Psikoloji Bilimi ve Temel Süreçler

İnsan davranışlarının ve fizyolojik süreçlerinin biyolojik temellerini oluşturan çeşitli sinir ve endokrin sistemi yapıları bulunmaktadır. Buna göre, sol sütunda verilen biyolojik yapıları sağ sütunda verilen işlevleriyle doğru şekilde nasıl eşleştirirsiniz?

Lunaparktaki kahkaha aynalarının önüne geçen Zeynep, aynadaki yansımasında kendisini olduğundan çok daha kısa ve kilolu görmektedir. Yanındaki arkadaşı Buğra ise bu durumu, "Geçen yıl geçirdiğin ağır grip salgınında yüksek ateş nedeniyle odanın tavanında uçuşan kelebekler gördüğünü söylemişti ya, bu aynadaki durumunun da aslında ondan hiçbir farkı yok." şeklinde yorumlamıştır.

Buna göre Buğra’nın yorumu ve Zeynep’in yaşadığı süreçlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bahçedeki bir gülü gören bir bireyde, ışık dalgalarının göz alıcılarına ulaşmasından bu uyarıcının zihinde anlamlı bir bütün olarak kavranmasına kadar geçen süreçteki fizyolojik ve psikolojik aşamaları ilk adımdan son adıma doğru sıralayınız.

Yüksek ateş nedeniyle yatağında dinlenen bir çocuk, pencereden sızan sokak lambası ışığının duvara düşürdüğü ağaç dalı gölgesini kendisine doğru uzanan bir el olarak algılamış ve korkmuştur. Aynı çocuk, ateşinin daha da yükseldiği gece ilerleyen saatlerde ise odada fiziksel hiçbir ses kaynağı bulunmamasına rağmen birilerinin kendisiyle fısıltıyla konuştuğunu iddia etmiştir.

Buna göre, çocuğun yaşadığı bu iki durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Gestalt ekolünün öne sürdüğü algı örgütleme ilkeleri, çevremizdeki uyarıcıları karmaşık yığınlar yerine anlamlı bütünler halinde nasıl algıladığımızı açıklar. Buna göre, sol sütunda verilen algı örgütleme ilkelerini sağ sütundaki günlük yaşam senaryoları ile eşleştiriniz.

Uyku yoksunluğunun zihinsel süreçler üzerindeki etkilerini araştıran bir deneyde, 48 saat boyunca uyumayan katılımcıların algısal süreçleri gözlemlenmiştir. Deney sırasında şu bulgular elde edilmiştir:

I. Durum: Bazı katılımcıların duvardaki düz çizgi desenlerini hareket eden yılanlar olarak algılaması.
II. Durum: Diğer bazı katılımcıların ise odada hiçbir ses kaynağı olmamasına rağmen kendilerine fısıldayan sesler duyduklarını iddia etmesi.

Buna göre, bu iki durumun psikolojik açıklaması aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir psikolog, güdülenmenin öğrenme üzerindeki etkisini incelemek amacıyla bir deney tasarlar. Eşit başarı düzeyindeki iki grup öğrenciden birinci gruba çözdükleri her matematik problemi için çikolata verilirken (dışsal ödül), ikinci gruba herhangi bir dışsal uyarıcı verilmeden sadece kendi merak ve istekleriyle problemleri çözmeleri istenir. Deneyin ikinci aşamasında birinci gruba verilen çikolata ödülü kesilir. Bunun sonucunda, birinci gruptaki öğrencilerin problem çözme davranışının hızla azaldığı, ikinci gruptaki öğrencilerin ise problemleri çözmeye aynı kararlılıkla devam ettiği gözlenir.

Bu deneyin sonuçları, güdülenme süreçleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisini doğrudan destekler?

Aşağıda Maslow'un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kuramı'nda yer alan bazı gereksinim basamakları ve günlük yaşamdan senaryolar verilmiştir. Bu gereksinim basamaklarını, en uygun günlük yaşam senaryosuyla eşleştiriniz.

Karanlık ve tenha bir sokakta yürürken arkas��ndan gelen hızlı ayak seslerini duyan bir kişinin önce kalbi hızla çarpmaya başlar, ardından bu durumu 'tehlike' olarak yorumlayarak korku hisseder. Aynı kişi, tutkunu olduğu bir spor müsabakasında tak��mının son saniyede attığı golle galip geldiği an da aynı fizyolojik tepkileri (kalp çarpıntısı, hızlı soluk alıp verme) gösterir; ancak bu uyarımı 'coşku ve sevinç' olarak anlamlandırır. Buna göre, fizyolojik uyarımın tek başına belirli bir duyguyu oluşturmada yetersiz olduğu, duygu deneyiminin oluşması için kişinin bu uyarımı içinde bulunduğu çevreye ve duruma göre bilişsel olarak yorumlaması gerektiği fikri aşağıdaki kuramlardan hangisi ile açıklanır?

Güdülenme sürecinde yer alan aşağıdaki temel kavramları, psikoloji literatüründeki doğru tanımları ile eşleştiriniz.

Bir tiyatro oyuncusu, sahneye ilk adımını attığı anı şu sözlerle tarif etmektedir:

"Sahne ışıkları üzerime yöneldiği anda, kalbimin göğsümden fırlayacakmış gibi çarpmasıyla heyecan ve korkuyu hissetmem bir oldu. Yani korktuğum için kalbim çarpmadı ya da kalbim çarptığı için korkmadım; fiziksel uyarılma ve duygu hissi birbirinin nedeni olmaksızın, aynı anda gerçekleşti."

Buna göre oyuncunun bu deneyimi ve yaptığı açıklama, duyguların ortaya çıkışını açıklayan aşağıdaki kuramlardan hangisinin temel iddiasını desteklemektedir?

Bir sosyal deneyde, kalabalık bir caddede aniden yere yığılan bir kişinin etrafında çok sayıda geçici izleyici bulunmasına rağmen, yardıma ilk koşan kişinin ortaya çıkma süresinin oldukça uzun olduğu gözlenmiştir. Aynı olay, caddede yalnızca bir ya da iki kişinin bulunduğu tenha anlarda tekrarlandığında ise çevredeki kişilerin hemen yardıma yöneldiği tespit edilmiştir.

Sosyal psikolojide, gruptaki birey sayısı arttıkça sorumluluğun paylaşılarak her bir bireyin yardım etme olasılığının düşmesini ifade eden bu durum, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Yapay zekâ çalışmalarında insan zihninin bilgiyi alma, depolama, geri çağırma ve işleme süreçleri model alınmaktadır. Bu alanda çalışan bazı bilim insanları, insan davranışlarını anlamak için zihindeki bilgi işleme mekanizmalarının çözülmesi gerektiğini savunur. Ancak diğer bazı bilim insanları bu görüşe karşı çıkarak, insan zihninin doğrudan gözlemlenemeyen soyut bir 'kara kutu' olduğunu, psikolojinin bilim olabilmesi için sadece gözlenebilir uyarıcı-tepki ilişkilerine odaklanması gerektiğini ileri sürer.

Bu tartışmada geçen iki farklı görüşün temsil ettiği psikolojik yaklaşımlar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

19. yüzyılın sonlarında psikolojinin bağımsız bir bilim dalı haline gelme sürecinde, felsefenin zihne ilişkin spekülatif soruları tamamen bir kenara atılmamış; aksine bu soruların ampirik düzeyde yanıtlanabilmesi için yeni ölçütler geliştirilmiştir. Felsefe, zihnin doğasın�� 'ruhsal töz' kavramı üzerinden akılsal çıkarımlarla temellendirirken; psikoloji, insan davranışlarını ve bu davranışların arkasındaki zihinsel süreçleri olgusal düzleme taşımıştır. Bu dönüşüm, zihinsel yaşantıların metafiziksel alanın belirsizliğinden kurtarılarak somut araştırma nesnelerine dönüştürülmesini zorunlu kılmıştır.

Buna göre, bir konunun felsefi bir problem olmaktan çıkıp psikoloji biliminin inceleme nesnesi haline gelebilmesi, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleştirilmesine bağlıdır?

Aşağıda verilen felsefi ve psikolojik yönelimli senaryoları, psikoloji biliminin tanımı, konusu ve ölçütleri (g��zlenebilirlik, ölçülebilirlik) çerçevesindeki doğru karşılıklarıyla eşleştiriniz.

Aşağıdaki paragrafta boş bırakılan yerleri, sosyal etki ve sosyal davranış alanındaki psikolojik kavramları dikkate alarak uygun akademik terimlerle tamamlayınız.

Bir psikoloji kongresinde panik bozukluğun etiyolojisi (kökeni) ve sağaltımı (tedavisi) üzerine tartışan iki klinik psikoloğun görüşleri şu şekildedir:

I. Klinik Psikolog: "Kişinin kalabalık alanlardan kaçınması, geçmişte bu ortamlarda yaşadığı fizyolojik uyarılma ile ortam uyarıcılarının klasik koşullanma yoluyla eşleşmesinden kaynaklanır. Bu patolojiyi ortadan kaldırmak için kişinin aşamalı olarak uyarıcıya maruz bırakılması ve böylece eski uyarıcı-tepki bağının sönmesi sağlanmalıdır."

II. Klinik Psikolog: "Bireyin kaçınma davranışı, sadece dışsal uyarıcıların mekanik bir sonucu değildir. Birey kalabalık alana girdiğinde, 'Buradan çıkamayacağım, kontrol��mü kaybedeceğim ve öleceğim' gibi felaketleştirici otomatik düşünceleri üreten işlevsiz şemalar devreye girer. Sağaltım, uyarıcının kendisine değil, bu zihinsel temsil ve anlamlandırma süreçlerinin yeniden yapılandırılmasına odaklanmalıdır."

Bu iki psikoloğun teorik açıklamaları ve yöntemleri göz önünde bulundurulduğunda, savundukları psikolojik yaklaşımlarla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Aşağıda psikoloji tarihindeki bazı ekollerin temel savları ve kuramsal özellikleri verilmiştir. Sol sütunda yer alan kuramsal tanımları, sağ sütundaki ilişkili oldukları psikolojik yaklaşımlarla doğru biçimde eşleştiriniz.

Bir psikoloji araştırmasında, görsel uyarıcıların renk tonlarının (sıcak renkler ve soğuk renkler) kısa süreli bellek performansı üzerindeki etkisi incelenmek istenmiştir. Bu amaçla araştırmacı, yaşları ve eğitim düzeyleri benzer katılımcıları rastgele iki gruba ayırmıştır:

* I. Grup: Kırmızı ve turuncu (sıcak) tonlarda hazırlanmış 20 kelimelik bir liste, sabah saat 09.00'da gösterilmiş ve 10 dakika sonra kelimeleri hatırlamaları istenmiştir.
* II. Grup: Mavi ve yeşil (soğuk) tonlarda hazırlanmış aynı 20 kelimelik liste, akşam saat 21.00'de gösterilmiş ve 10 dakika sonra kelimeleri hatırlamaları istenmiştir.

Deney sonucunda, I. grubun kelime hatırlama başarısının II. gruba göre anlamlı düzeyde yüksek olduğu saptanmış ve sıcak renklerin belleği daha olumlu etkilediği sonucuna varılmıştır.

Bu deneysel çalışma ve araştırmacının ulaştığı sonuçla ilgili olarak aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir sanayi tesisindeki çalışma koşullarının işçiler üzerindeki etkilerini araştırmak amacıyla yürütülen bir projede şu üç çalışma gerçekleştirilmiştir:

* Çalışanların vardiyalı çalışma saatlerine bağlı olarak değişen uyku düzenlerinin, melatonin hormonu salgısı ve sinir iletim hızları üzerindeki etkileri laboratuvar ortamında incelenmiştir.
* İş yerindeki bireylerin akran grupları içerisindeki konumları, diğer çalışanların tutumlarını nasıl benimsedikleri ve grup baskısının bireysel kararlar üzerindeki etkisi araştırılmıştır.
* ��retim sürecinde kullanılan yeni bir makine tasarımının, çalışanların işe bağlı stres, tükenmişlik ve örgütsel bağlılık düzeyleri üzerindeki yansımaları değerlendirilmiştir.

Bu projede gerçekleştirilen çalışmaların analiz edilmesinde sırasıyla aşağıdaki disiplinlerin veya psikolojinin alt dallarının hangilerinden doğrudan yararlanılmıştır?