Tanzimat Edebiyatının Oluşumu ve Genel Özellikleri

6 soru

Soru 1Soru

Aşağıda, Tanzimat Edebiyatının oluşum sürecinde rol oynayan kültürel veya kurumsal gelişmeler ile bunların Türk edebiyatının genel özelliklerine olan yansımaları verilmiştir. Sol sütundaki gelişmeleri, sağ sütundaki doğru edebi sonuçlarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Tercüme Odası'nın kurulması ve yabancı dil eğitimine önem verilmesi
Terc��man-ı Ahvâl gibi ilk özel gazetelerin çıkarılması
Encümen-i Dâniş adında bir bilim kurulunun faaliyete geçirilmesi
Yeni temaların eski nazım şekilleri (gazel, kaside) içinde işlenmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Tercüme Odası'nın kurulması 'yeni bir aydın kuşağının yetişmesi ve Batılı kavramların aktarılması' ile; ilk özel gazetelerin çıkarılması 'kamuoyu oluşturma ve sade nesrin gelişimi' ile; Encümen-i Dâniş'in faaliyeti 'sade dille yazılmış öğretici metinlerin teşvik edilmesi' ile; eski nazım şekillerinde yeni temaların işlenmesi ise 'biçimde geleneksel kalınırken özde yenilenme yaşanması' ile eşleşmektedir.
Tercüme Odası, Batılı kavramları aktararak yeni aydın kuşağını yetiştirmiştir. Gazeteler, sade nesrin gelişimini desteklemiş ve edebi eserleri halka ulaştırmıştır. Encümen-i Dâniş, sade dille ders ve bilim kitapları hazırlayarak öğretici nesrin önünü açmıştır. Eski nazım şekilleriyle yeni kavramların işlenmesi ise biçimde geleneksel, içerikte yenilikçi olunduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Tercüme Odası'nın işlevini ve Tanzimat edebiyatının oluşumundaki rolünü değerlendirmek.
Tercüme Odası, Osmanlı aydınlarının yabancı dil öğrendiği ve Batı'daki edebi, felsefi ve siyasi birikimi Osmanlı kültür hayatına aktardığı temel kurumdur.
Edebi oluşumun fikri altyapısının nerede kurulduğunu belirlemek için.
2
Gazeteciliğin Tanzimat edebiyatının genel özellikleri üzerindeki etkisini incelemek.
İlk özel gazeteler, edebiyatın halkı eğitme ve kamuoyu oluşturma işlevini üstlenmesini sağlamış, sade nesrin gelişimini doğrudan etkilemiştir.
Edebiyatın toplumsal yayılım kanallarını ve dilin sadeleşme sürecini anlamak için.
3
Encümen-i Dâniş'in edebi ve bilimsel amaçlarını analiz etmek.
Bu bilim kurulu, halkın anlayacağı dilde sade fen, tarih ve edebiyat ders kitapları hazırlatarak öğretici nesir dilinin yerleşmesini ve yaygınlaşmasını amaçlamıştır.
Öğretici metinlerin gelişiminde kurumsal çabaların payını tespit etmek için.
4
Biçim ve içerik arasındaki ikiliğin estetik yansımasını çözümlemek.
Yeni kavramların (hürriyet, vatan) klasik nazım şekilleriyle (gazel, kaside) yazılması, Tanzimat sanatçılarının biçimsel gelenekten kopamadıklarını gösterir.
Tanzimat edebiyatının en belirgin özelliklerinden biri olan gelenekle yenilik arasındaki çatışmayı saptamak için.

Anahtar Kavram

Tanzimat edebiyatının oluşumu, hazırlık dönemi kurumları (gazete, Tercüme Odası, Encümen-i Daniş) ve genel estetik özellikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 2Soru

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatı; bir yandan Batı medeniyeti ve edebiyatının etkisiyle yeni tür, kavram ve estetik değerleri benimsemeye çalışırken diğer yandan da köklü bir geleneğe sahip olan Divan edebiyatı alışkanlıklarını sürdürmüştür. Bu durum, dönemin sanatçıları ve eserleri üzerinde derin bir eski-yeni çatışmasına ve ikiliğe (düalizm) yol açmıştır.

Buna göre, Tanzimat edebiyatının oluşum süreci ve genel özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde görülen söz konusu ikilik veya geçiş dönemi durumlarını örnekleyen gelişmelerden biri değildir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Klasik divan edebiyatı mazmunlarının tamamen terk edilerek şiirde b��tünüyle Batılı imge ve tasvir dünyasına geçilmesi

Cevap

Klasik divan edebiyatı mazmunlarının tamamen terk edilerek şiirde bütünüyle Batılı imge ve tasvir dünyasına geçilmesi seçeneği
Tanzimat edebiyatı bir geçiş dönemi edebiyatıdır ve eski ile yeninin bir arada yaşadığı düalist (ikici) bir yapıya sahiptir. Bu dönemde Divan edebiyatı geleneği, biçim özellikleri ve mazmunları tamamen ortadan kalkmamıştır. Sanatçılar yeni fikirleri eski formlarla sunmaya devam etmişlerdir. Dolayısıyla klasik divan edebiyatı mazmunlarının tamamen terk edilerek bütünüyle Batılı bir imge dünyasına geçildiği bilgisi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tanzimat edebiyatının oluşum koşullarını ve genel karakterini oluşturan eski-yeni ikiliği kavramını analiz edin.
Tanzimat döneminin, Batılılaşma sancıları ile köklü Osmanlı edebiyatı geleneğinin iç içe geçtiği bir geçiş dönemi olduğu belirlenir.
Soruda istenen 'ikilik veya geçiş dönemi özelliklerinden biri olmayanı' bulmak için bu tarihsel bağlam şarttır.
2
Seçeneklerde verilen edebi gelişmeleri ve özellikleri bu eski-yeni çatışması açısından tek tek değerlendirin.
Yeni kavramların eski nazım biçimleriyle sunulması, dilde sadeleşme fikrine rağmen ağır dilin sürmesi, Ziya Paşa'nın kararsızlığı ve romanlarda meddah tekniğinin bulunması gibi durumların tamamının birer geçiş/ikilik özelliği olduğu doğrulanır.
Çeldiricilerin doğruluğunu test ederek geriye kalan yanlış yargıyı saptamak hedeflenir.
3
Divan edebiyatı mazmunlarının tamamen terk edilip edilmediğini ve Batılı imge dünyasına geçişin zamanlamasını inceleyin.
Divan mazmunlarının tamamen terk edilmediği, Batılı imge dünyasına tam geçişin ancak Servet-i Fünun döneminde gerçekleştiği saptanır.
Tanzimat'ın genel özelliklerine aykırı olan yanlış bilgi belirlenerek doğru cevaba ulaşılır.

Anahtar Kavram

Tanzimat Edebiyatında Eski-Yeni İkiliği (Düalizm)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatı, Osmanlı Devleti’nin Batılılaşma yönelimiyle başlattığı modernleşme hamlelerinin kültürel ve estetik alandaki en önemli tezahürüdür. Bu edebiyatın doğuşunda rol oynayan tarihsel koşullar, hazırlık evresi ve genel özellikleri dikkate alındığında;

I. Tercüme Odası (Babıali Tercüme Odası) ve Encümen-i Daniş gibi kurumlar, Batı düşünce yapısının ve edebiyatının Türk aydınları tarafından tanınmasında kurucu birer okul vazifesi görmüştür.
II. İlk dönem sanatçıları dilde sadeleşmeyi savunarak makalelerinde bu fikri işlemişler ancak yüzyıllık Divan edebiyatı geleneğinin estetik alışkanlıkları ve aruzun getirdiği yapısal zorunluluklar sebebiyle pratikte ağır ve süslü bir dilden tamamen sıyrılamamışlard��r.
III. Tanzimat şiiri, biçimsel açıdan bütünüyle Klasik Fransız şiirinin (sone, terzarima vb.) kurallarını benimsemiş olsa da içerik yönünden vatan, hürriyet, adalet gibi toplumsal temaları ilk kez edebiyata kazandırmıştır.
IV. Yeni türlerin ilk örneklerinde (roman, hikaye, tiyatro), Batılı kurgu tekniklerinden ziyade meddah, Karagöz ve halk hikayeciliği gibi geleneksel anlatı kalıplarının etkisi ve anlatıcının araya girerek bilgi vermesi gibi teknik kusurlar görülmektedir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve IV

Cevap

Tercüme Odası ve Encümen-i Daniş'in katkılarını, dilde sadeleşme çelişkisini ve ilk eserlerdeki geleneksel anlatı izlerini içeren yargıların bir arada bulunduğu seçenektir.
Tanzimat edebiyatının oluşum süreci ve genel özellikleri açısından doğru olan yargılar birinci, ikinci ve dördüncü numaralı olanlardır. Babıali Tercüme Odası ve Encümen-i Daniş, Batılı düşünce yapısının aktarılmasında kurucu niteliktedir. İlk dönem sanatçıları dilde sadeleşmeyi savunmuş fakat aruzun yapısal sınırları ve köklü edebi alışkanlıklar sebebiyle tam bir sadeleşme sağlayamamışlerdir. Ayrıca roman, hikaye ve tiyatronun ilk örnekleri, geleneksel meddah ve halk hikayeciliği gibi anlatı geleneklerinden etkilenmiş ve teknik kusurlar taşımıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Tanzimat edebiyatının hazırlık kurumlarının rolünü değerlendirmek.
Tercüme Odası ve Encümen-i Daniş'in Batı kültürünün aktarılmasındaki ve aydın kadrosunun oluşmasındaki rolünün tespiti ile birinci yargının doğru olduğu belirlenir.
Tanzimat edebiyatının oluşumunda çeviri faaliyetleri ve kurumsallaşma temel taşlardır.
2
Tanzimat şiirinde biçim ve içerik ilişkisini incelemek.
Tanzimat şiirinde Divan nazım şekillerinin terk edilmediği, yeni biçimlerin (sone, terzarima) bu dönemde değil daha sonra (Servet-i Fünun) edebiyatımıza girdiği tespitiyle üçüncü yargının yanlış olduğu belirlenir.
Tanzimat şiirinin biçimsel olarak eski, içerik olarak yeni olduğu genel özelliğidir.
3
Dilde sadeleşme ideali ve pratiği arasındaki farkı analiz etmek.
Birinci dönem sanatçılarının dilde sadeleşmeyi teoride savunup pratikte tam olarak uygulayamadıklarının tespitiyle ikinci yargının doğru olduğu belirlenir.
Tanzimat edebiyatının en belirgin dille ilgili çelişkisi budur.
4
İlk dönem nesir ve tiyatro eserlerinin teknik özelliklerini sorgulamak.
İlk roman ve tiyatro eserlerinde meddahlık ve geleneksel halk anlatısı tekniklerinin etkisiyle kurgusal kusurlar bulunduğunun tespitiyle dördüncü yargının doğru olduğu belirlenir. Bu doğrultuda birinci, ikinci ve dördüncü yargıların yer aldığı seçenek doğru cevap olarak seçilir.
Edebi türlerin gelişim aşamasındaki geleneksel kökenlerin etkisi edebi özelliklerin belirlenmesini sağlar.

Anahtar Kavram

Tanzimat Edebiyatının Oluşumu, Hazırlık Dönemi ve Genel Özellikleri
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 4Soru

Tanzimat edebiyatının birinci döneminde Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa gibi sanatçılar edebiyatı toplumu eğitme, bilgilendirme ve kamuoyu oluşturma amacı doğrultusunda bir araç olarak görmüşlerdir.

Bu edebi ve toplumsal arka plan düşünüldüğünde, Tanzimat I. Dönem sanatçılarının benimsediği temel sanat anlayışı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sanat toplum içindir.

Cevap

Sanat toplum içindir anlayışı
Tanzimat I. Dönem sanatçıları, halkı aydınlatmak ve onlara yeni kavramları (vatan, hürriyet, adalet) öğretmek amacıyla edebi eserleri bir araç olarak kullanmışlardır. Bu doğrultuda benimsedikleri temel ilke 'sanat toplum içindir' anlayışıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Tanzimat I. Dönem sanatçılarının edebi eserleri üretme amaçlarını analiz edin.
Sanatçıların (Şinasi, Namık Kemal vb.) halkı eğitme, bilgilendirme ve toplumsal bilinç oluşturma amacı güttükleri belirlenir.
Dönemin oluşum özelliklerinde edebiyatın bir araç olarak kullanılması temel amaçtır.
2
Bu amacın hangi sanat felsefesiyle uyuştuğunu belirleyin.
Topluma fayda sağlama amacı 'sanat toplum içindir' ilkesine karşılık gelir.
Toplumsal fayda ve aydınlanma hedefleri bu anlayışın doğrudan sonucudur.

Anahtar Kavram

Tanzimat I. Dönem sanat anlayışı ve toplumsal fayda ilkesi
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 5Soru

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatının oluşum süreci, estetik yönelimleri ve genel özellikleri dikkate alındığında, soldaki kuramsal ve edebi yönelimleri sağdaki tarihi gelişmeler ve somut edebi örneklerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Dilde sadeleşme düşüncesinin kuramsal olarak savunulmasına rağmen, sanatsal uygulamalarda eski alışkanlıkların ve ağır dilin büyük ölçüde sürdürülmesi.
Edebi formlarda geleneksel Divan şiiri nazım şekillerine bağlı kalınırken, içeriğe Batı kaynaklı yeni sosyal ve hukuki kavramların yerleştirilmesi.
Batılı anlamdaki yeni edebi türlerin ilk örneklerinin sunulmasında ve edebiyatın toplumu eğitme amacına hizmet etmesinde ilk süreli yayınların köprü vazifesi görmesi.
Batı edebiyatından yapılan tercümelerle birlikte akılcılık, sağduyu, kuralcılık ile coşkunluk ve şahsi özgürlük gibi farklı estetik ilkelerin edebi dünyayı şekillendirmesi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dilde sadeleşme çelişkisi Şinasi'nin Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi ve şiir diliyle; biçim ve içerik dualizmi Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi'yle; yeni edebi türlerin yayılması ve gazetenin rolü Tercüman-ı Ahval gazetesindeki yayınlarla; Batı akımlarının etkisi ise Tercüme Odası ve çeviri faaliyetleriyle eşleşir.
Doğru eşleştirme; dilde sadeleşme çelişkisinin Şinasi'nin Mukaddime'si ve şiir diliyle, biçim-içerik dualizminin Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi'yle, gazetecilik rolünün Tercüman-ı Ahval'deki tefrikalarla ve Batı akımları etkisinin Tercüme Odası çevirileriyle eşlenmesiyle elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Dilde sadeleşme yönelimini ve çelişkisini incelemek.
Tanzimat Dönemi'nde dilde sadeleşmenin kuramsal temelleri atılmış ancak sanatsal pratikte (özellikle şiirde) eski, ağır dil varlığını sürdürmüştür. Bu durum Şinasi'nin Mukaddime'de belirttiği hedeflerle şairlerin dil uygulamaları arasındaki çelişkiyle doğrudan uyuşur.
Teorik amaçlar ile pratik uygulamalar arasındaki ayrımı saptamak.
2
Biçim ve içerik arasındaki dualizmi analiz etmek.
Geleneksel nazım şekillerinin korunup yeni kavramların işlenmesi, Tanzimat şiirinin temel özelliğidir. Namık Kemal'in Hürriyet Kasidesi, kaside formunu koruyup hürriyet temasını işlemesiyle bu ikiliğin en somut örneğidir.
Edebi form ile işlenen yeni temalar arasındaki ilişkiyi kurmak.
3
İlk Batılı edebi türlerin yayılma zeminini belirlemek.
Edebiyatın halkı eğitme işlevi gazete aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. İlk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval'de Şair Evlenmesi (tiyatro) ve ilk makalenin basılması bu duruma örnektir.
Basın-yayın organlarının edebi gelişimdeki kurucu rolünü ortaya koymak.
4
Batı edebi akımlarının oluşumdaki estetik etkilerini değerlendirmek.
Tercüme Odası ve çeviri faaliyetleri, Batılı edebi akımların (Klasisizm ve Romantizm) Türk edebiyatına giriş kapısı olmuştur. Fénelon ve Hugo'dan yapılan çeviriler bu estetik etkileşimi doğrudan yansıtır.
Edebi akımların sisteme giriş mekanizmasını saptamak.

Anahtar Kavram

Tanzimat Edebiyatının Oluşum Koşulları, Kuramsal Tartışmalar, Biçim-İçerik İkilikleri ve Gazetecilik
Soru 6Soru

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatının oluşum süreci, gazetenin işlevi, dil tartışmaları ve Batılılaşma hareketinin edebi yansımaları dikkate alındığında, sol sütunda verilen kavramları sağ sütunda verilen doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Dilde sadeleşme beyanı
Gazetenin edebiyata ve topluma etkisi
Klasisizm ve Romantizm akımlarının etkisi
Nazım biçimleri ve tema ilişkisi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Dilde sadeleşme beyanı - teoride kalıp uygulanamama; Gazetenin etkisi - yeni kavramların ulaştırılması ve türlerin tanıtılması; Akımların etkisi - akılcı ve duygusal sentez; Nazım biçimleri ve tema - eski biçimlerde yeni toplumsal kavramlar.
Doğru eşleştirmede kavramlar ve tarihsel olgular bire bir örtüşmektedir. Dilde sadeleşme beyanı teoride kalarak tam uygulanamamış; gazete yeni edebi türleri ve hürriyet gibi siyasi kavramları topluma yaymış; edebi akımlardan klasisizm ve romantizm akıl ile duyguyu harmanlayarak toplumsal fayda amacıyla eserlerde kullanılmış; nazım biçimlerinde ise divan edebiyatı biçimleri korunurken içerik modern kavramlarla yenilenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Dilde sadeleşme ve uygulama arasındaki farkı analiz edin.
Tanzimat'ta dilde sadeleşme fikri savunulmuş ancak divan şiiri estetiğinden kopulamadığı için bu hedef teoride kalmıştır. Bu durum birinci kavramı ikinci açıklamayla eşleştirir.
Tanzimat edebiyatının oluşumundaki en belirgin çelişkilerden biri dilde sadeleşme vaadi ile edebi eserlerin ağır dili arasındaki uçurumdur.
2
Gazetenin Tanzimat dönemindeki toplumsal ve edebi rolünü değerlendirin.
Gazete, Tanzimat döneminde sadece haber ulaştırma aracı değil, aynı zamanda yeni edebi türleri halka tanıtan ve hak, adalet, hürriyet gibi siyasi kavramları yayan temel kültürel vasıta olmuştur. Bu durum ikinci kavramı birinci açıklamayla eşleştirir.
Tercümân-ı Ahvâl ve Tasvîr-i Efkâr gibi gazeteler Tanzimat edebiyatının oluşum merkezleridir.
3
Dönem şiirindeki biçim ve içerik ilişkisini inceleyin.
Tanzimat şiirinde yeni kavramlar divan edebiyatı biçimleri olan kaside ve gazel vasıtasıyla sunulmuştur. Bu durum dördüncü kavramı üçüncü açıklamayla eşleştirir.
Tanzimat şiirinin yapısal olarak eski, içerik olarak yeni olduğu gerçeği edebiyat tarihi araştırmalarında temel bir tespittir.
4
Edebi akımların Tanzimat yazarları üzerindeki etkisini belirleyin.
Klasisizm akıl ve ahlak boyutuyla (tiyatroda ve çevirilerde), romantizm ise hürriyet, vatan ve duygu coşkusuyla toplumsal faydayı sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Bu durum üçüncü kavramı dördüncü açıklamayla eşleştirir.
Şinasi'nin klasisizmden, Namık Kemal'in romantizmden etkilenmesi genel özelliklerin akım yansımasını gösterir.

Anahtar Kavram

Tanzimat edebiyatının doğuşu, Batı etkisindeki yenilikler, dil tartışmaları, eski-yeni çatışması ve edebi akımların genel nitelikleri.