadaki bilgilere göre, bu ekosistemdeki enerji akışı ve madde döngüsü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Likenlerden kutup kurtlarına doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarı her basamakta azalarak devam eder.

Cevap

Likenlerden kutup kurtlarına doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarı her basamakta azalarak devam eder.
Besin piramidinde aşağıdan yukarıya doğru gidildikçe (üreticilerden tüketicilere) enerji aktarımı azalarak gerçekleşir. Her basamakta enerjinin yaklaşık %10\%10'u üst basamağa iletildiği için en az enerji üst basamaktaki tüketicilere ulaşır.

Adım Adım Çözüm

1
Besin piramidinde üreticilerden tüketicilere doğru olan enerji akış yönünü ve miktarını analiz etmek.
Likenlerden kutup kurtlarına doğru gidildikçe enerjinin sadece %10\%10'unun bir üst trofik basamağa aktarıldığını (%10\%10 kuralı) belirlemek.
Enerji piramidinde her üst basamağa geçişte enerjinin büyük kısmının kaybedildiğini anlamak, aktar��lan enerji miktarının azaldığı sonucuna ulaştırır.
2
Diğer ekolojik parametrelerin (biyokütle, biyoakümülasyon) piramitteki değişim yönlerini değerlendirmek.
Yukarı doğru gidildikçe toplam biyokütlenin azaldığı, biyolojik birikimin (zehirli madde miktarı) ise arttığı gerçeğini ortaya koymak.
Bu parametrelerin doğru analizi, biyokütlenin arttığını veya kimyasal birikimin en az üst basamakta olduğunu savunan seçenekleri elemeyi sağlar.
3
Ayrıştırıcıların ve üreticilerin ekolojik rollerini incelemek.
Üreticilerin (likenler) Güneş enerjisini bağladığını, ayrıştırıcıların ise tüm basamaklardaki ölü organik maddeleri ayrıştırdığını doğrulamak.
Bu ekolojik rollerin belirlenmesi, üretici olarak ren geyiklerini gösteren veya ayrıştırıcıları tek bir basamakla sınırlandıran seçenekleri elemeye yardımcı olur.

Anahtar Kavram

Ekosistemlerde Enerji Akışı ve Besin Zinciri Parametreleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5Soru →

Aşağıda bir mercan resifi ekosistemindeki besin zincirinde yer alan bazı canlılar verilmiştir. Bu canlıları, fotosentezle üretilen enerjinin besin zinciri boyunca aktarılması sürecinde, her bir basamağın bünyesinde depolanan toplam enerji miktarının en az olandan en fazla olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mercan resifi besin zincirinde yer alan canlıların bünyelerinde depolanan enerji miktarının en az olandan en fazla olana doğru sıralaması resif köpekbalığı, papağan balığı, mercan polipleri ve zooxanthellae algleri şeklindedir.
Besin zincirindeki enerji piramidinde, üreticilerden tüketicilere doğru gidildikçe her basamakta enerjinin yaklaşık %90'ı ısı olarak kaybedilir ve yalnızca %10'u aktarılır. Bu duruma ekolojide %10 kuralı denir. Dolayısıyla, besin zincirinin en üst halkasında yer alan resif köpekbalığı en az enerjiye sahipken, en alt halkasında yer alan üretici konumundaki zooxanthellae algleri en fazla enerjiye sahiptir. Bu sebeple en az enerjiden en fazla enerjiye doğru doğru sıralama resif köpekbalığı, papağan balığı, mercan polipleri ve zooxanthellae algleri şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Canlıların besin zincirindeki trofik basamaklarını (beslenme rollerini) belirleyin.
Zooxanthellae algleri üretici (1. basamak), mercan polipleri otçul/birincil tüketici (2. basamak), papağan balığı ikincil tüketici (3. basamak) ve resif köpekbalığı üçüncül tüketici/üst yırtıcı (4. basamak) olarak belirlenir.
Enerji akışının yönünü ve basamaklar arasındaki ilişkileri kurabilmek için canlıların beslenme hiyerarşisini bilmek gerekir.
2
Besin piramidindeki enerji aktarım kuralını (%10 kuralı) uygulayın.
Güneşten gelen enerjinin her trofik basamakta sadece %10'u bir üst basamağa aktarılır, %90'ı ise solunum ve ısı kaybı ile çevreye dağılır. Bu nedenle enerji piramidin tabanından tavana doğru gidildikçe azalır.
Hangi basamakta en az, hangi basamakta en fazla enerji depolandığını saptamak için ekolojik verimlilik yasasını kullanmak gerekir.
3
Canlıları en az enerji depolayandan en fazla enerji depolayana doğru sıralayın.
En üst basamaktaki resif köpekbalığı en az enerjiye sahiptir, dolayısıyla sıralama resif köpekbalığı (üçüncül tüketici) -> papağan balığı (ikincil tüketici) -> mercan polipleri (birincil tüketici) -> zooxanthellae algleri (üretici) şeklinde gerçekleşir.
Soru kökünün bizden istediği sıralama yönü 'en az olandan en fazla olana' şeklindedir.

Anahtar Kavram

Besin zincirinde enerji akışı ve %10 kuralı
Soru 6Soru →

Bir orman ekosistemindeki besin zincirinde yer alan canlılar arasında enerji akışı üreticiden tüketiciye doğru gerçekleşir.

Buna göre, aşağıda verilen canlıları güneş enerjisinin besin zincirindeki aktarım sırasına göre (ilk halkadan son halkaya doğru) sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Canlıların güneş enerjisinin besin zincirindeki aktarım sırasına göre (ilk halkadan son halkaya doğru) doğru sıralaması: Meşe ağacı, Tırtıl, Dere kuşu ve Atmaca şeklindedir.
Doğru sıralama güneş enerjisini doğrudan kullanan üretici canlıdan (Meşe ağacı) başlayarak, sırasıyla otçul tüketiciye (Tırtıl), otçulla beslenen etçile (Dere kuşu) ve son olarak yırtıcı etçile (Atmaca) doğru gitmelidir. Bu durum besin zincirindeki tek yönlü enerji aktarımını yansıtır.

Adım Adım Çözüm

1
Üretici organizmanın belirlenmesi
Meşe ağacı, fotosentez yoluyla güneş ışığını kimyasal enerjiye çeviren üretici canlıdır ve zincirin ilk basamağını oluşturur.
Besin zincirinde enerji akışı her zaman üreticilerden başlar.
2
Birincil tüketicinin (otçul) belirlenmesi
Tırtıl, meşe ağacının yapraklarını yiyerek beslenen otçul (birincil tüketici) canlıdır ve ikinci basamakta yer alır.
Üreticilerle beslenen otçullar besin zincirinin ikinci trofik düzeyini oluşturur.
3
İkincil tüketicinin belirlenmesi
Dere kuşu, tırtılla beslenen etçil (ikincil tüketici) canlıdır ve üçüncü basamakta yer alır.
Otçullarla beslenen küçük etçiller besin zincirinde bir sonraki aşamayı oluşturur.
4
Üçüncül tüketicinin (yırtıcı) belirlenmesi
Atmaca, dere kuşuyla beslenen yırtıcı etçil (üçüncül tüketici) canlıdır ve bu besin zincirinin son basamağında yer alır.
Etçillerle beslenen büyük yırtıcılar genellikle besin zincirinin en üst basamaklarında konumlanır.

Anahtar Kavram

Besin zincirindeki trofik düzeyler ve enerji akış yönü.
Tahmini Süre:1m 0s