Bilim Felsefesi

Karl Popper’a göre, bir kuramın bilimselliği onun ne kadar doğrulandığıyla değil, hangi koşullarda yanlışlanabileceğiyle ölçülür. Örneğin gökbilimci Kepler’in gezegenlerin hareketine dair yasaları, gözlemsel olarak yanlışlanma riskini göze aldığı için bilimseldir. Buna karşın astroloji gibi alanlar, her türlü durumu açıklayabilecek kadar esnek iddialar öne sürerek kendilerini yanlışlanmaktan korurlar ve bu yüzden bilimsel sayılamazlar.

Buna göre Popper’ın "yanlışlanabilirlik" ilkesi, bilim felsefesinin aşağıdaki problemlerinden hangisine doğrudan bir çözüm önerisidir?

Aşağıda sol sütunda yer alan bilim felsefesi kavramların��, sağ sütunda verilen açıklamalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Thomas Kuhn'a göre bilim, rasyonel ve doğrusal bir çizgide, sürekli biriken bir bilgi yığını olarak ilerlemez. Aksine bilim, bilimsel topluluğun ortaklaşa paylaştığı bir bakış açısı olan paradigmalar altında yürütülen tarihsel ve sosyal bir etkinliktir. Mevcut paradigma karşılaştığı olgusal sorunları çözemediğinde ortaya çıkan uyumsuzluklar (anomaliler) birikir, bilim dünyasında bir bunalım dönemine yol açar ve nihayetinde eski paradigmanın yerini yenisinin almasıyla bilimsel bir devrim gerçekleşir.

Buna göre Kuhn’un 'etkinlik olarak bilim' yaklaşımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Reichenbach ve Carnap gibi düşünürler, bilimi anlamak için bilim insanlarının kişisel veya sosyal süreçlerinden ziyade, ortaya koydukları doğrulanmış teorileri ve bu teorilerin mantıksal yapısını incelemek gerektiğini savunurlar. Onlara göre bilim, tamamlanmış ve mantıksal olarak çözümlenebilecek dilsel bir yapıdır. Bu parçada açıklanan bilim felsefesi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Bilim felsefesinde bilimin doğasını, işleyişini ve sınırlarını açıklamaya çalışan farklı yaklaşım ve kuramlar bulunmaktadır. Aşağıdaki bilim felsefesi yaklaşımları ile bu yaklaşımların temel iddialarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Mantıkçı pozitivistlere göre, bir önermenin anlamlı ve dolayısıyla bilimsel olabilmesi, onun olgusal olarak doğrulanabilmesine bağlıdır. Doğrulanamayan önermeler metafizikseldir ve bilim dışı kabul edilmelidir. Karl Popper ise bu yaklaşıma karşı çıkarak tümevarım yöntemiyle nihai bir doğrulamaya ulaşmanın mantıksal olarak imkânsız olduğunu savunur. Ona göre, ne kadar çok beyaz kuğu gözlemlersek gözlemleyelim, bu durum 'Bütün kuğular beyazdır.' önermesinin doğruluğunu kesin olarak kanıtlamaz; çünkü gelecekte siyah bir kuğunun ortaya çıkma olasılığı her zaman mevcuttur. Bu nedenle bilimsel olanı olmayan ayırt etmede ölçüt doğrulama değil, kuramın hangi koşullarda geçersiz kılınabileceğinin ortaya konması, yani yanlışlanabilirliktir.

Bu parçaya göre Karl Popper'ın sınır çekme (demarkasyon) problemi bağlamında mantıkçı pozitivizme yönelttiği temel eleştiri aşağıdakilerden hangisidir?