Su Döngüsü ve Su Ekosistemleri

7 soru

Soru 1Soru

Sucul ekosistemler; fiziksel ve kimyasal özellikleri, ışık geçirgenliği ve derinlikleri doğrultusunda farklı yaşam alanlarına (ekolojik bölgelere) ayrılır. Bu ekolojik bölgelerin her biri, barındırdığı abiyotik koşullara göre özelleşmiş canlı topluluklarına ev sahipliği yapar.

Buna göre, aşağıda verilen sucul ekosistem bölgelerini karşılarında karışık olarak verilen ekolojik özellik tanımlarıyla doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Limnetik Bölge
Abisal Bölge
Litoral Bölge
Bental Bölge

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Limnetik Bölge açık su tabakasıyla, Abisal Bölge kemosentetik derin dip kuşağıyla, Litoral Bölge köklü bitkilerin bulunduğu sığ kıyı şeridiyle, Bental Bölge ise bentik canlıların yaşadığı dip ortamıyla eşleşmelidir.
Limnetik Bölge açık su tabakasıyla, Abisal Bölge kemosentetik derin dip kuşağıyla, Litoral Bölge köklü bitkilerin bulunduğu sığ kıyı şeridiyle, Bental Bölge ise bentik canlıların yaşadığı dip ortamıyla eşleşmelidir.

Adım Adım Çözüm

1
Limnetik bölge tanımını analiz etmek
Bu bölge, açık deniz ve göllerin güneş ışığı alan ama kıyıdan uzak üst su sütununu ifade eder. Dolayısıyla açık su ekosistemindeki üst su tabakası tanımıyla eşleşir.
Limnetik kavramı açık su kütlelerini niteler.
2
Abisal bölge tanımını analiz etmek
Bu bölge, okyanusların 4000 metreden daha derin ve karanlık kısımlarını temsil eder. Fotosentez olmaksızın hidrotermal bacalarda kemosentez yapıldığı belirtilen derin dip kuşağı tanımıyla eşleşir.
Abis kelimesi dipsiz veya çok derin okyanus çukurlarını ifade eder.
3
Litoral bölge tanımını analiz etmek
Bu bölge, göl ve denizlerin karayla temas ettiği sığ kıyı kesimidir. Köklü makrofitlerin yaşadığı kıyı şeridi tanımıyla eşleşir.
Litoral kavramı kıyısal ekolojik bölgeleri tanımlamak için kullanılır.
4
Bental bölge tanımını analiz etmek
Bu bölge, derinliği ne olursa olsun su kütlesinin en alt zeminini (tabanını) ifade eder. Bentik organizmaların yaşadığı dip ortamı tanımıyla eşleşir.
Bentos ve bental terimleri doğrudan dip zeminle ilişkilidir.

Anahtar Kavram

Sucul Ekosistemlerin Ekolojik Bölgeleri ve Canlı Dağılımını Etkileyen Abiyotik Faktörler
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 2Soru

Bir sucul ekosistemde biyoçeşitlilik; besin maddesi miktarı, güneş ışığın��n erişebilirliği ve suyun fiziksel-kimyasal özellikleri gibi birçok faktöre bağlı olarak dikey ve yatay doğrultuda değişkenlik gösterir. Derin bir göl ekosistemindeki ekolojik bölgeler ve su döngüsü süreçleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Su döngüsünün yüzey akışı sürecinde karalardan taşınan mineral ve besin tuzlarının akarsular vasıtasıyla göle ulaştığı ağız kesimleri, besin maddesi yoğunluğunun ve suyun havalanma oranının yüksek olması nedeniyle biyoçeşitliliğin en fazla yoğunlaştığı alanlardır.

Cevap

Su döngüsünün yüzey akışı sürecinde karalardan taşınan mineral ve besin tuzlarının akarsular vasıtasıyla göle ulaştığı ağız kesimleri, besin maddesi yoğunluğunun ve suyun havalanma oranının yüksek olması nedeniyle biyoçeşitliliğin en fazla yoğunlaştığı alanlardır.
Akarsuların göllere döküldüğü ağız kısımları, yüzey akışı vasıtasıyla karalardan taşınan besin tuzları ve mineraller bakımından oldukça zengindir. Ayrıca akarsuyun göle döküldüğü bu kesimlerde su sürekli hareket halinde olduğundan havalanma oranı ve çözünmüş oksijen miktarı yüksektir. Bu durum, bu alanları son derece verimli ve biyoçeşitliliği yüksek geçiş (ekoton) bölgeleri haline getirir.

Adım Adım Çözüm

1
Akarsu ağızlarının sucul ekosistemler üzerindeki etkisini belirlemek.
Akarsuların göle döküldüğü alanların (nehir ağızları) karasal yüzey akışıyla taşınan mineraller ve besin tuzları bakımından zengin olduğu, ayrıca suyun hareketliliğine bağlı olarak yüksek oksijen barındırdığı tespit edildi.
Su döngüsünün karasal akış aşaması, minerallerin göl ekosistemine taşınmasını sağlar.
2
Göl ekosisteminin dikey tabakalarındaki biyoçeşitlilik faktörlerini analiz etmek.
Derinlikle birlikte güneş ışığının ve sıcaklığın azalması nedeniyle birincil üretimin ve genel biyoçeşitliliğin derin kesimlerde (profundal ve bentik bölgeler) azaldığı ortaya kondu.
Fotosentez için güneş ışığı şarttır; bu nedenle üreticiler gölün ışık alan limnetik bölgesinde yoğunlaşır.
3
Besin piramidindeki enerji aktarım mekanizmasını değerlendirmek.
Besin zincirinde yukarı doğru çıkıldığında enerjinin her basamakta azalarak aktarıldığı (%10 kuralı) ve derin katmanlarda enerji birikiminin yüzeyden fazla olamayacağı belirlendi.
Termodinamik yasaları gereği enerjinin büyük kısmı her basamakta ısı olarak kaybedilir.
4
İklim ve buharlaşma süreçlerinin göl tuzluluğuna etkisini analiz etmek.
Akdeniz iklim bölgesindeki göllerde yaz kuraklığı ve yüksek buharlaşma nedeniyle su seviyesinin azaldığı ve tuzluluğun arttığı, bunun da genel biyoçeşitliliği sınırladığı tespit edildi.
Yaz aylarında yağışın azalması su seviyesini düşürür ve çözünmüş tuz konsantrasyonunu artırır.

Anahtar Kavram

Su ekosistemlerinde biyoçeşitliliğin dağılışını etkileyen fiziksel, kimyasal ve hidrolojik faktörler ile bunların su döngüsü süreçleriyle etkileşimi.
Soru 3Soru

Sucul ekosistemlerde yaşayan biyolojik topluluklar; fiziksel adaptasyonları, hareket yetenekleri ve habitat tercihlerine göre çeşitli ekolojik gruplara ayrılmaktadır. Aşağıda bu ekolojik gruplardan bazıları ve sucul ekosistemdeki yaşam alanları ile ekolojik özellikleri verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen ekolojik grupları, sağ sütundaki en uygun habitat ve ekolojik özellik açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Fitoplanktonlar
Zooplanktonlar
Nektonlar
Bentoslar

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Fitoplanktonlar -> Güneş ışığının ulaştığı üst su tabakalarında (fotik zon) yaşayan ve fotosentez yapabilen mikroskobik birincil üreticilerdir; Zooplanktonlar -> Işıklı ve yarı ışıklı açık su ortamlarında (pelajik zon) sürüklenen, aktif hareket yeteneği zayıf mikroskobik veya küçük tüketici organizmalardır; Nektonlar -> Akıntı yönüne bağlı kalmaksızın su kütlesi (pelajik zon) içinde aktif olarak yüzebilen ve yer değiştirebilen tüketici organizmalardır; Bentoslar -> Su derinliğinden bağımsız olarak, deniz ve göl tabanlarındaki (bentik zon) katı yüzeylerde veya tortuların içinde/üzerinde yaşayan organizmalardır.
Fitoplanktonlar ışıklı bölgedeki üreticileri, zooplanktonlar açık sudaki mikroskobik tüketicileri, nektonlar aktif yüzücüleri, bentoslar ise taban canlılarını temsil eder. Doğru eşleştirme bu ekolojik özelliklere göre yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Fitoplanktonlar��n ekolojik işlevini ve habitatını belirlemek.
Fitoplanktonlar klorofil içeren üreticilerdir ve su yüzeyine yakın ışıklı katmanda bulunurlar. Bu durum 'Güneş ışığının ulaştığı üst su tabakalarında (fotik zon) yaşayan ve fotosentez yapabilen mikroskobik birincil üreticilerdir' tanımıyla eşleşir.
Üretim faaliyetlerinin temelini oluşturmaları ve ışık gereksinimleri onları doğrudan ışıklı bölge ve fotosentez özellikleri ile ilişkilendirir.
2
Zooplanktonların ekolojik rolünü ve hareket tarzını incelemek.
Zooplanktonlar bitkisel planktonları tüketen pasif sürüklenen hayvansal organizmalardır. Bu durum 'Işıklı ve yarı ışıklı açık su ortamlarında (pelajik zon) sürüklenen, aktif hareket yeteneği zayıf mikroskobik veya küçük tüketici organizmalardır' açıklamasıyla eşleşir.
Planktonik yapıları gereği kendi güçleriyle akıntıya karşı yüzemezler ve pasif olarak taşınırlar.
3
Nektonların fiziksel kapasitesini ve ortamını analiz etmek.
Nektonlar aktif yüzücülerdir ve akıntılardan bağımsız hareket edebilirler. Bu durum 'Akıntı yönüne bağlı kalmaksızın su kütlesi (pelajik zon) içinde aktif olarak yüzebilen ve yer değiştirebilen tüketici organizmalardır' ifadesiyle eşleşir.
Balıklar ve deniz memelileri gibi gelişmiş lokomotor organlara sahip organizmalar bu gruptadır.
4
Bentosların yerleştiği ekolojik nişi belirlemek.
Bentoslar su tabanında yaşayan canlıları ifade eder. Bu durum 'Su derinliğinden bağımsız olarak, deniz ve göl tabanlarındaki (bentik zon) katı yüzeylerde veya tortuların içinde/üzerinde yaşayan organizmalardır' tanımıyla eşleşir.
Bentik terimi doğrudan dip veya taban bölgesini ifade ettiğinden tabana bağımlı yaşayan canlılar bentos olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

Sucul ekosistemlerde yaşayan organizmaların (fitoplankton, zooplankton, nekton, bentos) habitat ve hareket adaptasyonlarına göre sınıflandırılması
Soru 4Soru

Su döngüsü (hidrolojik döngü), suyun litosfer, hidrosfer, atmosfer ve biyosfer arasındaki sürekli hareketini ifade eden dinamik bir süreçtir. Bu döngü içinde su, farklı fiziksel hâllere geçer ve çeşitli aşamalardan oluşur. Buna göre, sol sütunda verilen su döngüsü süreçlerini sağ sütunda yer alan doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Terleme (Transpirasyon)
Sızma (İnfiltrasyon)
Yoğunlaşma (Kondansasyon)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Terleme süreci bitkilerin havaya su buharı vermesiyle, sızma süreci yüzey sularının yeraltına süzülmesiyle, yoğunlaşma süreci ise su buharının sıvı/katı hâle geçmesiyle eşleşir.
Eşleştirmede terleme bitkisel su kaybını, sızma yeraltı suyu beslenmesini, yoğunlaşma ise bulut ve yağış oluşumuna zemin hazırlayan fiziksel hâl değişimini doğru şekilde açıklamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Terleme kavramının tanımını belirlemek
Terleme biyolojik kaynaklı bir süreç olup bitkilerin atmosfere su buharı vermesidir, dolayısıyla bitki faaliyetleriyle ilgili açıklamayla eşleşir.
Terleme (transpirasyon) bitkilerin stomalardan su buharı vermesidir.
2
Sızma kavramının tanımını belirlemek
Sızma suyun yeraltına geçmesidir, dolayısıyla yeraltı sularını besleyen süzülme açıklamasıyla eşleşir.
Sızma (infiltrasyon) suyun toprak ve kayaç gözeneklerinden yeraltı akiferlerine ulaşmasıdır.
3
Yoğunlaşma kavramının tanımını belirlemek
Yoğunlaşma su buharının sıvı/katı forma geçmesiyle bulut oluşumudur, dolayısıyla fiziksel hâl değişimi açıklamasıyla eşleşir.
Yoğunlaşma (kondansasyon) gaz hâlindeki suyun soğuyarak sıvılaşması veya katılaşmasıdır.

Anahtar Kavram

Su Döngüsü Süreçleri
Soru 5Soru

Sucul ekosistemlerde biyoçeşitlilik ve canlı dağılımı; suyun derinliği, ışık geçirgenliği, sıcaklık ve oksijen miktarı gibi fiziksel ve kimyasal faktörlere bağlı olarak de��işen ekolojik bölgelere göre şekillenir.

Buna göre, aşağıda verilen canlı grupları ve adaptasyon özelliklerini, sucul ekosistemlerin yaşam alanını oluşturan ekolojik bölgeler ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Güneş ışığının ulaştığı açık su yüzeyinde asılı kalan ve akıntıyla sürüklenen mikroskobik fotosentetik üreticiler ile bunlarla beslenen birincil tüketiciler
Güneş ışığının tabana kadar ulaşabildiği sığ kıyı kuşağında, zemine tutunarak gelişen köklü saz, kamış gibi bitkiler ve bunlarla beslenen böcek larvaları
Güneş ışığının tamamen yok olduğu, yüksek basınç ve düşük sıcaklık şartlarının hüküm sürdüğü derin su katmanlarında ışık üreterek avlanan veya kemosentez yapan canlılar
Su kütlelerinin dip çamurlarında veya tortul tabakalarında yaşayan, organik madde atıklarını ayrışt��rarak madde döngüsüne katkı sağlayan organizmalar

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Canlıların ve ekolojik adaptasyonların sucul ekosistemlerdeki derinlik ve ışık bölgeleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: Açık su yüzeyindeki planktonlar limnetik bölge ile; sığ kıyılardaki köklü bitkiler litoral bölge ile; karanlık ve derin sulardaki ışık üreten canlılar profundal/abisal bölge ile; dip çamurundaki ayrıştırıcılar ise bentik bölge ile eşleşir.
Canlıların sucul ekosistemlerdeki dağılımı fiziksel koşullarla doğrudan ilişkilidir. Mikroskobik planktonlar ışık alan açık su yüzeyi olan limnetik bölge ile; sığ kıyılardaki köklü bitkiler litoral bölge ile; derin, karanlık ve yüksek basınçlı alanlardaki biyolüminesans canlılar profundal/abisal bölge ile; zemin çamurundaki ayrıştırıcılar ve bentozlar ise bentik bölge ile doğru eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sucul ekosistemlerde derinlik ve ışık geçirgenliğine göre ayrılan ekolojik bölgelerin tanımlarını analiz edin.
Litoral bölgenin sığ kıyıları, limnetik bölgenin açık ve ışıklı üst suları, profundal/abisal bölgenin ışıksız derin suları, bentik bölgenin ise taban sedimentini temsil ettiğini belirleyin.
Eşleştirmeyi doğru yapabilmek için her ekolojik bölgenin temel fiziksel özelliklerini ayırt etmek gerekir.
2
Canlı gruplarının adaptasyonlarını ve habitat tercihlerini bölgelerin özellikleri ile ilişkilendirin.
Mikroskobik planktonların açık su yüzeyine, köklü bitkilerin ışık alan sığ zeminlere, ışık üreten canlıların karanlık derinliklere, ayrıştırıcıların ise organik birikimin yoğun olduğu tabana ait olduğunu saptayın.
Canlıların morfolojik ve fizyolojik adaptasyonları, yaşadıkları ortamın çevre şartlarına (ışık, basınç, besin) göre şekillenir.
3
Belirlenen ilişkiler doğrultusunda sol taraftaki canlı özelliklerini sağ taraftaki ekolojik bölgelerle eşleştirin.
Eşleşmeleri gerçekleştirin: sol_1 - sağ_1, sol_2 - sağ_2, sol_3 - sağ_3, sol_4 - sağ_4.
Her canlının ekolojik nişi, ilgili bölgenin sunduğu yaşamsal şartlarla tam uyumluluk gösterir.

Anahtar Kavram

Sucul ekosistemlerin dikey yöndeki ekolojik bölgeleri ve bu alanlardaki canlı adaptasyonları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 6Soru

Sucul ekosistemlerde canlıların dağılışını etkileyen faktörler ile su döngüsü arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmacı aşağıdaki bilgilere ulaşmıştır:

I. Denizel su ekosistemlerinde derinlere inildikçe sıcaklık, ışık geçirgenliği ve oksijen miktarı azaldığı için biyoçeşitlilik genel olarak derinlikle doğru orantılı olarak artış gösterir.
II. Akarsuların yukarı çığırlarında (kaynak kısmı) akış hızının yüksek ve yatağın dar olması canlı çeşitliliğini sınırlandırırken; aşağı çığırlarında (ağız kısmı) akış hızının azalması ve besin maddesi birikiminin fazla olması canlı çeşitliliğini artırır.
III. Gölleri besleyen akarsuların su döngüsündeki kesintiler veya aşırı kullanım nedeniyle göle ulaşamaması, gölün su seviyesini düşürürken buharlaşma nedeniyle tuzluluk oranını artırır ve göl ekosistemindeki biyoçeşitliliği olumsuz etkiler.

Buna göre, araştırmacının ulaştığı yukarıdaki bilgilerden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Akarsuların aşağı çığırında biyoçeşitliliğin fazla olduğunu belirten ikinci öncül ile göl sularının azalmasının tuzluluk oranını artırarak ekosistemi olumsuz etkilediğini belirten üçüncü öncül doğrudur.
Doğru yanıt olan seçenek; akarsuların ağız kısmında besin maddelerinin fazla olması sebebiyle biyoçeşitliliğin yüksek olduğunu ve göllere ulaşan tatlı su miktarının azalmasının göl tuzluluğunu artırarak ekosistemi olumsuz etkilediğini doğru bir şekilde açıklayan öncülleri barındırmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Birinci öncüldeki denizel su ekosistemlerinde derinlik ve biyoçeşitlilik ilişkisini analiz etmek.
Işık geçirgenliği, sıcaklık ve oksijen miktarının derinlere inildikçe azalması nedeniyle denizlerde biyoçeşitliliğin derinlikle ters orantılı olarak azaldığı belirlenir. Bu nedenle birinci öncül yanlıştır.
Sucul biyomların dikey dağılışını etkileyen fiziksel faktörlerin doğru bilinip bilinmediğini ölçmek için.
İkinci öncüldeki akarsu yatağı boyunca canlı çeşitliliği değişimini değerlendirmek.
Akarsuların yukarı çığırında hızlı akış ve dar yatak canlı yaşamını zorlaştırırken, aşağı çığırında (ağız kısmında) biriken besin maddeleri ve yavaşlayan akış hızı canlı çeşitliliğini artırır. İkinci öncül doğrudur.
Akarsu ekosistemlerinin boyuna kesitindeki biyoçeşitlilik farklarını tespit etmek için.
Üçüncü öncüldeki su döngüsü kesintilerinin göl ekosistemine kimyasal etkilerini incelemek.
Gölleri besleyen su kaynaklarının azalması göl su seviyesini düşürür, buharlaşma ile biriken mineraller gölün tuzluluğunu artırır ve bu kimyasal değişim sucul biyoçeşitliliğe zarar verir. Üçüncü öncül doğrudur.
Su döngüsü elemanları ile göl ekosisteminin kimyasal dengesi arasındaki ilişkiyi kurmak için.

Anahtar Kavram

Sucul Ekosistemlerde Biyoçeşitliliğin Dağılışı ve Su Döngüsü İlişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 7Soru

Aşağıda, doğadaki su döngüsü (hidrolojik döngü) esnasında gerçekleşen bazı olaylar karışık olarak verilmiştir:

I. Atmosferde dikey yönlü hareket eden nemli hava kütlesinin soğuyarak bulutları oluşturması
II. Karaya düşen suların yer çekimi etkisiyle toprak gözeneklerinden süzülerek yer alt�� su tablasını beslemesi
III. Okyanus yüzeyindeki suyun güneş enerjisi etkisiyle sıvı halden gaz haline geçerek atmosfere yükselmesi
IV. Yer altında biriken suların eğim yönünde hareket ederek kaynaklar veya taban suları aracılığıyla göl ya da denizlere dökülmesi
V. Bulutları oluşturan su damlacıklarının yer çekimi etkisiyle karasal yüzeye geri dönmesi

Buna göre, bir su molekülünün okyanustan buharlaşmasıyla başlayan döngü sürecindeki olayların ilk aşamadan son aşamaya doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Su döngüsü sürecindeki doğru sıralama şu şekildedir: İlk olarak okyanus yüzeyindeki su buharlaşır, ardından atmosferde yükselen buhar yoğunlaşarak bulutları oluşturur, bulutlardaki su damlacıkları yağış olarak yere düşer, düşen sular toprağa sızar ve son olarak yer altı akışıyla göl veya denizlere dökülerek döngüyü tamamlar.
Su döngüsü sırasıyla buharlaşma, yoğunlaşma, yağış, sızma ve yer altı akışı şeklinde gerçekleştiği için doğru sıralama okyanustan buharlaşma, havada bulut oluşumu, karaya yağış düşmesi, toprağa sızma ve yer altı akışıyla denizlere dökülme şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Buharlaşma aşamasını tespit etme
Güneş enerjisi etkisiyle okyanustan suyun buharlaşarak yükselmesi birinci aşamadır.
Döngünün başlangıcı suyun sıvı halden gaz haline geçerek atmosfere taşınmasıdır.
2
Yoğunlaşma aşamasını tespit etme
Nemli havanın soğuyarak bulutları oluşturması ikinci aşamadır.
Atmosferdeki su buharının sıvı veya katı forma geçmesi (yoğunlaşma) yağıştan önce gerçekleşir.
3
Yağış aşamasını tespit etme
Suyun yer çekimiyle karasal yüzeye geri dönmesi üçüncü aşamadır.
Yoğunlaşan su damlacıklarının yer çekimi etkisiyle yeryüzüne inmesi yağışı temsil eder.
4
Sızma aşamasını tespit etme
Suyun yer altına sızması dördüncü aşamadır.
Yeryüzüne düşen suların yer altına geçiş süreci sızma olarak adlandırılır.
5
Yer altı akışı aşamasını tespit etme
Yer altındaki suların göl veya denizlere dökülmesi beşinci aşamadır.
Yer altı akışı ile sular tekrar başlangıç havzasına ulaşarak döngüyü tamamlar.

Anahtar Kavram

Hidrolojik döngünün aşamaları (buharlaşma, yoğunlaşma, yağış, sızma ve yer altı akışı) ve bunların ardışık gerçekleşme sırası.
Su Döngüsü ve Su Ekosistemleri Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin