Examkin

Karbon ve Oksijen Döngüsü

3 soru

Tüm türler3Çoktan seçmeli2Eşleştirme1
Soru 1Soru →

Karbon ve oksijen döngüleri; litosfer, hidrosfer, atmosfer ve biyosfer arasında sürekli bir madde alışverişiyle gerçekleşir. Döngü içerisindeki bazı süreçler karbon salınımına (kaynak) neden olurken, bazı süreçler ise karbonun depolanmasını (yutak) sağlar.

Buna göre;
I. Deniz tortullarının ve karbonatlı kayaçların kimyasal ayrışmaya uğraması
II. Derin denizlerdeki fitoplanktonların fotosentez faaliyetleri
III. Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil kaynakların yanması
IV. Bataklıklarda anaerobik koşullarda organik maddelerin birikerek turba oluşturması

süreçlerinden hangileri atmosferdeki karbondioksit (CO2CO_2) miktarını doğrudan artıran (salınım/kaynak) faktörler arasında yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Deniz tortullarının ve karbonatlı kayaçların kimyasal ayrışması ile fosil kaynakların yanması süreçlerini içeren seçenek doğrudur.
Karbon döngüsünde, karbonatlı kayaçların kimyasal ayrışması ve fosil yakıtların yanması atmosfere karbondioksit (CO2CO_2) salınımı gerçekleştiren kaynak süreçlerdir. Bu nedenle bu iki süreci içeren seçenek doğru yanıttır.

Adım Adım Çözüm

1
Karbon döngüsündeki kaynak (salınım) ve yutak (tüketim) mekanizmalarını belirlemek.
Karbon salınımı yapan süreçler atmosfere karbondioksit gazı verirken, yutak süreçleri atmosfer veya hidrosferdeki karbonu çekerek depolar.
Soruda hangi süreçlerin atmosferdeki karbon miktarını doğrudan artıran (salınım) faktörler olduğu sorulmaktadır.
2
I ve III numaralı süreçleri analiz etmek.
Karbonatlı kayaçların kimyasal yollarla ayrışması ve fosil yakıtların yanması sonucunda karbondioksit gazı açığa çıkar.
Kayaç ayrışması ve yanma reaksiyonları karbonu gaz fazına geçirerek atmosfere salar.
3
II ve IV numaralı süreçleri analiz etmek.
Fitoplanktonların fotosentez yapması sudaki çözünmüş karbondioksiti tüketerek organik maddeye çevirir. Bataklıklarda turba oluşumu ise karbonun biyolojik kalıntılar şeklinde depolanmasını sağlar (yutak).
Fotosentez ve kömürleşme/turbalaşma süreçleri karbon tüketimine neden olur.
4
Doğrudan karbon salınımına neden olan süreçleri birleştirmek.
I ve III numaralı süreçler salınım (kaynak) özelliğindedir.
Atmosferdeki karbondioksit miktarını doğrudan artıran süreçler I ve III'tür.

Anahtar Kavram

Karbon döngüsünde karbonun kaynak (salınım) ve yutak (tüketim/depolama) alanları arasındaki hareket mekanizması.
Soru 2Soru →

Aşağıda karbon ve oksijen döngüsünde rol oynayan bazı doğal ve beşeri süreçler ile bu süreçlerin döngüdeki etkileri verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki süreçleri sağ s��tundaki uygun etkileriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Deniz canlılarının kabuk oluşumu ve karbonatlı kayaçların çökelmesi
Klorofilli bitkilerin güneş ışığı yardımıyla karbondioksit (CO2CO_2) ve su (H2OH_2O) kullanarak organik madde sentezlemesi
Atmosferdeki su buharının ultraviyole ışınların etkisiyle hidrojen ve oksijene ayrışması (fotoliz)
Sanayi tesislerinde, ulaşımda ve konutlarda fosil yakıtların yakılması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme şu şekildedir: Deniz canlılarının kabuk oluşumu ve karbonatlı kayaçların çökelmesi süreci karbonun litosferde uzun süreli depolanması (karbon yutağı) ile; klorofilli bitkilerin fotosentez yapması döngüde hem karbon tüketimi hem de oksijen üretimi gerçekleştiren temel biyotik faaliyet ile; su buharının fotolizi oksijenin fotosentez dışındaki en önemli doğal kaynağı ile; fosil yakıtların yakılması ise atmosfere hızlı ve yoğun şekilde karbon salınması ile eşleşir.
Deniz canlılarının kabuk oluşturması karbonun litosferde depolanmasını (yutak) sağlar. Fotosentez faaliyeti karbonu tüketip serbest oksijen üretir. Fotoliz, fotosentez haricindeki en önemli oksijen kaynağıdır. Fosil yakıtların yakılması ise beşeri olarak atmosfere karbondioksit salınımına yol açar. Bu doğrultuda yapılan eşleştirmeler döngünün temel işleyişine tam olarak uygundur.

Adım Adım Çözüm

1
Karbon yutağı sürecini belirleme
Deniz canlılarının kabuk oluşumu ve karbonatlı kayaç çökelmesi, karbonu litosferde depolar ve karbon yutağı oluşturur.
Kalsiyum karbonat birikimi, karbon döngüsünde karbonun hidrosferden litosfere aktarılarak uzun süreli depolandığı temel süreçtir.
2
Hem karbon tüketen hem oksijen üreten süreci belirleme
Klorofilli bitkilerin karbondioksit ve su kullanarak besin üretmesi fotosentezdir; bu süreçte karbondioksit tüketilir ve oksijen üretilir.
Fotosentez, biyosferde karbon ve oksijen döngüsünü eş zamanlı yürüten en temel biyotik faaliyettir.
3
Fotoliz sürecinin etkisini belirleme
Su buharının ultraviyole ışınlarla hidrojen ve oksijene ayrışması (fotoliz), atmosferdeki oksijenin fotosentez dışındaki ana kaynağıdır.
Fotoliz, atmosferde biyolojik olmayan (abiyotik) yollarla serbest oksijen (O2O_2) üretimini sağlayan kimyasal bir süreçtir.
4
Antropojenik karbon salınımını belirleme
Sanayi ve konutlarda fosil yakıtların yakılması, atmosfere hızlı ve yoğun karbondioksit (CO2CO_2) salınımı yapan beşeri bir faaliyettir.
Fosil yakıtların yanması, litosferde milyonlarca yıldır depolanmış olan karbonun atmosfere salınmasına neden olan en etkili beşeri süreçtir.

Anahtar Kavram

Karbon ve Oksijen Döngüsünde Salınım (Kaynak), Tüketim ve Depolama (Yutak) Süreçleri
Soru 3Soru →

Doğadaki karbon; atmosfer, litosfer, hidrosfer ve biyosfer arasında sürekli döngü halindedir. Bu döngü sırasında karbonun bazı süreçlerle doğaya salınımı gerçekleşirken, bazı süreçlerle de yutak alanlarında depolanması (tüketimi) sağlanır. Coğrafi süreçler göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisi karbon döngüsünde yutak (tüketim) alanı oluşturarak atmosferdeki karbondioksit miktarının azalmasına katkı sağlayan bir süreç değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karbonatlı kayaçların çeşitli dış etkenlerle kimyasal yollardan aşınması ve ayrışması

Cevap

Karbonatlı kayaçların çeşitli dış etkenlerle kimyasal yollardan aşınması ve ayrışması
Karbonatlı kayaçların kimyasal yollarla aşınması ve ayrışması sürecinde, kayaç yapısında bağlı bulunan karbon elementleri serbest kalarak karbondioksit gazı şeklinde atmosfer ya da hidrosfere katılır. Bu durum karbonun depolanmasını değil, tam aksine ortama salınmasını sağlar. Dolayısıyla bu süreç bir yutak alanı oluşturmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Karbon döngüsündeki yutak (tüketim) ve kaynak (salınım) süreçlerini sınıflandırın.
Fotosentez, kabuk oluşumu, fosil yakıt oluşumu ve okyanusların gaz soğurması karbonu azaltan (tüketen) yutak süreçleridir. Solunum, yanma, volkanizma ve kayaç ayrışması ise karbonu artıran (salan) kaynak süreçleridir.
Soruda atmosferdeki karbondioksit miktarını azaltmayan, yani yutak olmayan seçeneği bulmak amaçlanmaktadır.
2
Seçeneklerdeki kimyasal kayaç ayrışması sürecini analiz edin.
Karbonatlı kayaçların (kalker, dolomit) kimyasal yollarla aşınması ve çözünmesi sonucunda, kayaç yapısındaki karbon serbest kalır ve atmosfere veya su ortamlarına karbondioksit (CO2CO_2) olarak salınır.
Kayaç ayrışmasının karbon salınımına yol açan bir süreç olduğunu belirlemek doğru seçeneğe ulaşmayı sağlar.

Anahtar Kavram

Karbon Döngüsünde Kaynak (Salınım) ve Yutak (Tüketim) Mekanizmaları
Tahmini Süre:1m 40s
Karbon ve Oksijen Döngüsü Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin